Okul Öncesi Öğretmenlerinin Çocuk İhmal ve İstismarına Yönelik Farkındalıkları ile Yasal Bildirim Yükümlülüklerine Dair Bilgi Düzeyleri: Türkiye’nin Doğusunda Kesitsel Bir Çalışma

Yıl 2025, Cilt: 39 Sayı: 3, 380 - 388, 28.12.2025

Esra Daharlı , Sinan Yılmaz , Zahide Koşan , Serhat Vançelik

https://doi.org/10.61970/adlitip.1732588

Öz

Amaç: Bu çalışma, çocuk ihmali ve istismarı konusunda okul öncesi öğretmenlerin farkındalık düzeylerini değerlendirmeyi ve bu önemli halk sağlığı sorununun Doğu Türkiye bağlamındaki durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışma, 2021-2024 yılları arasında Erzurum il merkezindeki okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan 182 katılımcı ile yürütülmüştür. Veriler, sosyodemografik bilgileri ve “Çocuk İhmal ve İstismarının Belirti ve Risklerini Tanılama Ölçeği”ni içeren yapılandırılmış anket formu ile toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, t-testi, ANOVA ve lojistik regresyon analizleri kullanılmıştır (p<0.05).
Bulgular: Öğretmenlerin genel farkındalık düzeyi düşük bulunmuştur (5 puan üzerinden ortalama 2,4±0,3). En düşük puan, ihmâl belirtilerini tanıma boyutunda elde edilmiştir. Meslek grubu, eğitim almış olma, ihmal veya istismar vakasıyla karşılaşma ve kurum prosedürü bilgisi farkındalık düzeylerinde anlamlı fark yaratmıştır (p<0,05). Eğitim almış ve vaka deneyimi olanların farkındalık düzeyleri daha yüksektir.
Sonuç: Bu çalışma, Doğu Türkiye’de önemli bir halk sağlığı sorunu olan çocuk ihmali ve istismarı konusunda okul öncesi öğretmenlerin farkındalık düzeylerinin yetersiz olduğunu göstermektedir. Öğretmenlerin yasal sorumlulukları ve bildirim prosedürlerine yönelik yapılandırılmış ve tekrarlanan eğitim programları ile bu farkındalığın artırılması gerekmektedir. Erken tanı ve toplumsal korunma açısından öğretmenlerin yetkinliklerinin geliştirilmesi, toplum sağlığına önemli katkılar sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler

çocuk istismarı , çocuk ihmali , okul öncesi öğretmenler , halk sağlığı , farkındalık , Türkiye

Preschool Teachers’ Awareness of Child Abuse and Neglect and Knowledge of Legal Reporting Obligations: A Cross‑Sectional Study in East Region of Türkiye

Öz

Aim: This study aimed to evaluate preschool teachers’ awareness of child abuse and neglect, recognized as a critical public health issue, particularly in Eastern Turkey.
Materials and Methods: A cross-sectional study was conducted with 182 participants from preschool institutions in Erzurum between 2021 and 2024. Data were collected using a structured questionnaire including sociodemographic variables and the “Scale for Diagnosing the Symptoms and Risks of Child Abuse and Neglect.” Descriptive statistics, t-tests, ANOVA, and logistic regression analyses were performed using SPSS v26.0 (p<0.05).
Results: The overall awareness level was low (mean score 2.4±0.3 on a 5-point scale), with the lowest scores in recognizing signs of neglect. Significant differences in awareness were found based on occupation, abuse-related training, experience with abuse cases, and institutional procedure awareness (p<0.05). Participants with training and previous encounters with abuse cases showed higher awareness.
Conclusion: The study highlights an important public health concern in Eastern Turkey. Increasing structured, recurrent training programs for preschool teachers is essential to improve their awareness of child abuse and neglect, with special focus on legal responsibilities and reporting procedures. Strengthening educators’ competencies may contribute significantly to early detection and prevention in community health.

Anahtar Kelimeler

child abuse , child neglect , preschool teachers , public health , awareness of abuse and neglect , Turkey

Kaynakça

• Arias I. Preventing child maltreatment through public health. Policy Pract 2009;67(3):17-8.
• Başdaş Ö, Bozdağ F. Hemşirelerin çocuk istismarı ve ihmalinin belirti ve risklerini tanılama durumlarının belirlenmesi. Mersin Univ Sağlık Bilim Derg 2018;11(3):267-75.
• Bedir EY. Okul öncesi öğretmenlerinin duygusal ihmal ve istismar konusundaki bilgi ve farkındalıklarının incelenmesi (Unpublished Thesis). 2018.
• Bozgun K, Pekdoğan S. Öğretmenlerin çocuk ihmali ve istismarı hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Derg 2018;7(2):433-43.
• Can N. İstismarı önlemede psikolojik danışmanların etik, yasal sorumlulukları ve önleyici rehberlik çalışmalarına öneriler. Eğitim Bil Fak Derg 2020;53(3):1129-52.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About adverse childhood experiences. Available at: https://www.cdc.gov/aces/about/index.html (cited: 2023).
• Cicchetti D, Toth SL. Child maltreatment. Annu Rev Clin Psychol 2005;1(1):409-38.
• Çoban T, Doğan B, Kavaklı D, Korkmaz AC, Bahadır B, Akdağ FH, Yılmaz S, Gürbüz G. Bir eğitim fakültesi öğrencilerinin çocuk hakları, çocuk ihmal ve istismarı ile ilgili bilgi ve görüşlerinin değerlendirilmesi. ESTÜDAM Halk Sağlığı Derg 2021;6(3):281-95.
• Duman N, Kaplan B. Okul öncesi öğretmenlerinde çocuk ihmal ve istismarını tanıma. Turk Islam World Soc Stud J 2024;20(20):205-15.
• Greeley C. Advances in child abuse and neglect research and practice. Child Abuse Negl 2022;134:105875.
• Gün İ, Çopur A, Balcı E. Effect of training about child neglect and abuse to teachers and its effect to awareness. BMC Public Health 2022;22(1):543.
• Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, Madde 278-279 – Suçu bildirmeme, [https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf]
• Çocuğun korunmasına ilişkin bildirim yükümlülüğü (Madde 6 ve devamı) [https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5395.pdf]
• Helpingstine CE, Murphy CA, Bernier J, Crane K, Klika JB. Child sexual abuse in the United States: A commentary on current policy approaches to prevention and aspirations for the future. J Child Sex Abus 2024;1-14.
• Kanak M. Okul öncesi öğretmen adaylarının duygusal ihmal ve istismara yönelik bilgi ve farkındalıklarına destek eğitim programının etkisi (Unpublished Thesis). 2015. Available at: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=7G6KdeGt8-U2BYs
• Kardeş S, Karaman NG. Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin çocuğun cinsel eğitimine ilişkin görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniv Eğitim Fak Derg 2018;18(3):1554-70.
• Kartal YA, Bulut A. Investigation of the levels of knowledge and risk recognition about child abuse and negligence of midwifery students. J Hum Sci 2022;19(4):613-24.
• Kaya MH. Üniversite öğrencilerinin çocuk istismar ve ihmaline yönelik farkındalıkları (Unpublished Thesis). 2019. Available at: https://hdl.handle.net/20.500.12445/1023
• Kruger J, Dunning D. Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one’s own incompetence lead to inflated self-assessments. J Pers Soc Psychol 1999;77(6):1121-34.
• Mullen JE. Recognizing child abuse. AACN Adv Crit Care 2023;34(3):240-5.
• Sarı HY, Ardahan E, Öztornacı BÖ. Çocuk ihmal ve istismarına ilişkin son 10 yılda yapılan sistematik derlemeler. TAF Prev Med Bull 2016;15(6):501-11.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Güvenlik birimine gelen veya getirilen çocuk istatistikleri 2022. Available at: https://data.tuik.gov.tr/ (cited: 2022).
• UNICEF. Türkiye’de çocuk istismarı ve aile içi şiddet araştırması. Available at: https://www.unicef.org/ (cited: 2010).
• UNICEF Türkiye Milli Komitesi. 2023 faaliyet raporu. Available at: https://www.unicefturk.org/ (cited: 2023).
• U.S. Department of Health and Human Services. Child maltreatment 2007. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. Available at: https://www.acf.hhs.gov/ (cited: 2009).
• Uysal A. Çocuk istismarı ve ihmalinin belirti ve risklerini tanılamada hemşire ve ebelerin bilgi düzeyinin saptanması (Unpublished Thesis). 1998.
• World Health Organization (WHO). INSPIRE: Seven strategies for ending violence against children. Available at: https://www.who.int/ (cited: 2016).
• World Health Organization (WHO). Child maltreatment. Available at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/child-maltreatment (cited: 2024).
• Blitz LV, Yull D, Clauhs M. Bringing sanctuary to school: Assessing school climate as a foundation for culturally responsive trauma-informed approaches for urban schools. Urban Education. 2020;55(1):95-124. doi:10.1177/0042085916651323
• Kenny MC. Teachers’ attitudes and knowledge of child maltreatment. Child Abuse & Neglect. 2004;28(12):1311-1319. doi:10.1016/j.chiabu.2004.06.010
• Falkiner M, Thomson D, Day A. Teachers’ Understanding and Practice of Mandatory Reporting of Child Maltreatment. Children Australia. 2017;42(1):38-48. doi:10.1017/cha.2016.53
• A. F. G. Goebbels, J. M. Nicholson, K. Walsh, H. De Vries, Teachers’ reporting of suspected child abuse and neglect: behaviour and determinants, Health Education Research, Volume 23, Issue 6, December 2008, Pages 941–951, https://doi.org/10.1093/her/cyn030