ÖZEL EĞİTİM ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇEVRE KAVRAMINA İLİŞKİN METAFORİK ALGILARI

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 60 - 75, 13.12.2025

Çağrı Avan , Vedat Akbaş

https://doi.org/10.47214/adeder.1728498

Öz

Bu araştırmanın amacı, özel eğitim öğretmen adaylarının çevre kavramına ilişkin algılarını metaforlar yoluyla ortaya koymaktır. Çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak desenlenmiş ve olgubilim (fenomenoloji) kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2023–2024 eğitim-öğretim yılında bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesi özel eğitim bölümünde öğrenim gören 48 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veriler, katılımcılara yöneltilen “Çevre ... gibidir. Çünkü ...” şeklindeki açık uçlu ifade aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve benzer metaforlar ortak temalar altında gruplandırılmıştır.

Araştırma sonucunda metaforlar beş ana tema altında toplanmıştır: Koruyucu ve rehberlik eden çevre, üretken ve dönüştürücü çevre, karmaşık ve dinamik çevre, duyusal ve estetik çevre ve doğal çevre. Ayrıca cinsiyete göre tematik dağılım, metaforların yaratıcılık düzeyleri ve temsil alanları bakımından da değerlendirme yapılmıştır. Bulgular, öğretmen adaylarının çevreye yönelik çok boyutlu, yaratıcı ve bireysel anlam dünyalarına dayalı algılara sahip olduklarını ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, özel eğitimde çevreye duyarlı öğretim uygulamalarının geliştirilmesine katkı sağlayacak nitelikte veriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Özel eğitim , çevre , metafor

METAPHORICAL PERCEPTIONS OF PROSPECTIVE SPECIAL EDUCATION TEACHERS ABOUT THE CONCEPT OF ENVIRONMENT

Öz

The purpose of this study is to reveal the perceptions of special education teacher candidates regarding the concept of environment through metaphors. The study was designed based on the qualitative research method and phenomenology was used. The study group consists of 48 teacher candidates studying in the special education department of the faculty of education of a state university in the 2023–2024 academic year. Data were collected through the open-ended statement “The environment is like ... because ...” directed to the participants. The obtained data were analyzed using the content analysis method and similar metaphors were grouped under common themes.

As a result of the research, metaphors were collected under five main themes: protective and guiding environment, productive and transformative environment, complex and dynamic environment, sensory and aesthetic environment and natural environment. In addition, thematic distribution according to gender, creativity levels of metaphors and representation areas were also evaluated. The findings reveal that teacher candidates have multidimensional, creative and individual perceptions of the environment based on their world of meaning. The results obtained provide data that will contribute to the development of environmentally sensitive teaching practices in special education.

Anahtar Kelimeler

Special education , environment , metaphor

Kaynakça

• Akgün, A., Duruk, Ü., & Güngörmez, H. G. (2016). Ortaokul öğrencilerinin çevre eğitimi kavramına yönelik metaforları. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 215-224.
• Arık, S & Yılmaz, M. (2017). Fen bilimleri öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik tutumları ve çevre kirliliğine yönelik metaforik algıları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(3), 1147-1164.
• Arslan, A & Zengin, R. (2016). Fen bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma kavramına ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi, TheJournal Of Academic Social Science Studies,44, 453-466.
• Ateş, M & Karatepe, A. (2013). Üniversite öğrencilerinin “çevre” kavramına ilişkin algılarının metaforlar yardımıyla analizi. TheJournal of AcademicSocialScienceStudies, 6(2), 1327-1348.
• Aydın, F. (2011). Üniversite öğrencilerinin çevre kavramına ilişkin metaforik algıları. Eastern Geographical Review, 16 (26), 25-44.
• Aydın, F & Coşkun, M. (2011). The metaphoric perceptions of gifted students towards environment concept (Ankara sample-Turkey), Arch. Appl. Sci. Res, 3(2), 577-585.
• Aydın, F. ve Yazıcı, Ö. (2014). Geography Teachers’ Metaphors Concerning The Concept Of “Map”,Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 15, ss: (1-15)
• Beauchamp, C., & Thomas, L. (2009). Understanding teacher identity: An overview of issues in the literature and implications for teacher education. Cambridge journal of education, 39(2), 175-189.
• Clark, K. E. (2013). Ecological Intelligence and Sustainability Education in Special Education. Multicultural Education, 21(1), 38-45.
• Cook, B. G., & Schirmer, B. R. (2003). What is special about special education? Overview and analysis. The Journal of Special Education, 37(3), 200-205.
• Çakmak, M. (2015). Öğretmen adaylarının çevre kavramı metaforik algılarının incelenmesi (ArtukluÜniversitesi örneği). XII. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi özet kitapçığında yer alan bildiri, Muğla, Türkiye, 14-17 Eylül.
• Çelik, I. (2012). Sınıf öğretmeni adaylarının ekolojik ayak izi algılarının metaforlar aracılığı ile analizi. 11. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu’nda sunulan bildiri. ,Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Rize, Türkiye, 24-26 Mayıs.
• Çeliker, H. D &Akar, A. (2015). Ortaokul öğrencilerinin doğaya ilişkin metaforları. Ahi EvranÜniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 101-119.
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları (Vol. 2). Ankara: Pegem akademi.
• Demir, Ö. (2017), İDKAB öğretmen adaylarının metaforik çevre algıları. International Journal of Social Sciences and Education Research,3(5), 1700-1714.
• Doğru, M & Sarac, E. (2013). Metaphors of primaryschoolstudentsrelatingtotheconcept of global warming. Educationa lResearch and Reviews, 8(21), 2071-2082.
• Freire, P. (1970). Pedagogy of the opressed. New York: Continuum International.
• Friend, M., & Bursuck, W. D. (2015). Including students with special needs: A practical guide for classroom teachers (7th ed.). Pearson.
• Güven, E. (2014). Fen ve teknoloji öğretmen ve öğretmen adaylarının çevre eğitimine ilişkin metaforik algıları. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 3(3), 26-37.
• Hungerford, H. R., & Volk, T. L. (1990). Changing learner behavior through environmental education. The journal of environmental education, 21(3), 8-21.
• Kahyaoğlu, M. (2015). İlköğretim öğrencilerinin doğa kavramına ilişkin algılarının metaforlar yoluyla incelenmesi. TurkishStudiesInternational PeriodicalfortheLanguages, LiteratureandHistory of TurkishorTurkic, 10(11) , 831-846.
• Kahyaoğlu, M. & Kırıktaş, H. (2016). Ortaöğretim ve üniversite öğrencilerinin “doğa” kavramına ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 33, 58-76.
• Kaptan, S, Y. & Yarar, İ. (2012). Öğretmen adaylarının güncel çevre kavramlarına yönelik metaforlarının karşılaştırılması: Rize Üniversitesi Eğitim Fakültesi Örneği.11. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu’nda sunulan bildiri., Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Rize, Türkiye, 24-26 Mayıs.
• Karapınar, B, Ç & Arıbaş, K. (2017). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının doğa eğitimi hakkında metaforik algıları, Journal of AnatolianCultural Research,1(2), 40-66.
• Kaya, M. F. (2013). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının “küresel ısınma” kavramına yönelik metafor algıları. Doğu Coğrafya Dergisi, 18(29), 117-134.
• Kaya, M. F. (2014). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Çevre Sorunlarına İlişkin Algıları: Metafor Analizi. TurkishStudies-International PeriodicalForTheLanguages, LiteratureandHistory of Turkishor Turkic, 9(2),917-931.
• Köseoğlu, P & Mercan, G. (2017). Üniversite öğrencilerinin hava ve hava kirliliği kavramlarına ilişkin metaforik algıları. (Ed. Özcan Demirel-Serkan Dinçer), Eğitim Bilimlerinde Yenilikler Ve Nitelik Arayışı, Ankara: Pegem Akademi.(259-268).
• Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). The metaphorical structure of the human conceptual system. Cognitive science, 4(2), 195-208.
• Low, G., & Cameron, L. (Eds.). (1999). Researching and applying metaphor. Cambridge University Press. Maclean, R. (2017). Life in Schools and Classrooms: Past, Present and Future (An Overview). Life in Schools and Classrooms: Past, Present and Future, 3-7.
• Meral, E., Küçük, B & Gedik, F. (2016). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre kavramına ilişkin metaforik algıları. Kastamonu Education Journal, 24(1), 65-78.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Monroe, M. C., Plate, R. R., Oxarart, A., Bowers, A., & Chaves, W. A. (2019). Identifying effective climate change education strategies: A systematic review of the research. Environmental Education Research, 25(6), 791-812.
• Orr, D. W. (1994). Earth in mind: On education, environment, and the human prospect. Island Press. Özcan, Ş., Mertol, H., & Yılmaz, O. (2020). Üniversite Öğrencilerinin “Çevre” Kavramına İlişkin Metaforik Algılarının Karşılaştırılması. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 142-167.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. (Çeviri editörleri: Mesut Bütün ve Selçuk Beşir Demir). Ankara: Pegem Akademi.
• Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve uygulamada eğitim yönetimi, 55(55), 459-496.
• Silvers, M. (2024). Inclusive Practices in Environmental Learning for Students With Disabilities: What Are Environmental Learning Organizations Doing? (Doctoral dissertation, The University of Arizona).
• Sterling, S., & Orr, D. (2001). Sustainable education: Re-visioning learning and change (Vol. 6). Totnes: Green Books for the Schumacher Society.
• Thomas, L., & Beauchamp, C. (2011). Understanding new teachers’ professional identities through metaphor. Teaching and teacher Education, 27(4), 762-769.
• Tilbury, D. (1995). Environmental education for sustainability: Defining the new focus of environmental education in the 1990s. Environmental education research, 1(2), 195-212.
• Turnbull, A. P., Turnbull, H. R., Wehmeyer, M. L., & Shogren, K. A. (2020). Exceptional lives: Practice, progress, & dignity in today's schools. Pearson Education, Incorporated.
• UNESCO. (2020). Education for Sustainable Development: A roadmap. https://unesdoc.unesco.org
• Uymaz, M. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının günümüz dünya sorunlarına ilişkin algılarının incelenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 59-79.
• Wilson, R. A. (1994). Integrating outdoor/environmental education into the special education curriculum. Intervention in School and Clinic, 29(3), 156-159.
• Yazıcı, Ö. (2013). Coğrafya öğretmenlerinin çevre kavramına ilişkin algıları: bir metafor analizi çalışması, The Journal Of Academic Social Science Studies, 6(5), 811-828.
• Yücel, E. Ö., & Özkan, M. (2014). Fen bilimleri öğretmen adaylarının çevre algılarının kelime ilişkilendirme aracılığıyla belirlenmesi. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 41-56.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (8. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.