ÇOCUKLARDA SUÇUN HUKUKİ ANLAM VE SONUÇLARINI ALGILAYABİLME VE ALGILAMALARINA ETKİ EDEN SOSYO-KÜLTÜREL FAKTÖRLERİN CEZA SORUMLULUĞU BAKIMINDAN İNCELENMESİ

Yıl 2015, Cilt: 29 Sayı: 2, 92 - 111, 31.08.2015

Eda Erdener

https://izlik.org/JA33SZ72ED

Öz

Amaç: Bu makalenin amacı, Türkiye’de çocukların ceza sorumluluğunun başladığı ilk yaş aralığı olan 12 yaşını doldurmuş 15 yaşını doldurmamış çocuklarda suçun anlam ve sonuçlarını algılayabilme ile bunlara etki eden sosyal-kültürel faktörlerin etkisini incelemektir. Yöntemler: Çalışma grubu, 13-14 yaş arası suç işlememiş 814 çocuktan oluşmuş; çocuklar, düşük, orta ve yüksek sosyoekonomik seviyeyi SES temsil eden altı okuldan seçilmiştir. Suçun Anlam ve Sonuçlarını Algılayabilme Anketi, verilere göre çocukların en çok işlediği suçlardan seçilerek çalışmacı tarafından oluşturulmuştur. Bulgular: Çalışma sonucunda, 13-14 yaş çocuklarının suçun “anlamını” kısmen algılasalar da, suçun “sonuçlarını” hiç algılayamadıkları görülmüştür. Çocukların hukuki muhakemeleri, bulundukları kültürün ahlaki değerlerini öznel algılayışlarıyla şekillenmiştir. Bu yaş çocukları, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktan kaynaklı “taksir” içeren suçlar ile suçların hukuki bakımdan daha ağır cezayı gerektiren “nitelikli hallerini” algılayamamıştır. Sosyal kültürel faktörler ise suçun anlam ve sonuçlarını algılayabilmelerine önemli derecede etki etmiştir. Alt SES’e mensup olan çocuklar, hangi durumların suç olduğunu daha çok bilmiş, suçlara Türk Ceza Kanunu’nda yazılandan çok daha ağır cezalar vermişlerdir. Alt SES’e mensup ve suç çevresinde büyüyen çocuklar daha fazla suça şahit olmakta ve etiketlenmeye maruz kalmakta olduklarından; katı ve cezalandırıcı olarak algıladıkları adalet sistemindeki boşlukları kendileri doldurmuşlardır. SES yükseldikçe ise, kişileri suça iten motivasyonların çocuklar tarafından anlaşılması zorlaşmıştır. Sonuç: Sonuç olarak, 13 ve 14 yaşın, özellikle suçun sonuçlarını algılayabilme için oldukça küçük bir yaş olduğu ve ceza sorumluluğu yaşının bu denli küçük tutulmasının, çocuk korunmasının hedefleriyle çelişki içinde olduğu söylenebilir. Çocuklarda ceza sorumluluğunun değerlendirilmesi bu paradigma ile devam ettikçe, özellikle suç çevresinde büyüyerek dezavantajlı konumda olan çocukların, adalet eliyle yeniden adaletsizliğe uğramasına yol açacaktır.

Anahtar Kelimeler

yaş , suç , ceza sorumluluğu , sosyoekonomik seviye

EXAMINATION OF THE PERCEPTION OF THE LEGAL MEANING AND THE CONSEQUENCES OF CRIME AMONG CHILDREN AND THE SOCIO-CULTURAL FACTORS INFLUENCING THESE PERCEPTIONS WITH RESPECT TO CRIMINAL RESPONSIBILITY

https://izlik.org/JA33SZ72ED

Öz

Objective: This study aims to examine the perception of the legal meaning and consequences of crime and the socio-cultural factors affecting these perceptions, among 13 to 14 years old children, who are at the age of criminal responsibility in Turkiye. Methods: The study sample consisted of 814 subjects who haven’t committed any crime, selected from six schools, representing low, middle, and high socio-economic status SES . The Survey of Perceiving the Legal Meaning and Consequences of Crime has been devised by the researcher by considering the prevailing crimes among children in Turkiye. Results: Results showed that even though 13 to 14 years old children could understand the meaning of the crime moderately, they could not understand the legal meaning of a crime by no means. Their legal reasoning has been shaped by their personal perceptions of the moral values of their culture. Children of these ages could not understand the crimes, which stem from contradiction to the obligation for caution and attention therefore includes negligence and those require more severe punishment because of “qualified circumstances”. Social and cultural factors on the other side, affected their perception of the meaning and cosequences of the crime. Children from the low SES groups were more successful to understand “what a crime is” and they gave a “more severe” punishment than the Turkish Penal Code. Children from the low SES groups and those who grow up in a criminal environment; since they witness crimes often and are exposed to labeling, tried to fill up the vacancy of the justice system, which is strict and punitive for them, on their own. It gets harder for children to understand the motives to commit a crime, as the SES gets higher. Conclusion: As a result it can be said that children of 13 to 14 of age are insufficient to realize the consequences of a crime and an early responsibility of such, does not support the idea of protecting children. As long as the evaluation of the crime responsibility among this group continues with this paradigm, it will lead to a second injustice by the law itself for these children who are already disadvantaged because of being raised in a crime environment.

Anahtar Kelimeler

age , crime , criminal responsibility , socio-economic status

Kaynakça

• Polat O. Kriminoloji ve Kriminalistik Üzerine Notlar. Ankara: Seçkin Yayınevi, Birinci Baskı, 2004:190-8.
• Maher G. Age and criminal responsibility. Ohio State Journal of Criminal Law 2005;2 2 :493-512.
• İnal K. Modern Çocukluk Paradigması. Cogito, Yapı Kredi Yayınları 1999;21:63-87.
• Urbas G. The age of criminal responsibility. of Criminology: Trends & Issues ;181:1-6.
• Cauffman E, Steinberg L. Im maturity of judgment in adolescence: Why adolescents may be less culpable than adults? Behavioral Sciences and the Law 2000;18:741-60.
• Kambam P, Thompson C. The development capacities in children and adolescents: Psychological perspectives and their implications for juvenile defendants. Behavioral Sciences and the Law 2009;27:173–90.
• Baiocco R, Laghi F, D’Alessio M. Decision-making style among adolescents: sensation seeking and locus of control. Journal of Adolescence 2009;32:963-76.
• Bonnie L, Cauffman E. Costs and benefits of a decision: Decision-making competence in adolescents and adults. Applied Developmental Psychology ;22:257-73.
• Currie F, Covell K. Juvenile justice and juvenile decision making: A comparison of young offenders with their non-offending peers. The International Journal of Children’s Rights 1998;6:125–36.
• Posada R, Wainryb C. Moral development in a violent society: Colombia children’s judgments in the context of survival and revenge. Child Development 2008;79 4 :882-98.
• Reppucci D. Adolescent development and juvenile justice. American Journal of Community Psychology 1999;27 3 :307-26.
• Steinberg L, Scott ES. Less guilty by reason of adolescence. American Psychological Association 2003;58 12 :1009–18.
• Cauffman E, Shulman EP, Steinberg IL, Claus E, Banich MT, Graham S. Age differences in affective decision making as indexed by performance on the Iowa gambling task. Developmantal Psychology 2010;46 1 :193-207.
• Scott ES, Reppucci ND, Woolard JL. Evaluating adolescent decision making in legal contexts. Law and Human Behavior 1995;19 3 :221-44.
• Reppucci D. Adolescent development and juvenile justice. American Journal of Community Psychology 1999;27 3 :307- 26.
• Steinberg L. Social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental Review 2008;28:78-106.
• Akyüz H. Eğitim Sosyolojisinin Temel Kavram ve Alanları Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1991:218,219,241.
• Yavuzer H. Çocuk ve Suç. İstanbul: Remzi Kitabevi, 8. Basım, 1996:150-5.
• Cullingford C, Morrison J. The relationship between criminality and home background. CHILDREN & SOCIETY 1997;11:157-72.
• Gander MJ, Gardiner HW. Çocuk Ve Ergen Gelişimi. İmge Kitabevi, 1993:431- 51.
• Kramer RC. Poverty, inequality, and youth violence. The Annals of The American Academy of Political and Social Science 2000;567:123-39.
• Kızmaz Z. Sosyolojik suç kuramlarının suç olgusunu açıklama potansiyelleri üzerine bir değerlendirme. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi 2005;29 2 :149-74.
• Bal H. Toplumsal eşitsizlikte çocuk suçluluğu Isparta-Van karşılaştırması . Sosyoloji Dergisi: Ülgen Oskay’a Armağan Özel Sayısı, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları 2007;17:293-313.
• Hancı İH. Gecekondulaşma ve çocuk suçluluğu. Adli Tıp Dergisi 1995;11:55-62.
• Hancı İH. Çocuk suçluluğuna yol açan sosyal bir yara: İç göçler ve çarpık kentleşme. Hekim ve Yaşam: İzmir Tabip Odası Bülteni 1999;6:24-8.
• Viljoen JL, Zapf PA, Roesch R. Adjudicative competence and comprehension of Miranda rights in adolescent defendants: a comparison of legal standards. Behavioral Sciences and the Law 2007;25:1-19.
• Bradley L. The age of criminal responsibility revisited. Deakin Law Review 2003;8 1 :73-90.
• Biçer Ü, Tırtıl L, Kurtaş Ö, Aker T. Adli psikiyatri. Klinik Gelişim Adli Tıp Özel Sayısı 2009;22:126-33.
• Cantürk G. Çocuk suçluluğunda adli psikiyatrik değerlendirme. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi 2005;14:31-4.
• Gündoğmuş ÜN. Adli Tıp: Birinci Basamak Hekimleri İçin. T.C. Sağlık Bakanlığı, 1997:17.
• Yelesdağ H. Ceza hukukunda çocuk kavramı ve ceza sorumluluğunun belirlenmesindeki kriterler. İstanbul: Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yüksek Lisans Tezi, 2006: 28,29,32,38.
• Dülger HE. Hancı H, Ertürk S, Coşkunol H. 1988-1991 yılları arasında suç işledikleri iddiasıyla Elazığ’da farik-i mümeyyizlik muayenesi için gönderilen çocukların demografik özellikleri. Adli Tıp Dergisi 1992;8:131-36.
• Bilge Y, Hancı İH, Kendi Ö, Tıraş ZB. Mala yönelik suçlar açısından çocuk suçluluğu. İzmir Barosu Dergisi 2001;2. Gündoğmuş ÜN, Çolak B, Boz H, Biçer Ü. 1996-2001 yıllarında Kocaeli’nde yapılan farik-i mümeyyizlik muayenelerinin değerlendirilmesi. Adli Tıp Dergisi 2003;17 2 :1-7.
• Karagöz YM, Atılgan M. Antalya’da 1987‐1993 yıllarında farik-i mümeyyizlik muayenesi yapılan 1408 olgunun retrospektif değerlendirilmesi. 1. Ulusal Adli Tıp Kongresi Kitabı 1994.
• Cesur S, Topçu MS. Değerlerin belirlenmesi testinin güvenirlik ve geçerlik çalışması ve yaş, eğitim, cinsiyet ve ebeveyn eğitiminin ahlaki gelişim ile ilişkisi. Educational Sciences:Theory & Practice 2010;10 3 :1659-79.
• Çoltu A. Hancı İH, Ege B, Demircan S. 1988-1992 Yılları arasında Bursa’da farik ve mümeyyizlik muayenesine gönderilen çocukların demografik özellikleri. 7. Ulusal Adli Tıp Günleri Kongre Kitabı, 1993:51-8.
• Çöpür M. Saraç Ş, Tüzün B, Elmas İ. 12-15 yaşları arasındaki çocuklarda suç ve farik‐mümeyyizlik. İstanbul Tıp Fakültesi Mecmuası 1998;61:17-22.
• Biçer Ü. 2008 Yılı Kanunla İhtilafa Düşen Çocuklar Raporu. İnsan Hakları Derneği İHD Yayınları 2009:64-7.
• Atılgan A, Atılgan EÜ. Çocuk Hakları Ceza Yargılamasına Hâkim Olan İlkeler Düzenleme Değerlendirilmesi. Erişim: http://www. insanhaklariortakplatformu.info/wp- content/uploads/2010/02/cocukhaklari. pdf. Erişim tarihi: 7 Şubat 2010.
• Freeman SJM, Giebink JW. Moral judgment as a function of age, sex, and stimulus. The Journal of Psychology ;102:43-7.
• Eisenberg N, Cumberland A, Guthrie IK, Murphy BC, Shepard SA. Age changes in prosocial responding and moral reasoning in adolescence and early adulthood. Journal of Research on Adolescence 2005;15 3 :235-60.
• Krettenauer T, Eichler D. Adolescents’ self-attributed moral emotions following a moral transgression: Relations with delinquency, confidence in moral judgment and age. British Journal of Developmental Psychology 2006;24:489-506.
• Lane JD, Wellman HM, Olson SL, LaBounty J, Kerr DCR. Theory of mind and emotion understanding predict moral development in early childhood. British Journal of Developmental Psychology 2010;28:871-89.
• Raaijmakers QAW, Engels RCME, Hoof AV. Delinquency and moral reasoning in adolescence and young adulthood. International Journal of Behavioral Development 2005;29 3 :247-58.
• Gillen J. The age of criminal responsibility: The frontier between care and justice. Child Care in Practice 2006;12:129-39.
• Fried FS, Reppucci ND. Criminal decision making: the development of adolescent judgment, criminal responsibility, and culpability. Law and Human Behavior 2001;25 1 :41,45-61.
• Hamzelou J. Too young to know better. New Scientist 2010;207 2779 :1.
• Militello M, Schimmel D, Eberwein HJ. If they knew, they would change: How legal knowledge impacts principals’ practice? NASSP Bulletin 2009;93 1 :27-52.
• Sakızlıoğlu NB. Impacts of Urban Renewal Policies: The Case of TarlabaşıIstanbul. Ankara: ODTÜ Yüksek Lisans Tezi, 2007:120.
• Farrington DP. Psychosocial predictors of adult antisocial personality and adult convictions. Behavioral Sciences and the Law 2000;18:605-22.
• Stouthamer-Loeber M, Loeber R. The use of prediction data in understanding delinquency. Behavioral Sciences & The Law 1988;6 3 :333-54.
• Nakhaie MR, Silverman RA, LaGrange TC. Self-control and social control: An examination of gender, ethnicity, class and delinquency. Canadian Journal of Sociology 2000;25 1 :35-59.
• Tapia M. Untangling race and class effects on juvenile arrests. Journal of Criminal Justice 2010;38 3 :255-65.
• Avcı M. Ergenlikte toplumsal uyum sorunları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2006;7 1 :39-63.
• Leiber MJ, Johnson J, Fox K, Lacks R. Differentiating among racial/ ethnic groups and its implications for understanding juvenile justice decision making. Journal of Criminal Justice ;35:471-84.
• Yücel H. Les jeunes Alévis du quartier de Gazi Istanbul et les associations de hemşehri: Identifications croisées. European Journal of Turkish Studies :2, Erişim: http://ejts.revues.org/ index406.html. Erişim tarihi: 3 Aralık 2010.
• Chen C, Howitt D. Different crime types and moral reasoning development in young offenders compared with non- offender controls. Psychology, Crime & Law 2007;13 4 :405-16.
• Göksu T, Karakaya M. Polisin sapma davranışlarının bakımından değerlendirilmesi. Polis Bilimleri Dergisi 2009;11 4 :27-43.
• Fox D, Prilleltensky I, Austin S. Eleştirel Psikoloji. Ayrıntı Yayınları, :31-52.
• Borum R, GrissoT. Competence to stand trial. Professional Psychology: Research and Practice 1995;26 5 :465-73.