KLONLAMAYA GENETİK, ETİK VE HUKUKSAL AÇIDAN YAKLAŞIM

Öz

Klonlama, belki de insanoğlunun geleceği üzerine etkili olacak son yıllardaki en önemli buluşlardan bir tanesidir. Ancak bu konuda genetik açıdan kısa sürede çok hızlı gelişme kaydedilmişken, etik açıdan konu üzerinde birlik sağlanamamış, bu nedenle gerekli hukuksal düzenlemeler de tam olarak yapılamamıştır. Klonlama, temel olarak iki farklı amaç ile yapılmaktadır. Bunlardan ilki; üreme amaçlı klonlama, ikincisi ise tedavi amaçlı klonlamadır. Üreme amaçlı klonlama da kendi arasında iki farklı amaçla yapılabilir. Bunların ilki; bir bireyin tıpatıp ikizini yaratmak, ikincisi ise; üreme yeteneği olmayan bir bireyi çocuk sahibi yapmaktır. Bu amaçlarla; herhangi bir vücut hücresindeki genetik bilgi kullanılarak yapay dölleme yapılmaktadır. Tedavi amaçlı klonlamada ise; oluşturulan embriyolardan elde edilen kök hücreler yardımı ile yeni organ ve doku üretimi sağlanmaktadır. Üretilen doku ve organlar, hastalıklı organ ve dokuların tamiri veya değiştirilmesinde kullanılmaktadır. Klonlama üzerine yapılan etik tartışmaların çok çeşitli yönleri vardır. Keyfi olarak bir insanın ikizinin üretilmesinin doğru olmadığı, kaldı ki böyle bir ikizin hiçbir zaman davranışsal olarak vericinin aynısı olmayacağı belirtilmektedir. Ancak en fazla üzerinde durulan konu; tedavi amaçlı klonlamada oluşturulan embriyoların bir şekilde öldürülmüş olmasıdır. Bir insanın sağlığını düzeltmek amacı ile başka bir canlı insan modelinin yok edilmesinin etik olmadığı savunulmaktadır. Hatta organ üretmek amacı ile verici insanların oluşturulması halinde durumun bir felaket halini alacağı ve “organ tarlalarının” oluşacağı belirtilmektedir. Bilim dünyası, çok faydalı amaçlar ile kullanılabilecek bir buluş ile etik değerler arasında bocalamakta ve çözüm üretmeye çalışmaktadır. Klonlama üzerine sürdürülen etik tartışmalar nedeni ile bu konudaki hukuksal düzenlemeler de genellikle kısıtlı kalmakta veya yasaklayıcı tedbirler getirmektedir. Bu yönü ile klonlamanın teknik çalışmalar yanında uzun tartışmalara yol açacağı çok açıktır. Bu çalışmada, klonlamanın tekniği, etik ve hukuki boyutu ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Klonlama
• Reprodüktif klonlama
• Terapötik klonlama

Kaynakça

1. Saliger F. Das Verbot des Reproduktiven Klonens nach dem 1.Zusatzprotokoll zum Menschenrechtsübereınkommen. 1. Türk Alman Tıp Hukuku Uluslar Arası Sempozyumu (11-12 Kasım 2005, Konya-Türkiye), KHuka Kamu Hukuku Arşivi Kasım 2005: 153-159
2. http://rehberantalya.com/teknoloji/klonlama.asp (Erişim Tarihi: 08.08.2006)
3. Biyoloji Terimleri Sözlüğü 1998 Türk Dil Kurumu yayınları:699
4. http://yunus.hacettepe.edu.tr/~b9920675/klonlama.htm (Erişim tarihi: 16.01.2003)
5. http://gmbae.tubitak.gov.tr/tur/populer/KLONLAMA.pdf
6. Hall J.L.; Engel D.; Gindoff P.R.; et al. 1993 "Experimental Cloning of Human Polyploid Embryos Using an Artificial Zona Pellucida," The American Fertility Society conjointly with the Canadian Fertility and Andrology Society, Program supplement, Abstracts of the Scientific Oral and Poster Sessions, Abstract 1993; 0-001, S1
7. National Bioethics Advisory Commission, Cloning Human Beings, Washington, D.C. 1997.
8. Sanchez-Sweatman L. R. Reproductive cloning and human health: an ethical, international, and nursing perspective. International Nursing Review March 2000; 47(1):28

9. Klug WS, Cummings MR Genetik Kavramlar. (Çeviri Editörü: Cihan Öner). Altıncı baskıdan çeviri, Palme Yayıncılık, İstanbul, 1997: 24
10. Lanza RP, Cibelli JB, Diaz F, Moraes CT, Farin PW, Farin CE, Hammer CJ, West MD, Damiani P. Cloning of an endangered species (Bos gaurus) using interspecies nuclear transfer. Cloning. 2000, 2(2): 79-90
11. Paterson L, DeSousa P, Ritchie W, King T, Wimut IA. Aplication of reproductive biotechnology in animals: implications and potentials application of reproductive cloning. Anim. Reprod.Sci. 2003; 79:137-143
12. Lai L, Kolber-Sidmonds D, Park KW, Cheong HT, Greenstein JL, Im GS, Samuel M, Bonk A, Rieke A, Day BN, Murphy CN, Carter DB, Hawley RJ, Prather RS. Production of Alpha-1,3-galactosyltransferase knockout pigs by nuclear transfer cloning. Science 2003
13. Mccreath KJ, Howcroft J, Campell KH, Colman A, Schnicke AE, King AJ. Production of gene-targeted sheep by nuclear transfer from cultured somatic cells. Nature. 2000; 405,1066-1069
14. Briggs RKTJ. Transplantation of living nuclei from blastula cells into enucleated frogs' eggs. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 1952;38:455–463
15. Gurdon JB. Adult frogs derived from the nuclei of single somatic cells. Dev Biol. 1962;4:256–273. doi: 10.1016/0012- 1606(62)90043-X
16. Campbell KH, McWhir J, Ritchie WA, Wilmut I. Sheep cloned by nuclear transfer from a cultured cell line. Nature. 1996;380:64–66. doi: 10.1038/380064a0
17. Hipp J, Atala A. Tissue Engineering, Stem Cells, Cloning and Parthenogenesis: New Paradigms for Therapy. Journal of Experimental & Clinical Assisted Reproduction 2004, 1:3
18. Cibelli JB, Stice SL, Golueke PJ, Kane JJ, Jerry J, Blackwell C, Ponce de Leon FA, Robl JM. Cloned transgenic calve produced from nonquiescent fetal fibroblasts. Science. 1998;280:1256–1258. doi: 10.1126/science.280.5367.1256
19. http://english.peopledaily.com.cn/english/200006/19/eng20000619_43340.html
20. Keefer CL, Keyston R, Lazaris A, Bhatia B, Begin I, Bilodeau AS, Zhou FJ, Kafidi N, Wang B, Baldassarre H, Karatzas CN. Production of cloned goats after nuclear transfer using adult somatic cells. Biol Reprod. 2002;66:199–203