Pedodontistlerin Ağız ve Diş Sağlığı Okuryazarlığına Yönelik İletişim Becerilerinin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de görev yapan çocuk diş hekimlerinin iletişim temelli ağız ve diş sağlığı okuryazarlığı (ADSOY) becerilerini değerlendirmeyi ve bu becerileri etkileyen bireysel ve kurumsal faktörleri belirlemeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışma, 1 Temmuz 2024 – 10 Ocak 2025 tarihleri arasında, mezuniyet sonrası uzmanlık eğitimini tamamlamış ve aktif olarak çalışan 127 çocuk diş hekimi ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, demografik bilgileri ve ADSOY ile ilişkili iletişim yeterliliklerini değerlendiren 20 maddelik yapılandırılmış çevrimiçi anketi yanıtlamıştır. Veriler Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis, Spearman korelasyon ve doğrusal regresyon testleri ile analiz edilmiş, anlamlılık düzeyi p < 0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: İletişim puanları açısından cinsiyetler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p = 0.618). Ancak, yaş ile iletişim becerileri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (ρ = 0.358, p < 0.001). Kurum türlerine göre iletişim puanları arasında anlamlı fark gözlenmiş (p = 0.015) ve en yüksek ortalama puan özel ADSM’lerde çalışan hekimlerde bulunmuştur. İletişim eğitimi almış katılımcıların ortalama puanları daha yüksek olsa da bu fark anlamlı bulunmamıştır (p = 0.160). Doğrusal regresyon analizinde yalnızca yaş değişkeni anlamlı bir yordayıcı olarak bulunmuştur (β = 0.074, p < 0.001); eğitim değişkeni ise sınırda anlamlı negatif etkiye sahipti (β = -0.756, p = 0.0614). Model, toplam varyansın %15.1’ini açıklamaktadır. Sonuç: Türkiye’deki çocuk diş hekimlerinin iletişim temelli ADSOY becerileri; yaş, deneyim ve kurum türü gibi faktörlerden etkilenmektedir. Klinik iletişimin güçlendirilmesi amacıyla uygulamalı iletişim eğitimlerinin yaygınlaştırılması, müfredatların geliştirilmesi ve hasta-hekim etkileşimine zaman ayrılmasını sağlayacak kurumsal düzenlemelerin yapılması önemlidir. Bu yönde yapılacak ileri çalışmalar, Türkiye’de çocuk diş hekimliği klinik iletişimin gelişimine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk diş hekimliği
• Ağız sağlığı
• Diş sağlığı eğitimi
• Sağlık okuryazarlığı

Assessing Pediatric Dentists’ Communication Skills Regarding Oral Health Literacy: A Cross-Sectional Study

Öz

Aim: This study aimed to assess the communication-based oral health literacy (OHL) skills of pediatric dentists in Türkiye and to identify individual and institutional factors influencing these skills. Materials and Methods: A cross-sectional survey was conducted between July 1, 2024, and January 10, 2025, with 127 pediatric dentists who had completed postgraduate training and were actively practicing. Participants completed a 20-item structured online questionnaire designed to assess demographic features and communication competencies related to OHL. Statistical analyses included Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis, Spearman correlation, and linear regression tests, with statistical significance set at p < 0.05. Results: No statistically significant difference was found between genders in communication scores (p = 0.62). Age was positively correlated with communication-based oral health literacy skills (ρ = 0.36, p < 0.001). There was no statistically significant difference in communication scores between pediatric dentists with and without prior communication training (p = 0.16). Linear regression revealed that age was a significant predictor of communication scores (β = 0.074, p < 0.001), whereas training status did not emerge as a statistically significant predictor (β = -0.76, p = 0.06). The model accounted for 15.1% of the variance in communication scores. Conclusion: Communication-based oral health literacy skills among pediatric dentists in Türkiye are primarily influenced by age, experience, and institutional factors. The results emphasize the need for applied communication training, curricular enhancements, and institutional arrangements that allocate time for effective patient-dentist interaction. These efforts can strengthen clinical communication and contribute to the promotion of oral health literacy at the community level.

Anahtar Kelimeler

• Dental health education
• Health literacy
• Oral health
• Pediatric dentistry

Kaynakça

1. Reference1. Ratzan SC. Health literacy: communication for the public good. Health Promot Int 2001;16:207-14.
2. Reference2. Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health 2012;12:80.
3. Reference3. Zaralı F, Düzgün Z. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Sözlüğü. Ankara; 2011.
4. Reference4. World Health Organization. The World Oral Health Report 2003. Cenevre: World Health Organization; 2003.
5. Reference5. Centore L. Dental health literacy and California’s clarion call. J Calif Dent Assoc 2012;40:352-9.
6. Reference6. Baskaradoss JK. The association between oral health literacy and missed dental appointments. J Am Dent Assoc 2016;147:867- 74.
7. Reference7. Berkman ND, Sheridan SL, Donahue KE, Halpern DJ, Crotty K. Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Ann Intern Med 2011;155:97-107.
8. Reference8. Batista MJ, Lawrence HP, Sousa MLR. Oral health literacy and oral health outcomes in an adult population in Brazil. BMC Public Health 2017;18:60.

9. Reference9. Chang FC, Chiu CH, Chen PH, Miao NF, Lee CM, Chiang JT, et al. Relationship between parental and adolescent eHealth literacy and online health information seeking in Taiwan. Cyberpsychol Behav Soc Netw 2015;18:618-24.
10. Reference10. Hsu W, Chiang C, Yang S. The effect of individual factors on health behaviors among college students: the mediating effects of eHealth literacy. J Med Internet Res 2014;16:e287.
11. Reference11. Jacobs RJ, Lou JQ, Ownby RL, Caballero J. A systematic review of eHealth interventions to improve health literacy. Health Inform J 2016;22:81-98.
12. Reference12. Jimenez-Marroquin MC, Deber R, Jadad AR. Information and communication technology (ICT) and eHealth policy in Latin America and the Caribbean: a review of national policies and assessment of socioeconomic context. Rev Panam Salud Publica 2014;35:329.
13. Reference13. Stowers ME, Lee JY, Majewski RF, Estrella MRP, Taylor GW, Boynton JR. Oral health literacy: awareness and practices among pediatric dentists. Pediatr Dent 2013;35:430-4.
14. Reference14. Coleman CA, Hudson S, Maine LL. Health literacy practices and educational competencies for health professionals: a consensus study. J Health Commun 2013;18:82-102.
15. Reference15. Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int 2000;15:259-67.
16. Reference16. Gökçe N, Yıldız G, Ünal M. Çocuk hastalarda dental anksiyete: retrospektif bir değerlendirme. Cumhuriyet Dent J 2020;23:343-8.
17. Reference17. Karamüftüoğlu N, Atabek D. Sağlık okuryazarlığında yeni bir alan: ağız ve diş sağlığı okuryazarlığı. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Derg 2020;1:130-48.
18. Reference18. Buldur B, Oznurhan F, Kayabasi M, Sahin F. Shear bond strength of two calcium silicate-based cements to compomer. Cumhuriyet Dent J 2018;21:18-23.