ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNİN MESLEKİ HEDEF BELİRLEME BECERİLERİNİN GELİŞTİRİLMESİNE YÖNELİK BİR EYLEM ARAŞTIRMASI

Öz

Bu araştırmada, mesleki hedef belirlemede zorlanan ve meslek seçmede kararsız olan ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin etkinlik temelli öğretim ile mesleki hedef belirleme becerilerini geliştirmek amaçlanmıştır. Eylem araştırması deseniyle yürütülen araştırma, 19 öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırma kapsamında öğrencilerin mesleki hedef belirlemelerine yönelik etkinlik temelli eylem planları hazırlanarak beş oturumda uygulanmıştır. İlk oturumda; tanışma, öğrencilerin ilgi, yetenek ve kişisel özellikleri ile mesleki hedefler belirlemede kendini tanımanın önemini fark ettirme, ikinci oturumda; mesleki hedef belirlemenin önemi; kısa-orta-uzun vadeli hedef belirleme ve öz düzenleme becerileri, üçüncü oturumda; mesleklerin tanıtımı, meslek edinmenin gerçek yaşam için önemi ve meslek edinmede girişimcilikle ilgili örnekler dördüncü oturumda; 21. yy. becerileri, mesleki hedef belirlemeye yönelik hedef ağacı tasarımı beşinci oturumda ise mesleki kararlar ve genel bir değerlendirme yapılmıştır. Araştırma verileri yapılandırılmış formlar ve yarı yapılandırılmış; öğrenci, öğretmen ve yönetici görüşme formları aracılığı ile toplanmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Sonuç olarak uygulama sonunda öğrenciler, hedef belirleme becerilerinin geliştirdiğini belirtmiş, uygulayıcı ve gözlemci öğretmen ve okul yöneticileri de uygulamanın öğrencilerin hedef belirleme becerilerini geliştirmelerine katkı sağladığına yönelik olumlu geri bildirimlerde bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki Hedef Belirleme
• Meslek Seçimi
• Mesleki hedef belirleme becerisi

AN ACTION RESEARCH ON DEVELOPING THE OCCUPATIONAL GOAL-SETTING SKILLS OF SECONDARY SCHOOL STUDENTS

Öz

This study aimed to develop the occupational goal setting skills of eighth grade elemantry school students who have difficulty in determining occupational goals and are undecided about choosing a profession through activity-based teaching. The study, which was conducted with an action research design, was conducted with 19 students. Within the scope of the study, activity-based action plans were prepared for the students’ occupational goal setting and implemented in five sessions. In the first session; getting to know each other, making students realize their interests, talents and personal characteristics and the importance of knowing themselves in determining career goals, in the second session; the importance of career goal setting; short-medium-long term goal setting and self-regulation skills, in the third session; introduction of professions, the importance of acquiring a profession for real life and examples related to entrepreneurship in acquiring a profession, in the fourth session; 21st century skills, goal tree design for career goal setting, and in the fifth session, career decisions and a general evaluation were made. The research data were collected through structured forms and semi-structured student, teacher and administrator interview forms. Content analysis method was used in the analysis of the data. As a result, at the end of the application, students stated that their goal-setting skills had improved, and implementing and observing teachers and school administrators also provided positive feedback that the application contributed to the development of students' goal-setting skills.

Anahtar Kelimeler

• Determining Occupational Goals
• Choosing a Career
• Skills to Determine Occupational Goals

Kaynakça

1. Ahmetoğlu, G., Almeida, P. I. L., & Akhtar, R. (2014). Who wants to be an entrepreneur? The relationship between vocational interests and individual differences in entrepreneurship. Journal of Career Assessment, 22(1), 102–112. https://doi.org/10.1177/1069072713492923
2. Aktın, K. (2017). 6. sınıf kız çocuklarında kariyer bilinci üzerine bir araştırma. Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(4), 1619–1634.
3. Altuntaş, S. Y., Korkmaz, Ş., Baykal, Ü., Özyürek, A., Pazar, Z., & Şenay, U. Z. (2005). Hemşire öğrencilerin kariyer yönelimleri ve bunu etkileyen faktörler. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 13(55), 179–197.
4. Atalan Ergin, D., & Akfırat, N. (2013). Eğitsel/mesleki hedef belirleme sürecinde yaratıcı drama ve grupla danışmanın etkililiğinin incelenmesi. Yaratıcı Drama Dergisi, 8(15), 48–70.
5. Bacanlı, F. (1995). Mesleki grup rehberliğinin lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi].
6. Bacanlı, F. (2000). Kararsızlık ölçeğinin geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(14), 7–16.
7. Bacanlı, F., & Sürücü, M. (2011). İlköğretim öğrencilerinin kariyer gelişimleri ile ebeveyne bağlanmaları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9, 679–700.
8. Beyhan, A. (2013). Eğitim örgütlerinde eylem araştırması. Bilgisayar ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 65–89. Bozgeyikli, H., Bacanlı, F., & Doğan, H. (2009). İlköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin mesleki karar verme yetkinliklerinin yordayıcılarının incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 125–136.

9. Can, A., & Taylı, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinin kariyer gelişimlerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 321–346.
10. Canal, M. (2013). Ortaokul sosyal bilgiler dersinde mesleklerle ilgili yapılan etkinliklerin öğrencilerin meslek seçimine etkisinin analizi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi].
11. Creswell, J. W. (2013). Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni (Çev.: M. Bütün ve S. B. Demir), Siyasal Kitabevi, Ankara.
12. Deniz, S. (2001). Bireyin meslek seçimini etkileyen kaynaklar: Yeni teknolojilerden internet. Muğla Üniversitesi SBE Dergisi, 6, 36–44.
13. Doğan, H., & Kuzgun, Y. (2008). Bilgi verici danışmanlık programının üniversiteye giriş sınavı ve üniversite eğitimine ilişkin yanlış inançlara etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, 291–306.
14. Erden, M., & Akman, Y. (2017). Eğitim psikolojisi: Gelişim, öğrenme, öğretme. Arkadaş Yayıncılık.
15. Erdener, M. A., Sezer, F., &Tezci, E. (2017). Ortaokul öğrencilerinin problem alanlarının belirlenmesi (Bursa örneği). Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 303–320.
16. Ginzberg, E., Ginsburg, S. W., Axelrad, S., & Herma, J. L. (1951). Occupational choice: An approach to a general theory. Columbia University Press.
17. Gottfredson, L. S. (2002). Gottfredson’stheory of circumscription, compromise and self-creation. In D. Brown & Associates (Eds.), Career choice and development (pp. 101–106). Bensenville: Scholastic Testing Service. Chrome extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www1.udel.edu/educ/gottfredson/reprints/1996CCtheory.pdf adresinden ulaşıldı.
18. Gök, Ü. (2018). Kariyer karar verme programının 8. sınıf öğrencilerinin kariyer karar verme güçlükleri ve mesleki olgunluk düzeylerine etkisi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
19. Gönültaş, O., & Çakır, M. A. (2020). Mesleki grup rehberliği programının lise 11. sınıf öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerine etkisi. İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 639–653.
20. Güneri, O. Y. (2016). Psikodinamik yaklaşımlar. İçinde B. Yeşilyaprak (Ed.), Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı: Kuramdan Uygulamaya (7. basım) (ss. 136–165). Pegem Akademi Yayıncılık.
21. Hamamcı, Z., & Esen Çoban, A. (2007). Mesleki olgunluk ve mesleki kararsızlığın akılcı olmayan inançlarla ilişkisi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3, 31–42.
22. Herr, E. L., Cramer, S. H., & Niles, S. G. (2004). Career guidance and counseling: Through the life span (6th ed.). Boston: Pearson EducationInc.
23. Holland, J. L. (1997). Making vocational choices: A theory of vocational personalities and work environments (3rd ed.). Psychological Assessment Resources.
24. Işıklar, A., &Bozgeyikli, H. (2010). İlköğretim öğrencilerinin kariyer gelişimlerinin demografik faktörler açısından incelenmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 10–29.
25. İşcan, Ö. F., & Kaygın, E. (2011). Potansiyel girişimciler olarak üniversite öğrencilerinin girişimcilik eğilimlerini belirlemeye yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 443–464.
26. Järlström, M. (2002). Organizational employment versus entrepreneurship: The personality approach to business students' career aspirations. Journal of VocationalBehavior, 60(1), 51–66.
27. Keleş, A., & Çakır, M. A. (2023). Mesleki grup rehberliği programının 8. sınıf öğrencilerinin meslek kararı verme yetkinlik düzeylerine etkisinin incelenmesi. Milli Eğitim, 52(239), 2261–2280. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1146598
28. Keleş, H. N., Özkan, T. K., Doğaner, M., & Altunoğlu, A. E. (2012). Ön lisans öğrencilerinin girişimcilik düzeylerini belirlemeye yönelik bir araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (9), 107–118.
29. Koca, A. İ. (2009). Üniversite öğrencilerinin değerleri ve bireysel özellikleri ile kariyer tercihleri arasındaki ilişki: Çukurova Üniversitesi’nde bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi].
30. Kurnaz, Ö., & Bozkurt, E. (2022). Okullarda kariyer eğitimi programlarının uygulanması ve yapılan çalışmalara ilişkin psikolojik danışmanların görüşleri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 11(4), 71–78. https://doi.org/10.17051-ilkonline.2017.330258-330561
31. Kuzgun, Y. (2000). Meslek danışmanlığı kuramlar ve uygulamalar. Nobel.
32. Kuzgun, Y. (2014). Meslek rehberliği ve danışmanlığına giriş (6. basım). Nobel.
33. Lehman, H. C., & Witty, P. A. (2019). Some factors which influence the child's choice of occupation. The Elementary School Journal, 31(4), 285–29.
34. Mayring, P. (2000). Qualitative content analysis. Forum: Qualitative Social Research, 1(2). Retrievedfromhttps://www.qualitative-research.net
35. McIntosh, P. I. (2000). Life career development: Implications for school counselor. Career Education, 120, 621–626.
36. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2015). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
37. Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
38. Naiboğlu, G. (2020). Kız Anadolu İmam Hatip Liselerindeki öğrencilerin meslek seçimi ve kariyer yönelimleri üzerine bir olgubilim çalışması [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
39. Ocak, G., & Akkaş Baysal, E. (2020). Eylem araştırması süreci. İçinde G. Ocak (Ed.), Eğitimde eylem araştırması ve örnek araştırmalar (3. baskı, ss. 43–87). Pegem Akademi.
40. Özaydın, S. (2021). Çocuklarda kariyer gelişimini destekleme psiko-eğitim programının etkililiğinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi].
41. Özgüven, İ. E. (2000). Çağdaş eğitimde psikolojik danışma ve rehberlik. Sistem Ofset.
42. Özyürek, R. (2016). Sosyal bilişsel yaklaşımlar. In B. Yeşilyaprak (Ed.), Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı: Kuramdan Uygulamaya (7. basım, ss. 172–214). Pegem Akademi Yayıncılık.
43. Roberts, P., &Priest, H. (2006). Reliability and validity in research. Nursing Standard, 20(44), 41–45. https://doi.org/10.7748/ns2006.07.20.44.41.c6560
44. Satan, A. (2014). Endüstri meslek lisesi son sınıf öğrencilerinin mesleki olgunluk ile karar stratejileri arasındaki ilişkinin analizi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 40(40), 56–72.
45. Savickas, M. L. (2002). Reinvigorating the study of careers. Journal of Vocational Behavior, 61(3), 381–385. https://doi.org/10.1006/jvbe.2002.1880
46. Schein, E. H. (1978). Career dynamics: Matching individual and organizational needs.Addison-Wesley. Schmitt-Rodermund, E. (2004). Path ways to successful entrepreneurship: Parenting, personality, early entrepreneurial competence, and interests. Journal of Vocational Behavior, 65(3), 498–518. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2003.10.007
47. Selçuk, Z., Palancı, M., Kandemir, M., & Dündar, H. (2014). Eğitim ve Bilim Dergisinde yayımlanan araştırmaların eğilimleri: İçerik analizi. Eğitim ve Bilim, 39(173), 430–453.
48. Setiyanto, A. I. (2022). The role of personality, family environment, and entrepreneurship education on entrepreneurial interest. Journal of Applied Management and Business, 7(2), 111–122. https://doi.org/10.33086/jamb.v7i2.4380
49. Sevim, F. (2016). 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin meslek kararı verme davranışlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Gaziantep.
50. Shenton, A. K. (2004). Strategies for ensuring trust worthiness in qualitative research projects. Educationfor Information, 22(2), 63–75. https://doi.org/10.3233/EFI-2004-22201
51. Siyez, D. M. (2016). Gelişimsel yaklaşımlar. In B. Yeşilyaprak (Ed.), Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı: Kuramdan Uygulamaya (7. basım, ss. 172–214). Pegem Akademi Yayıncılık.
52. Super, D. E. (1957). Thepsychology of careers. Harper & Brothers.
53. Super, D. E. (1990). A life-span, life-spaceapproachtocareerdevelopment. In D. Brown, L. Brooks, &Associates (Eds.), Career choice and development: Applying contemporary theories to practice (2nd ed., pp. 197–261). San Francisco: Jossey-Bass.
54. Turner, S. L., & Lapan, R. T. (2005). Evaluation of an interventiontoincreasenon-traditionalcareerinterestsandcareer-related self-efficacy among middle-school adolescents. Journal of VocationalBehavior, 66(3), 516–531.
55. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024). İşgücü istatistikleri, Kasım 2024. Erişim tarihi: 14.11.2024. URL: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=İşgücü-İstatistikleri-Kasım-2024-53515&dil=1
56. Uygun, K., & Er, A. R. (2016). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin girişimcilik özelliklerinin incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(11), 136–157.
57. Ünlü, İ. (2010). Televizyonun ilköğretim 7. sınıf öğrencilerinin meslek seçimiyle ilgili algılarına etkisi. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 23–34.
58. Ürün, E. (2010). Lise öğrencilerinin kendine saygı düzeyleri ile mesleki olgunlukları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
59. Van Ness, R. K., &Seifert, C. F. (2016). A theoretical analysis of the role of characteristics in entrepreneurial propensity. Journal of Business Venturing Insights, 5, 45–58. https://doi.org/10.1016/j.jbvi.2016.02.001
60. Yanıkkerem, E., Altınparmak, S., & Karadeniz, G. (2004). Gençlerin meslek seçimini etkileyen faktörler ve benlik saygıları. Nursing Forum Dergisi, 7(2), 61–62.
61. Yeşilyaprak, B. (2011). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığında paradigma değişimi ve Türkiye açısından sonuçlar: Geçmişten geleceğe yönelik bir değerlendirme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(4), 5–26.
62. Yeşilyaprak, B. (2016). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı giriş. In B. Yeşilyaprak (Ed.), Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı: Kuramdan Uygulamaya (7. basım, ss. 1–41). Pegem Akademi Yayıncılık.
63. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.