Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 5. Sınıf DKAB Programındaki Bazı Değerlerin Musahabat-ı Ahlâkiye’deki Temsili

Öz

Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında güncellenen 2024 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) 5. sınıf öğretim programında yer alan on temel değerin, Osmanlı dönemine ait Ali Seydi Bey’in 1920 tarihli Musahabat-ı Ahlâkiye adlı metindeki temsilini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırmanın amacı, değerler eğitiminin tarihsel sürekliliğini ve pedagojik dönüşüm dinamiklerini ortaya koymaktır. Nitel araştırma kapsamında belge analizi yöntemi kullanılmıştır. Birincil veri kaynağı olarak Musahabat-ı Ahlâkiye, ikincil kaynaklar olarak ise 2024 DKAB programı ve ders kitapları seçilmiştir. Tarihî metnin başlıkları, diyalogları, örnek olayları ve görselleri üzerinden veri toplanmış; güncel programda tanımlı on değer (çalışkanlık, dürüstlük, estetik, merhamet, özgürlük, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, temizlik) ön tanımlı kodlarla analiz edilmiştir. Bulgular, dokuz değerin her iki kaynakta da yer aldığını gösterirken, estetik değeri tarihî metinde ayrı bir başlık altında bulunmamaktadır. Ayrıca özgürlük, estetik ve sabır gibi değerlerde vurgu ve yaklaşımlar farklılaşmıştır; bu durum, değerlerin toplumsal bağlam ve pedagojik paradigmalar doğrultusunda yeniden şekillendiğini ortaya koyar. Araştırma; tarihsel ahlak metinlerinin çağdaş müfredatla karşılaştırılmasına dayalı özgün bir analiz modeli, içeriksel süreklilik ile pedagojik dönüşümün birlikte değerlendirilmesi ve tarihî kaynakların yapılandırmacı öğrenme perspektifiyle yeniden yorumlanabileceğini göstermesi bakımından literatüre katkı sunmaktadır. Çalışmanın bulguları, müfredat geliştirme süreçlerinde tarihsel perspektifin önemini vurgulayarak, değer temelli eğitimin kültürel sürekliliğini kavramsal düzlemde tartışmaya açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Değerler Eğitimi
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• Musahabat-ı Ahlakiye
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi

The Representation of Core Values in Musahabat-ı Ahlâkiye within the 5th Grade DKAB Curriculum of the Turkey Century Education Model

Öz

This study conducts a comparative analysis of the representation of ten core values in the 2024 Religious Culture and Moral Knowledge (DKAB) Grade 5 curriculum—updated under the “Turkey Century Education Model”—and those found in Ali Seydi Bey’s 1920 Ottoman‐era moral text Musahabat-ı Ahlâkiye. Its primary aim is to uncover both the historical continuities and the pedagogical transformation dynamics within values education. Employing a qualitative document‐analysis approach, Musahabat-ı Ahlâkiye served as the primary data source, while the 2024 DKAB curriculum and accompanying textbooks were treated as secondary sources. Data were gathered by examining the historical text’s headings, dialogues, case examples, and visual elements; concurrently, the contemporary curriculum’s ten predefined values—diligence, honesty, aesthetics, compassion, freedom, patience, respect, love, responsibility, and cleanliness—were coded and analyzed. Findings reveal that nine values appear in both sources, whereas “aesthetics” is not designated under a separate heading in the historical text. Moreover, the emphases and conceptualizations of freedom, aesthetics, and patience diverge, indicating that values are continually reshaped in response to evolving social contexts and pedagogical paradigms. This research contributes to the literature by introducing an original analytic model for comparing historical moral texts with modern curricula, jointly evaluating contentual continuity and pedagogical transformation in values education, and demonstrating how historical sources may be reinterpreted from a constructivist learning perspective. The results underscore the importance of integrating historical viewpoints into curriculum development and prompt a conceptual discussion on the cultural continuity of value‐based education.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Values Education
• Turkey Century Education Model
• Musahabat-ı Ahlâkiye
• Religious Culture and Moral Knowledge

Kaynakça

1. Ali Seydi Bey. (1920). *Musahabat-ı ahlakiye*. İstanbul: Şirket-i Mürettibiye Matbaası.
2. Arslankara, V. B., & Arslankara, E. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin felsefi temelleri: Ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bakış açılarından bir değerlendirme. *İstanbul Eğitim Dergisi, 1*(1), 121-145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
3. Asan, T., Ekşi, F., Doğan, A., & Ekşi, H. (2008). Bireysel değerler envanteri’nin dilsel eşdeğerlik geçerlik ve güvenirlik çalışması. *Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 27*(27), 15-38.
4. Aybey, S. (2019). Son dönem Osmanlı ahlak eğitimcisi Ali Seydi Bey’in “terbiye-i ahlakiyye ve medeniyye” isimli eserinin birinci kısmının günümüz Türkçesine aktarım ve tetkiki. *Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 19*(2), 562-586.
5. Balcı, A. (2016). *Sosyal bilimlerde araştırma yöntem, teknik ve ilkeler*. Pegem Akademi.
6. Batır, B. (2018). Ali Seydi Bey’in eğitime dair gölgede kalmış bir eseri: “İptidailere mahsûs Târîh-i Osmânî”. A. Şimşek, S. Kaymakcı ve İ. Turan (Ed.), *V. Uluslararası Tarih Eğitimi Sempozyumu (10–12 Mayıs 2018, İstanbul) tam metin bildiriler kitabı* (115-131).
7. Benli, T. & Kızgın, Y. (2020). Schwarzt’ın sosyal değerler modelindeki bireysel değerlere göre tüketicilerin çevreye duyarlı tüketim davranışlarının isimsel lojistik regresyon analizi ile incelenmesi. *Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9*(2), 995-1009.
8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. *Qualitative Research Journal, 9*(2), 27-40.

9. Ceylan, T. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli DKAB öğretim programlarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. *İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 63*(1), 55-70.
10. Creswell, J. W. (2018). *Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni*. (Mesut Bütün & Selçuk Beşir Demir, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
11. Dalbay, R. & Nazmi, A. (2018). Kimlik inşasına ilişkin temel yaklaşımlar ve bu yaklaşımların Türkiye’ye yansımaları. *Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23*(1), 17-39.
12. Eren, S. (2007). Toplumsal norm, ahlâk ve din. *Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11*(2), 289-316.
13. Güven, İ., & Akagündüz, Ü. (2011). Osmanlı Devleti’nde kadınlara yönelik tarih öğretimi çabaları ve Ali Seydi Bey’in *Kızlara Mahsûs Târîh-i Osmânî* adlı eseri. *OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi*, (26), 141-164.
14. Johnston, C. S. (1995). The Rokeach value survey: Underlying structure and multidimensional scaling. *The Journal of Psychology, 129*(5), 583-597.
15. Kanal, H. K. (2010). *Ali Seydi Bey’in ahlak düşüncesi*. [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=MnEYTH7sJh54k0bmA1Y_Ug&no=DxJkVQnSgXTEgmnOHVvNpw
16. Karasar, N. (2005). *Bilimsel araştırma yöntemi*. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
17. Kopelman, R. E., Rovenpor, J. L. & Guan, M. (2003). The Study of Values: Construction of the fourth edition. *Journal of Vocational Behavior, 62*(2), 203-220.
18. MEBa. (2024). *İlkokul-ortaokul ve imam hatip ortaokulu din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretim programı (4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf).* Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/
19. MEBb. (2024). *Erdem-değer-eylem çerçevesi*. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/erdem-deger-eylem-cercevesi
20. MEBc. (2024). *Millî Eğitim Bakanlığı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne genel bakış*. https://tymm.meb.gov.tr/genel-bakis
21. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (2023). *Nitel veri analizi*. Pegem Akademi.
22. Nucci, L. P., & Narvaez, D. (Eds.). (2008). *Handbook of moral and character education*. Routledge.
23. Sapsağlam, Ö. (2020). *Erken çocuklukta karakter ve değer eğitimi*. Pegem Akademi.
24. Schwartz, S. H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. *Online Readings in Psychology and Culture, 2*(1), 1-20. http://scholarworks.gvsu.edu/orpc/vol2/iss1/11
25. Sever, M. (2024). *Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin amacını anlamak*. Eğitim Reformu Girişimi (ERG).
26. Ulusoy, K. (2010). Değer eğitimi: Davranışçı ve yapılandırmacı yaklaşıma göre hazırlanan tarih programlarında değer aktarımı. *Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12*(1), 32-51.
27. Yıldırım, A. (1999). Nitel araştırma yöntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. *Eğitim ve Bilim Dergisi, 23*(112), 7-17.
28. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). *Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri*. Seçkin Yayıncılık.
29. Yiğiterol, Ö. F. (2024). *Türk tasavvuf şiirinde nakşî gelenek*. Erkam Akademi.