Adli Otopsilerde Uyuşturucu Madde Saptanan Olguların Değişen Özellikleri ve Uyuşturucu Madde İntoksikasyonuna Bağlı Ölümler: Adana’da Beş Yıllık Değerlendirme

Öz

Amaç: Bu çalışmada, Adli Tıp Kurumu Adana Grup Başkanlığında 2021-2025 yılları arasında gerçekleştirilen adli otopsilerde uyuşturucu/uyarıcı madde saptanan olgular ile bu maddelerin intoksikasyonuna bağlı ölümlerin demografik, toksikolojik ve adli özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif tanımlayıcı çalışmanın evrenini, 1 Ocak 2021-31 Aralık 2025 tarihleri arasında otopsisi gerçekleştirilen 4163 adli olgu oluşturdu. Postmortem toksikolojik incelemelerinde uyuşturucu/uyarıcı madde saptanan 637 olgu esas çalışma grubu olarak retrospektif olarak incelendi. Olgular yaş, cinsiyet, ölüm nedeni, ölüm orijini, olay yeri, saptanan madde türleri ve çoklu madde kullanımı açısından değerlendirildi. Uyuşturucu/uyarıcı madde intoksikasyonuna bağlı ölümler ayrıca analiz edildi. Terapötik kullanımları yanında kötüye kullanım potansiyeli bulunan pregabalin ve gabapentin bulguları ise klasik uyuşturucu/uyarıcı maddelerden ayrı olarak değerlendirildi. Bulgular: Uyuşturucu/uyarıcı madde, tüm otopsi olgularının %15,3’ünde (n=637) saptandı. Olguların %92’si erkek olup yaş ortalaması 33,5 yıl idi. En sık saptanan maddeler amfetamin/metamfetamin (%68,7), sentetik kannabinoidler (%29,5) ve eroin/morfin (%17,1) idi. Birden fazla uyuşturucu/uyarıcı madde olguların %36,4’ünde, intoksikasyon nedeniyle ölen olguların ise %64,4’ünde saptandı. Çalışma döneminde 177 olgunun (%27,8) ölüm nedeninin uyuşturucu/uyarıcı madde intoksikasyonu olduğu belirlendi; intoksikasyona bağlı ölümlerin tüm adli otopsiler içerisindeki oranı 2021’de %3,3 iken 2025’te %7,2’ye yükseldi. Beş yıllık toplam değerlendirmede amfetamin/metamfetamin en sık saptanan madde grubu olmakla birlikte, 2024 ve 2025 yıllarında sentetik kannabinoidlerin saptanma sıklığında artış gözlendi. Pregabalin ve/veya gabapentin, intoksikasyon olgularının %41,2’sinde saptandı. Sonuç: Uyuşturucu/uyarıcı madde saptanan adli otopsi olgularında genç erişkin ve erkek olguların belirgin ağırlığı, çoklu madde kullanımının yaygınlığı ve son yıllarda intoksikasyona bağlı ölümlerde gözlenen artış dikkat çekicidir. Sentetik kannabinoidlerin değişen saptanma örüntüsü ile pregabalin/gabapentinin intoksikasyon olgularındaki birlikteliği, klasik uyuşturucu/uyarıcı maddelerin yanı sıra kötüye kullanım potansiyeli bulunan ilaçları da kapsayan güncel postmortem toksikolojik izlemin önemini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Adli otopsi
• uyuşturucu madde
• uyuşturucu madde intoksikasyonu
• toksikoloji
• ölüm.

Changing Characteristics of Drug-Positive Forensic Autopsy Cases and Drug Intoxication Deaths: A Five-Year Evaluation in Adana, Türkiye

Öz

Objective: This study aimed to evaluate the demographic, toxicological, and forensic characteristics of cases in which illicit/stimulant drugs were detected in forensic autopsies performed at the Adana Group Presidency of the Council of Forensic Medicine between 2021 and 2025, as well as deaths due to intoxication with these substances. Materials and Methods: The study population of this retrospective descriptive study comprised 4,163 forensic autopsy cases performed between January 1, 2021 and December 31, 2025. Of these, 637 cases in which illicit/stimulant drugs were detected by postmortem toxicological analysis constituted the main study group and were retrospectively evaluated. Cases were assessed in terms of age, sex, cause and manner of death, location of the incident, substances detected, and multiple-drug use. Deaths due to illicit/stimulant drug intoxication were analyzed separately. Pregabalin and gabapentin, which have therapeutic indications but also potential for misuse, were evaluated separately from classical illicit/stimulant drugs. Results: Illicit/stimulant drugs were detected in 15.3% (n=637) of all autopsy cases. Of these cases, 92.0% were male, and the mean age was 33.5 years. The most frequently detected substances were amphetamine/methamphetamine (68.7%), synthetic cannabinoids (29.5%), and heroin/morphine (17.1%). Multiple illicit/stimulant drugs were detected in 36.4% of the cases and in 64.4% of those who died from intoxication. During the study period, the cause of death was illicit/stimulant drug intoxication in 177 cases (27.8%); the proportion of intoxication-related deaths among all forensic autopsies increased from 3.3% in 2021 to 7.2% in 2025. Although amphetamine/methamphetamine was the most frequently detected drug group over the entire five-year period, an increase in the detection frequency of synthetic cannabinoids was observed in 2024 and 2025. Pregabalin and/or gabapentin was detected in 41.2% of intoxication cases. Conclusion: The marked predominance of young adults and males, the frequent detection of multiple drugs, and the recent increase in intoxication-related deaths are noteworthy among forensic autopsy cases positive for illicit/stimulant drugs. The changing detection pattern of synthetic cannabinoids and the co-detection of pregabalin/gabapentin in intoxication cases highlight the importance of up-to-date postmortem toxicological surveillance encompassing not only classical illicit/stimulant drugs but also prescription medications with misuse potential.

Anahtar Kelimeler

• Forensic autopsy
• illicit drugs;
• drug intoxication
• toxicology
• death.

Kaynakça

1. Altuner D, Engin N, Gürer C, Akyay İ, Akgül A. Madde kullanımı ve suç ilişkisi: kesitsel bir araştırma. Tıp Araşt Derg. 2009;7(2):87-94.
2. Öztürk Emiral G, Gökler ME. Global health and social impacts of drug use disorders. Turk Med J. 2024;9(3):126-132. doi:10.70852/tmj.1531194.
3. Benjamin A, Chidi N. Drug abuse, addiction and dependence. In: Pharmacology and Therapeutics. 2014. p.327.
4. Ugurlu T, Sengul C, Sengul C. Psychopharmacology of addiction. Psikiyatr Guncel Yaklasimlar. 2012;4(1):37-50.
5. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Madde Bağımlılığı Tanı ve Tedavi Kılavuzu El Kitabı. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2012.
6. T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı. 2024 Türkiye Uyuşturucu Raporu. Ankara: Emniyet Genel Müdürlüğü; 2024.
7. Karakartal D. Uyuşturucu madde bağımlılığı ve suç ilişkisi. Int J Humanit Educ. 2020;6(14):614-623.
8. Murphey D, Barry M, Vaughn B, Guzman L, Terzian M. Adolescent health highlight: use of illicit drugs. Trends Child. 2013.

9. Ebert MH, Loosen PT, Nurcombe B. Current Psikiyatri: Tanı ve Tedavi. Birsöz S, çeviri editörü. Ankara: Öncü Basımevi; 2003. p.18-240.
10. Boles SM, Miotto K. Substance abuse and violence: a review of the literature. Aggress Violent Behav. 2003;8(2):155-174.
11. Jones AW, Kugelberg FC, Holmgren A, Ahlner J. Occurrence of ethanol and other drugs in blood and urine specimens from female victims of alleged sexual assault. Forensic Sci Int. 2008;181(1-3):40-46.
12. Havaçeliği Atlam D, Şaşman Kaylı D. Bağımlılıkta riskli bir durum: suç davranışı. In: Yüncü Z, editör. Ergen Bağımlılığı. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2019. s.11-17.
13. Erdem G, Eke CY, Ögel K, Taner S. Lise öğrencilerinde arkadaş özellikleri ve madde kullanımı. Bağımlılık Derg. 2006;7(3):111- 116.
14. Ketenci HÇ, Boz H, Şen M, Reyhan U, Aydoğdu Hİ, Beyhun NE, Karadeniz H. Ölüm nedeni uyutucu, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı olarak belirlenen adli olguların değerlendirilmesi. Turkiye Klinikleri J Foren Sci Leg Med. 2021;18(2):107-114.
15. Hamurcu Karadon S. Madde Kullanan Hükümlülerin Ruhsal Durumlarının İncelenmesi [yüksek lisans tezi]. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi; 2012.
16. World Health Organization. Principles of Drug Dependence Treatment: Discussion Paper. Geneva: World Health Organization; 2008. Available from: WHO – Principles of Drug Dependence Treatment (Erişim tarihi: 27 Ocak 2026).
17. Evoy KE, Drain D, Pedigo J, Covvey JR, Ramey O. Misuse of pregabalin and gabapentin: a second systematic review update. Drugs. 2026;86(8):1365-1378. doi:10.1007/s40265- 026-02342-w.
18. United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2025. Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime; 2025.
19. Öztürk FC. Drug addiction and an investigation of drug use in Turkey. J Fac Pharm Ankara. 2023;47(3). doi:10.33483/ jfpau.1261593.
20. Şahin A. Ankara’da otopsileri yapılan ve örneklerinde uyuşturucu-uyarıcı madde tespit edilen olguların retrospektif analizi [uzmanlık tezi]. Ankara: Gazi Üniversitesi; 2025.
21. Nalcacı S, Oruç M, Samdancı E, Güven S. Otopsisi yapılan ve kanda alkol, uyutucu, uyuşturucu ve uyarıcı madde tespit edilen olguların retrospektif olarak incelenmesi. Adli Tıp Derg. 2025;39(2):146-157. doi:10.61970/adlitip.1510004.
22. Efeoglu Ozseker P, Koca Yavuz T, Cekin N, Yavuz B. Forensic toxicology perspectives and trends on abused drugs in Adana, Turkiye: A five-year overview (2019-2023). Forensic Sci Int. 2026;384:112943. doi:10.1016/j.forsciint.2026.112943.
23. Parmar GS, Hayashi K, Nolan S, Milloy MJ, DeBeck K, Shulha HP, Kerr T, Ti L. Non-medical prescription opioid use and in- hospital illicit drug use among people who use drugs. Drug Alcohol Rev. 2021;40(6):959-963. doi:10.1111/dar.13246.
24. Tesfaye M, Baheretibeb Y, Dinku T, Mihretu A. Non-medical opioid use in Ethiopia: an exploratory descriptive study. Ethiop J Health Sci. 2026;36(1):15-26. doi:10.4314/ejhs.v36i1.4.
25. Tunçez FT, Kerem S, Erdar BU, Tokdemir M. Evaluation of forensic autopsy cases with substance use detected in Izmir, Turkey. J Ethn Subst Abuse. 2023;22(4):688-700.
26. Ahman A, Wingren CJ, Håkansson A. Causes and circumstances of death in stimulant and opioid use: a comparative study. PLoS One. 2024;19(2):e0297838.
27. T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı. 2025 Türkiye Uyuşturucu Raporu. Ankara: Emniyet Genel Müdürlüğü; 2025.
28. Post LA, Ciccarone D, Unick GJ, D’Onofrio G, Kwon S, Lundberg AL, Sharma S, Mason M. Decline in US drug overdose deaths by region, substance, and demographics. JAMA Netw Open. 2025;8(6):e2514997. doi:10.1001/ jamanetworkopen.2025.14997.
29. European Union Drugs Agency. European Drug Report 2025: Trends and Developments. Lisbon: European Union Drugs Agency; 2025. Available from: EUDA – European Drug Report 2025
30. Karakasi MV, Kevrekidis DP, Voultsos P, Trypsiannis G, Manolopoulos VG, Raikos N, Pavlidis P. Investigation of patterns and dynamics of substance users: a long-term toxicology study on a sample of the Greek population between 2005 and 2019. J Forensic Sci. 2021;66(5):1841-1854. doi:10.1111/1556- 4029.14776.
31. Günay Y, Gürpınar K, Kara E, Savran B. Muğla’da adli otopsi yapılan intoksikasyon nedenli ölümlerin değerlendirilmesi. Adli Tıp Derg. 2020;34:39-49.
32. Temel ET. 2018-2020 Yılları Arasında Adli Tıp Kurumu Bursa Grup Başkanlığında Otopsisi Yapılan Olgularda Alkol, Uyutucu, Uyuşturucu ve Uyarıcı Madde Tespit Edilen Vakaların Retrospektif Olarak İncelenmesi [yüksek lisans tezi]. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi; 2022.
33. Altun S. 2020-2024 Yıllarında İstanbul’da Otopsisi Yapılmış Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanımına Bağlı Vakaların Adli Tıbbi Değerlendirilmesi [uzmanlık tezi]. İstanbul: Adli Tıp Kurumu; 2025.
34. Zhao Y, Liu Y, Lv F, He X, Ng WH, Qiu S, Zhang L, Xing Z, Guo Y, Zu J, Yeo YH, Ji F. Temporal trend of drug overdose-related deaths and excess deaths during the COVID-19 pandemic: a population-based study in the United States from 2012 to 2022. EClinicalMedicine. 2024;74:102752. doi:10.1016/j. eclinm.2024.102752.
35. Martins SS, Sampson L, Cerdá M, Galea S. Worldwide prevalence and trends in unintentional drug overdose: a systematic review of the literature. Am J Public Health. 2015;105(11):e29-e49.
36. Zhu DT, Kwon YIC, Lai A, Park AM, Barnes AJ, Chapman DA. Global burden of disease due to opioid, amphetamine, cocaine, and cannabis use disorders, 1990-2021: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021. PLoS One. 2025;20(8):e0328276.
37. European Union Drugs Agency. European Drug Report 2024: Trends and Developments. Lisbon: European Union Drugs Agency; 2024. Available from: EUDA – European Drug Report 2024
38. European Union Drugs Agency. New psychoactive substances – the current situation in Europe. European Drug Report 2026: Trends and Developments. Lisbon: European Union Drugs Agency; 2026.