TR
EN
Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü
Öz
Tüm canlı organizmaların hücrelerinde bulunan ve genetik bilginin temel yapı taşı olan deoksiribonükleik asidin (DNA) temel yapısı ve işlevi ile ilgili bilgilerin, gen düzenlemesi ve hastalık gelişimindeki tüm mekanizmaları açıklamada yeterli olmadığı görülmektedir. Çevresel faktörlerin, beslenmenin, stresin, toksinlerin ve yaşam tarzı gibi dış etkenlerin gen ifadesi üzerindeki etkilerini inceleyen epigenetik bilimi, genomik yapı ve gen ifadesinin daha iyi anlaşılmasını sağlamada önemli bir rol üstlenmektedir. Alzheimer, Parkinson, kanser, yaşlanma, infertilite gibi sağlık sorunlarının patogenezlerinde epigenetik mekanizmaların etkileri ile ilgili son dönemde birçok araştırma gerçekleştirilmiş olmasına karşın, diş hekimliği ile ilgili epigenetik araştırmaların henüz başlangıç aşamasında olduğu görülmektedir. Diş hekimliğinde epigenetik değişimler, özellikle dişlerin ve çenelerin gelişim sürecinde gen ekspresyonunda oynadıkları roller nedeniyle mine defektleri, dental anomaliler, çürük, ortodontik anomaliler, pulpa iltihabı, periodontal hastalık gelişimi gibi pek çok alanda etkisini gösterebilmektedir. Ayrıca kök hücreler ve rejeneratif diş hekimliği alanında epigenetik mekanizmaların yönlendirilmesiyle doku mühendisliğinde yeni yaklaşımlar geliştirilmektedir. Epigenetik mekanizmalar ve ağız hastalıklarının gelişimi ile ilgili henüz doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak mümkün olmamakla birlikte, olası epigenetik değişimlerin belirlenmesi hastalık patogenezinin aydınlatılmasına katkı sunacağı gibi hastalıkların önlenmesi, kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi ve diş hekimliğinde yenilikçi yaklaşımların önünün açılması açısından da büyük bir potansiyel taşımaktadır. Bu derlemede öncelikle epigenetik bilimi ile ilgili temel kavramlar açıklandıktan sonra diş hekimliğinin farklı alanlarındaki epigenetik çalışmalar güncel literatürler eşliğinde değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Cacabelos R, Tellado I, Cacabelos P. The epigenetic machinery in the life cycle and pharmacoepigenetics. In: Cacabelos R, editor. Pharmacoepigenetics. London: Academic Press; 2019. p. 1-100.
- Hamilton JP. Epigenetics: principles and practice. Dig Dis. 2011;29(2):130-5.
- Tığlı H, Özgür E, Tığlı H. A clinical perspective on the role of epigenetics in human diseases. Istanbul Gelisim Univ J Health Sci. 2020;4(10):10722. doi:10.38079/igusabder.653270
- Lodish HF. Molecular Cell Biology: New York: W.H. Freeman; 2000.
- Rodenhiser D, Mann M. Epigenetics and human disease: translating basic biology into clinical applications. CMAJ. 2006;174(3):341-8.
- Ducasse M, Brown MA. Epigenetic aberrations and cancer. Mol Cancer. 2006;5:60.
- Szyf M. The early life social environment and DNA methylation: DNA methylation mediating the long-term impact of social environments early in life. Epigenetics. 2011;6(8):971-8.
- Moore LD, Le T, Fan G. DNA methylation and its basic function. Neuropsychopharmacology. 2013;38(1):23-38.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Diş Hekimliği (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
11 Eylül 2025
Kabul Tarihi
6 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 3
APA
Tümay, I., & Güven, Y. (2025). Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü. Aydın Dental Journal, 11(3), 315-327. https://izlik.org/JA75YJ75BS
AMA
1.Tümay I, Güven Y. Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü. Aydin Dental Journal. 2025;11(3):315-327. https://izlik.org/JA75YJ75BS
Chicago
Tümay, Irmak, ve Yeliz Güven. 2025. “Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü”. Aydın Dental Journal 11 (3): 315-27. https://izlik.org/JA75YJ75BS.
EndNote
Tümay I, Güven Y (01 Aralık 2025) Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü. Aydın Dental Journal 11 3 315–327.
IEEE
[1]I. Tümay ve Y. Güven, “Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü”, Aydin Dental Journal, c. 11, sy 3, ss. 315–327, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA75YJ75BS
ISNAD
Tümay, Irmak - Güven, Yeliz. “Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü”. Aydın Dental Journal 11/3 (01 Aralık 2025): 315-327. https://izlik.org/JA75YJ75BS.
JAMA
1.Tümay I, Güven Y. Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü. Aydin Dental Journal. 2025;11:315–327.
MLA
Tümay, Irmak, ve Yeliz Güven. “Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü”. Aydın Dental Journal, c. 11, sy 3, Aralık 2025, ss. 315-27, https://izlik.org/JA75YJ75BS.
Vancouver
1.Irmak Tümay, Yeliz Güven. Epigenetiğin Odontogenez ve Dental Hastalıkların Patogenezindeki Rolü. Aydin Dental Journal [Internet]. 01 Aralık 2025;11(3):315-27. Erişim adresi: https://izlik.org/JA75YJ75BS