Geçmişin Perdesi: Türk Sinemasında Tarihsel Anlatıların İnşası

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 98 - 109, 29.12.2025

Mehmet Başaran

https://doi.org/10.30803/adusobed.1783901

Öz

Bu çalışma, Türk sinemasında tarihsel anlatıların nasıl kurulduğunu ve sinema ile tarih arasındaki etkileşimin toplumsal bellek üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırma, Marc Ferro, Robert Rosenstone, Asuman Susam ve Senem Duruel Erkılıç’ın kuramsal yaklaşımlarından hareketle, sinemayı yalnızca tarihsel olayları yansıtan bir araç değil, aynı zamanda onları yeniden üreten, dönüştüren ve ideolojik çerçeveler içinde kurgulayan etkin bir alan olarak ele almaktadır. Nitel bir yöntem benimsenerek 1950’lerden günümüze kadar seçilen film ve belgeseller, zaman, mekân ve bellek eksenlerinde incelenmiştir. Bulgular, Türk sinemasının resmi tarih anlatılarını pekiştiren yapımlar kadar, karşı-hafıza üreten alternatif anlatılara da ev sahipliği yaptığını göstermektedir. Özellikle Sürü, Umut, Yorgun Savaşçı ve Gelibolu gibi yapımlar, baskılanmış kimlikleri ve toplumsal travmaları görünür kılarak sinemanın tarih yazımındaki kurucu rolünü ortaya koymaktadır. Çalışma, sinemanın yalnızca geçmişi görselleştiren değil; aynı zamanda kolektif belleği şekillendiren, ideolojik söylemleri yeniden üreten ve tarihsel yüzleşmelere aracılık eden güçlü bir temsil alanı sunduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sinema , Tarih , Bellek , Türk Sineması , Temsil

The Screen of the Past: Historical Narrative Construction in Turkish Cinema

Öz

This study examines how historical narratives are constructed in Turkish cinema and explores the impact of the interaction between cinema and history on collective memory. Drawing on the theoretical approaches of Marc Ferro, Robert Rosenstone, Asuman Susam, and Senem Duruel Erkılıç, the research considers cinema not merely as a medium that reflects historical events but as an active agent that reproduces, transforms, and reconstructs them within ideological frameworks. Adopting a qualitative methodology, the study analyzes selected films and documentaries from the 1950s to the present through the lenses of time, space, and memory. The findings reveal that Turkish cinema encompasses both productions that reinforce official historiography and those that generate counter-memory and alternative narratives. Films such as Sürü, Umut, Yorgun Savaşçı, and Gelibolu foreground marginalized identities and collective traumas, thereby underscoring cinema’s constitutive role in historical storytelling. The study concludes that cinema functions not only as a visual representation of the past but also as a powerful site for shaping collective memory, reproducing ideological discourses, and enabling processes of historical confrontation.

Anahtar Kelimeler

Cinema , History , memory , Turkish Cinema , Representation

Kaynakça

• Chansel, D. (2003). 20. yüzyılda Avrupa tarihini öğrenmek ve öğretmek [Avrupa Konseyi Raporu].
• Coşkun, N. Ç. (2011). “Tarihin Görselleşmesi: Televizyon Dizileri Ve Tarih Eğitimi”, Milli Eğitim Dergisi, (191).
• Dağtaş, D. (2015). “Tarihî Dizilerde İdeoloji Ve Kimlik”, Moment Dergisi, 2 (1).
• Demircioğlu, İ. H. (2007). “Tarih Öğretiminde Filmlerin Yeri Ve Önemi”, Bilig, 42.
• Erkılıç, S. D. (2014). Türk Sinemasında Tarih Ve Bellek. Bağlam Yayınları.
• Ferro, M. (1995). Sinema ve Tarih. İstanbul.
• Hristidis, Ş. K. (2007). Sinemada Ulusal Tavır: Halit Refiğ Kitabı. İstanbul.
• Okumuş, O. (2020). “Tarih Derslerinde Tarihsel Film Uygulaması Hakkında Öğrenci Düşünceleri”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39 (1).
• Rosenstone, R. A. (2018). “Gerçek Tarih Olarak Tarihsel Film” (Y. Lüleci, Çev.). SineCine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 9 (1).
• Saral, N. N. (2017). “Sinemada Görsel Efektlerle Mekânın Ve Tarihin Yeniden Üretilmesi: Fetih 1453 Filmi”, (Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo, Sinema ve Televizyon Anabilim Dalı, İstanbul.
• Susam, A. (2013). “2000 Sonrası Türk Belgesellerinde Toplumsal Bellek Ve Gerçeğin Temsili”, (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo, Televizyon ve Sinema Anabilim Dalı, İzmir.
• Tanyer, T. (2009). “Türk sinemasında Tarihi Filmler”. Kebikeç, (27).
• Yiğit, O. (2020). Film Kartografisi: Sinemasal Mekâna Dair Felsefi Düşünceler, SineFilozofi Dergisi, Özel Sayı (2).