Euromos Topluluğunda Ağız ve Diş Sağlığı

Öz

Amaç Bu çalışmanın amacı, Güneybatı Anadolu’da yer alan Euromos antik kentinde yaşamış bireylerin ağız ve diş sağlığını değerlendirmek ve diş patolojilerinin beslenme ve yaşam tarzı üzerindeki etkilerini incelemektir. Gereç ve Yöntemler 2013 yılında Euromos Güney Nekropolü’nde ortaya çıkarılan 45 bireye ait toplam 258 daimi diş analiz edilmiştir. Örneklem 11 kadına ait 106 ve 14 erkeğe ait 152 dişten oluşmaktadır. Çürük, apse, diş aşınması, diş taşı, antemortem diş kaybı ve alveol kemiği kaybı incelenmiştir. Diş tipi, çene, cinsiyet ve yaşa göre değerlendirmeler yapılmış, istatistiksel karşılaştırmalar gerçekleştirilmiştir. Bulgular En sık bulgu mekanik aşınmaya bağlı diş aşınmasıdır (%96,4). Çürük oranı %7,36 olup kadınlarda daha sık, erkeklerde ise daha ağır şiddette görülmüştür. Diş taşı %39,5 oranında saptanmış ve yaşla birlikte artış göstermiştir. Antemortem diş kaybı %16,4 olup kadınlarda erkeklerden yaklaşık 3,7 puan daha yüksektir. Alveol kaybı erkeklerde daha sık, kadınlarda ise daha ileri düzeyde ortaya çıkmıştır. Apse oranı oldukça düşük olup yalnızca %1’dir. Sonuç Elde edilen veriler, Euromos topluluğunun sert ve lifli tahıllara dayalı bir diyet tükettiğini, bunun yanında deniz ürünleri ve sınırlı miktarda işlenmemiş etin beslenmede yer aldığını göstermektedir. Şekerli ve fermente karbonhidratların tüketimi sınırlı kalmıştır. Bulgular, Euromos topluluğunun ağız ve diş sağlığına dair önemli veriler sunmakta ve çağdaş Anadolu topluluklarıyla karşılaştırmaya imkân tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• ağız sağlığı
• dental patoloji
• Euromos
• Hellenistik; Roma dönemi

Oral and Dental Health in the Euromos Community

Abstract

Objective This study aimed to evaluate the oral and dental health of individuals from the ancient city of Euromos in Southwestern Anatolia, with a focus on dental pathologies and their implications for diet and lifestyle. Material and Methods A total of 258 permanent teeth from 45 individuals excavated in the South Necropolis of Euromos in 2013 were analyzed. The sample consisted of 106 teeth from 11 females and 152 teeth from 14 males. The study examined caries, abscesses, tooth wear, dental calculus, ante-mortem tooth loss, and alveolar bone loss. Observations were made according to tooth type, jaw, sex, and age, and statistical comparisons were performed. Results Tooth wear was the most frequent finding (96.4%), primarily linked to mechanical abrasion. Caries prevalence was 7.36%, more frequent in females but with greater lesion severity in males. Dental calculus occurred in 39.5% of teeth and increased significantly with age. Ante-mortem tooth loss was observed in 16.4% of alveoli, being about 3.7 points higher in women. Alveolar bone loss was more frequent in men, though more advanced in women. Abscess frequency was very low (1%). Conclusion The findings indicate that the Euromos community relied on a cereal-based diet rich in hard and fibrous foods, supplemented with seafood and minimally processed meat, while the consumption of sugary and fermented carbohydrates was limited. These results provide significant insight into the oral and dental health of the Euromos community and allow meaningful comparisons with other contemporary Anatolian populations.

Keywords

• dental pathology
• Euromos
• Hellenistic
• oral health
• Roman period

Kaynakça

1. Bean GE. Türkiye’nin Tarihi Coğrafyası, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1989.
2. Strabo. The geography of Strabo. Jones HL, translator. Vols. 1-8. Cambridge (MA): Harvard University Press; 1924-1932. (Original work published ca. 1st century BCE – 1st century CE).
3. Sevin V. Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2001.
4. Hillson S. Dental Anthropology. Cambridge, Cambridge University Press, London, 2001.
5. Larsen CS. Bioarchaeology: Interpreting Behavior from the Human Skeleton, Cambridge, Cambridge University Press, London, 1997.
6. Buikstra JE, Ubelaker DH. Standards for data collection from human skeletal remains. Fayetteville (AR), Arkansas Archeological Survey Research Series, 1994.
7. Caselitz P. Caries - ancient plague of humankind. In: Alt KW, Rösing FW, Teschler-Nicola M, editors. Dental anthropology: fundamentals, limits and prospects. Springer, Vienna, 1998, p.203-26.
8. Brothwell DR. Digging up bones: the excavation, treatment, and study of human skeletal remains. Ithaca (NY). Cornell University Press, 1981.

9. Ubelaker DH. Human Skeletal Remains: Excavation, Analysis, Interpretation, Aldine Pub. Co., Chicago, 1989.
10. Hillson S. Teeth, Cambridge, Cambridge University Press, London, 2005.
11. Duyar I, Erdal YS. A new approach for calibrating dental caries frequency of skeletal remains. Homo. 2003; 54: 57-70.
12. Güleç E, Sevim A, Özer İ, Sağır M. Klazomenai’de yaşamış insanların sağlık sorunları. In: XIII. Araştırma Sonuçları Toplantısı; 1997 May 26-30; Ankara, Türkiye.
13. Yaşar ZF, Yiğit A, Gözlük P, Sevim A. Smyrna agorası insanlarının ağız ve diş sağlığı. In: 23. Arkeometri Sonuçları Toplantısı; 2007 May 28-Jun 1; Kocaeli, Türkiye.
14. Erdal YS. Antandros insanlarında ağız ve diş sağlığı. Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi. 2001; 1: 45-55.
15. Atamtürk D, Duyar İ. Adramytteion (Örentepe) iskeletlerinde ağız ve diş sağlığı. Gaziantep Üniv Edebiyat Fak Derg. 2008; 25: 1-15.
16. Şimşek N. Laodikeia Popülasyonunun Diş ve Çenelerinin Paleopatolojik Açıdan İncelenmesi. Ankara University, Ankara, 2011.
17. Duyar İ, Atamtürk D. Tlos Seydikemer, Muğla kazılarında ortaya çıkartılan orta Bizans dönemi iskeletlerinde ağız ve diş sağlığı. Adalya. 2017; 20: 401-22.
18. Roberts C, Manchester K. The Archaeology of Disease. 3rd ed. Ithaca (NY), Cornell University Press, 2005.
19. Lukacs JR. Sex differences in dental caries experience: clinical evidence, complex etiology. Clin Oral Investig. 2007; 15: 649-56.