Türkiye’de Diş Macunlarıyla İlgili Diş Hekimliği Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin Değerlendirilmesi

Öz

Amaç Diş Hekimliği lisansüstü programlarında uzmanlık veya doktora tezi hazırlamak ve sunmak zorunludur. Bu tezler, belirli bir konu hakkında özgün bir araştırma yapmayı, bilimsel yöntemleri kullanarak veri toplamayı ve analiz etmeyi, ardından elde edilen bulguları akademik bir formatta sunmayı gerektirir. Bu çalışmanın amacı, Diş Hekimliği alanında diş macunlarıyla ilgili yapılan lisansüstü tezleri kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Gereç ve Yöntemler Türkiye Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Veri Tabanı kullanılarak “diş macunu” anahtar kelimesi ile tez taraması yapıldı. Tarama sonucunda, diş hekimliği alanında diş macunlarıyla ilgili erişime açık olan 61 tez çalışmaya dahil edildi. Tezler, doküman ve içerik analizi yöntemleri kullanılarak; tezin yılı, sayfa sayısı, türü, tezin yapıldığı diş hekimliği anabilim dalı, üniversitenin bulunduğu coğrafi bölge ve yayın diline göre değerlendirildi. Ayrıca, tezlerin konuları ve yöntemleri de kategorize edilerek incelendi. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemler ve kategorik değişkenlerin dağılımlarının değerlendirilmesi amacıyla nonparametrik Ki-kare uygunluk testi kullanıldı. Bulgular İncelenen tezlerin çoğunluğu uzmanlık tezlerinden oluşmaktadır (%60.66) ve büyük kısmı devlet üniversitelerinde (%96.72) gerçekleştirilmiştir. Tezlerin önemli bir bölümü Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı’nda yapılmıştır (%55.73). Konu dağılımında restoratif materyaller üzerine etkiler (%41) en yüksek oranı oluştururken, bunu remineralizasyon/demineralizasyon (%16.4) ve beyazlatıcı diş macunları (%13.1) izlemektedir. Yöntem açısından tezlerin büyük çoğunluğunun in vitro çalışmalar olduğu (%73.8) belirlenmiştir. Kategorik değişkenlerin dağılımında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (P < 0.001). Sonuç Diş macunlarının diş hekimliğinde farklı anabilim dalları tarafından tez konusu olduğu ve kapsamlı bir şekilde incelendiği görüldü. Gelecek yıllarda günlük kullanımı en yaygın ağız bakım ürünlerinden biri olan diş macunları konusunda farklı anabilim dallarınca daha fazla tez çalışması yapılabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Diş Macunu
• Diş Hekimliği
• Lisansüstü Tezler

Evaluation of Postgraduate Theses on Toothpastes in the Field of Dentistry in Türkiye

Öz

Objectives In postgraduate programs in dentistry, it is mandatory to prepare and present a master’s thesis or doctoral dissertation. These theses require conducting original research on a specific topic, collecting and analyzing data using scientific methods, and then presenting the findings in an academic format. The purpose of this study is to comprehensively evaluate graduate theses in the field of dentistry related to toothpaste. Material and Methods A thesis search was conducted using the keyword “toothpaste” in the National Thesis Database of the Council of Higher Education (YOK) in Turkey. As a result of the search, 61 publicly accessible theses related to toothpaste in the field of dentistry were included in the study. The theses were evaluated using document and content analysis methods based on the year of the thesis, number of pages, type, the dental sub-specialty in which the thesis was conducted, the geographical region of the university, and the language of publication. Additionally, the topics and methods of the theses were categorized and examined. Descriptive statistical methods were used to evaluate the obtained data, and the nonparametric chi-square goodness-of-fit test was employed to assess the distributions of categorical variables. Results The majority of the theses examined were master’s theses (60.66%), and most were completed at public universities (96.72%). A significant portion of the theses was conducted in the Department of Restorative Dentistry (55.73%). In terms of topic distribution, studies on the effects of restorative materials (41%) accounted for the highest proportion, followed by remineralization/demineralization (16.4%) and whitening toothpastes (13.1%). In terms of methodology, it was determined that the vast majority of the theses were in vitro studies (73.8%). Statistically significant differences were observed in the distribution of categorical variables (P < 0.001). Conclusion It was observed that toothpaste has been the subject of theses in various branches of dentistry and has been extensively studied. It is anticipated that in the coming years, additional thesis studies on toothpaste -one of the most commonly used oral care products- will be conducted by various branches of dentistry.

Anahtar Kelimeler

• Toothpaste;
• Dentistry
• Postgraduate Theses

Kaynakça

1. Valkenburg C, Van der Weijden FA, Slot DE. Plaque control and reduction of gingivitis: the evidence for dentifrices. Periodontol 2000. 2019; 79: 221-32. doi: 10.1111/prd.12257
2. Maldupa I, Brinkmane A, Rendeniece I, et al. Evidence-based toothpaste classification according to certain characteristics of their chemical composition. Stomatologija. 2012; 14: 12-8.
3. Trentin GA, Mendes LT, Silva BSD, et al. Reduction in erosive tooth wear using stannous fluoride-containing dentifrices: a meta-analysis. Braz Oral Res. 2021; 35: E114. doi: 10.1590/1807-3107bor-2021.vol35.0114
4. Paszynska E, Pawinska M, Gawriolek M, et al. Impact of a toothpaste with microcrystalline hydroxyapatite on the occurrence of early childhood caries: a 1-year randomized clinical trial. Sci Rep. 2021; 11: 2650. doi: 10.1038/s41598-021-81112-y
5. Cabral AEA, Lourenço MAG, de Medeiros Santos BS, et al. Effectiveness of desensitizing toothpastes in reducing tooth sensitivity after tooth bleaching: a systematic review. Clin Oral Investig. 2024; 28: 457. doi: 10.1007/s00784-024-05857-2
6. Koc Vural U, Bagdatli Z, Yilmaz AE, et al. Effects of charcoal-based whitening toothpastes on human enamel in terms of color, surface roughness, and microhardness: an in vitro study. Clin Oral Investig. 2021; 25: 5977-85. doi: 10.1007/s00784-021-03903-x
7. Devila A, Lasta R, Zanella L, et al. Efficacy and adverse effects of whitening dentifrices compared with other products: a systematic review and meta-analysis. Oper Dent. 2020; 45: E77-90. doi: 10.2341/18-298-L
8. Garg Y, Chowdhary Z, Garg K, et al. Evaluation of anti-plaque and anti-gingivitis efficacy of two commercially available herbal and non-herbal toothpastes. Cureus. 2023; 15: E38671. doi: 10.7759/cureus.39558

9. Güler Ç, Alper ES. Evaluation of postgraduate theses completed in pediatric dentistry education in Türkiye: a methodological study. J Health Sci. 2024; 33: 257-63. doi: 10.34108/eujhs.1406796
10. Meriç P, Kılınç DD. Thesis trends in postgraduate Orthodontic education in Turkey between 2017-2021: a pilot study. Int Arch Dent Sci. 2023; 43: 197-203. doi: 10.5505/eudfd.2022.16013
11. Türk Akbulut E. A comprehensive analysis of master's theses utilizing artificial intelligence in the field of dentistry in Türkiye: qualitative studies. Turkiye Klinikleri J Dental Sci. 2025; 31: 24-9. doi: 10.5336/dentalsci.2024-105170
12. Kıral B. Document analysis as a qualitative data analysis method. Siirt Univ J Soc Sci Inst. 2020; 8: 170-89.
13. Karaman GE, Ünal İ, Beler M, et al. Toothpastes for children and their detergent contents affect molecular mechanisms of odontogenesis in zebrafish embryos. Drug Chem Toxicol. 2024; 47: 15-25. doi: 10.1080/01480545.2022.2150208
14. Martins CC, Riva JJ, Firmino RT, et al. Formulations of desensitizing toothpastes for dentin hypersensitivity: a scoping review. J Appl Oral Sci. 2022; 30: E20210410. doi: 10.1590/1678-7757-2021-0410
15. Tekin H, Kırzıoğlu Z. Herbal toothpastes and their use in children. Balıkesir Sağlık Bil Derg. 2021; 10: 63-72.
16. Sezer B, Kargül B. Remineralization effectiveness of toothpastes and creams on molar-incisor hypomineralization affected teeth. Turkiye Klinikleri Restor Dent-Spec Top. 2020; 6: 136-42.
17. Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete; 3 Eylül 2022. Sayı: 31942.
18. Yakar L, Demir H, İğde H. Investigation of graduate theses in educational sciences between 2005-2020. Anadolu J Educ Sci Int. 2022; 12: 294-321. doi: 10.18039/ajesi.970639
19. Yükseköğretim Kurulu Atlası. Diş Hekimliği Lisans Programları. Erişim adresi: https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=10049. [Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025].
20. Türkiye Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı. Ulusal Tez Merkezi. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ [Erişim tarihi: 20 Şubat 2025].