Aydın Nafiz Oran’ın Müzik Kimliği ve Longa Besteciliği Üzerine Bir İnceleme

Öz

Cumhuriyet dönemi Türk sanat müziği geleneğinde, gerek Batı müziği gerek Türk müziği aidiyetiyle entelektüel bir müzisyen profili çizen Aydın Nafiz Oran(1937-2018), keman icracılığı ve besteciliğinin yanı sıra, sine keman adı verilen ve icracısı tükenme noktasında gelen nadir bulunan bir çalgının önde gelen temsilcilerinden biridir. Müzik yaşamı kurumsal ölçekte şekillenen ve Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu’nda (TRT) çeşitli kademelerde yöneticilik görevleri de üstlenen sanatçı, bunun yanında icracılık ve bestecilik çalışmalarını aksatmadan sürdürmüş ve bir de keman metodu yazarak Türk sanat müziğinde son yüzyılda başlayan çalgı eğitimi metodolojisi sürecinde öncül isimlerden biri olmuştur. Bu makalenin temel amacı; Oran’ın müzikal kimliğinin tespit edilmesi ve longa türünde bestelediği eserlerden hareketle besteleme davranışlarının anlaşılmasıdır. İki bölümlü makalenin Oran’ın müzik kimliğinin inşasının odağa alındığı birinci bölümü, nitel araştırma olarak planlanmış, literatür tarama ve belge inceleme yöntemleriyle metin merkezli olarak ele alınmıştır. İkinci bölümde bestecinin eserlerinin usul, tür ve makam parametreleri bağlamında istatistiksel dağılımı oluşturularak, besteleme davranışlarının izleri aranmıştır. Öte yandan makalenin çekirdeğinde yer alan longa türünün yapısal ve biçimsel özelliklerinin tartışıldığı bu bölümde, longaların tasnifi yapılarak, yapısal ve biçimsel analizleri gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, Oran’ın longa türündeki eserlerinden hareketle besteleme davranışlarının tespit edilebileceği görüşüne varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aydın Nafiz Oran
• besteleme davranışı
• müzik analiz
• longa
• keman

A Study on Aydın Nafiz Oran’s Musical Identity and Longa Compositions

Öz

Aydın Nafiz Oran (1937-2018), an intellectual musician with a strong connection to both Western and Turkish music traditions in the Republican era of Turkish classical music, was a prominent violinist and composer, as well as a leading representative of the sine keman, a rare instrument whose practitioners are nearing extinction. His musical life unfolded on an institutional scale, with him holding various managerial positions at the Turkish Radio and Television Corporation (TRT). Alongside this, he continued his performance and composition work without interruption, and even wrote a violin method, becoming one of the pioneering figures in the instrumental training methodology process that began in Turkish classical music in the last century. The main aim of this article is to identify Oran's musical identity and understand his compositional behavior based on his works in the longa genre. The first part of this two-part article, focusing on the construction of Oran's musical identity, is planned as a qualitative research, approaching the subject from a text-centered perspective using literature review and document analysis methods. The second part examines the statistical distribution of the composer's works in terms of rhythm, genre, and mode parameters, and explores the traces of his compositional behavior. On the other hand, in this section, which discusses the structural and formal characteristics of the longa genre, which is at the core of the article, longas are classified and their structural and formal analyses are carried out. As a result, it is concluded that Oran's compositional behavior can be determined based on his works in the longa genre.

Anahtar Kelimeler

• Aydın Nafiz Oran
• composing behavior
• music analysis
• longa
• violin

Kaynakça

1. Acar, B., & Akpınar, M. (2021). Sirto ve Longaların Flüt Eğitiminde Kullanılabilirliği . Uluslararası Türk Dünyası Eğitim Bilimleri Kongresi (s. 1-17). Ankara: Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı Yayınları.
2. Acar, B., & Akpınar, M. (2021). Sirto ve Longaların Flüt Eğitiminde Kullanılabilirliği . Uluslararası Türk Dünyası Eğitim Bilimleri Kongresi (s. 1-17). Ankara: Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı Yayınları.
3. Adalı, F. (2018, Aralık). Türk Müziğinde Keman Eğitimi Üzerine Yazılmış Üç Metodun İncelenmesi ve Etütler. T.C. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel Bilimler Anabilim Dalı Müzik Bilimleri Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Sakarya, Türkiye: T.C. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü .
4. Akdoğu, O. (1991). Ünlü Nihavend Longa ve Çanakkale Türküsü Kimindir? Kevser Hanım. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.
5. Akdoğu, O. (1999, Ekim). Ay Gibi Parlak Su Gibi Yaşam Dolu Besteleri Kaldı Yadigar. Ulusal Müzikoloji Dergisi(10), s. 8.
6. Akdoğu, O. (2003). Türk Müziği'nde Türler ve Biçimler. İzmir: Meta Basım.
7. Aksoy, B. (2018). Geçmişin Musiki Mirasına Bakışlar. İstanbul: Pan Yayıncılık.
8. Arslan, C. (2024). Çingene Asıllı Bir Kadın Müzik Esnafı: Nasip Hanım. Etnomüzikoloji Dergisi(1), 57-69.

9. Atasu, C. (2023). Bağlama İcrasının Gelişiminde Longa ve Sirtoların İşlevi. Bursa Ulusal Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu (s. 63-75). Bursa: Etnomüzikoloji Derneği Yayınları.
10. Bulur, E. (2019). Müzik Analizinde Schenker Yaklaşımı. Konservatoryum, 6(1), 21-46.
11. Çetik, Ö. (2024). Türk Müziği Viyolonsel Eğitiminde Saz Mûsikîsi Formlarının Yorum Unsurları ve Sağ El Teknikleri ile Tatbiki: Sirto, Longa ve Mandıra Örneği. İSTEM(44), 257-276.
12. Çırak, C. (2020). İsmail Dede Ekolünde İlahi Besteciliği Üslubu. TC. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı İslam Tarihi ve Sanatları Programı Doktora Tezi. İzmir, Türkiye: TC. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Demirbilek, M. (2024). Kemani Aydın Oran'ın TRT Repertuvarında Yer Alan Dügâh ve Yegâh Kararlı Peşrev ve Saz Semailerinin Makamsal Analizi. T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzik Anasanat Dalı Türk Müziği Sanat Dalı Yüksek Lisans Tezi. Konya, Türkiye: T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Doğruöz, M. D. (2020). T.C. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel Bilimler Anabilim Dalı. Türk Sanat Müziğinde Sirtolar. İzmir, Türkiye: T.C. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü .
14. Doğruöz, M. D. (2021). Sirto ve Longa Türlerinin Yapısal Özelliklerinin Karşılaştırılması. Erciyes Akademi, 35(2), 447-459.
15. Doğruöz, M. D., & Tutu, S. B. (2021). Türk Sanat Müziği Geleneğinde Sirto Türü ve Türün Yapısal Değişim Çizgisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(2), 1420-1445.
16. Durmaz, A. (2025). Türk Müziğinde Bir Çalgı; Sine Keman ve Alper Asutay'ın Yorumu ile Sazkâr Peşrevinin İcra Analizi. Yegah Musicology Journal, 374-396.
17. Elvers, P., Omigie, D., Fuhrmann, W., & Fischinger, T. (2015). Exploringthe musical taste of expert listeners: musicology students reveal tendency toward omnivorous taste. Frontiers in Psychology, 1-11.
18. Ersoy, İ. (2023). Türk Müziği Açısından Tür ve Biçim/Form İlişkisine Bir Bakış. C. Güray içinde, Türk Müziği - Usûl, Form ve Repertuvar (s. 61-129). İzmir: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
19. Güncel Türkçe Sözlük. (2026). Şubat 10, 2026 tarihinde Türk Dil Kurumu: https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı
20. Karakaya, M. B. (2015). Geçmişten Günümüze Ferahfezâ Makamı. T.C. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel Bilimler Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. İzmir, Türkiye: T.C. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Konu Yılmaz, N. (2013, Kasım 10). Mûsikî Defteri-Müzik Araştırmaları Üzerine Çeşitli Yazılar ve Röportajlar. Şubat 2026 tarihinde Nebahat Konu Yılmaz Kişisel Blog Sayfası: https://nebahatkonuyilmaz.blogspot.com/2013/11/aydn-oran-tanr-bana-beni-asacak-bir.html adresinden alındı
22. Liamputtong, P. (2020). Qualitative Research Methods. Melbourne: Oxford University Press.
23. Merdivan, S. C., & Akpınar, M. (2020). Sirto ve Longarın Kabak Kemane Eğitiminde Kullanılabilirliği. Journal of World of Turks, 12(3), 303.
24. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. New York: SAGE Publications.
25. Mount, A., & Rothfarb, L. (2020). Fundamentals, Function and Form - Theory and Analysis of Tonal Western Art Music . Santa Barbara: Milne Open Textbooks.
26. Oran, A. N. (2004). Keman Metodu: Türk Müziğinde Keman İcra, Teknik ve Sanatı. İstanbul: Çağlar Musiki Yayınları.
27. Oran, A. N. (2013, Eylül 14). TRT Müzik Gönül Ustalarımız Programı Aydın Oran Röportajı. (N. Konu Yılmaz, Röportajı Yapan)
28. Peterson, R. A., & Kern, R. M. (1996). Changing Highbrow Taste: from Snob to Omnivore. American Sociological Review, 900-907.
29. Sarısaray, M. (2010, Eylül). TRT Türk Sanat Musikisi Sözlü ve Saz Eserleri Repertuvarının Makam, Usul ve Besteci Bağlamında Analizi. T.C. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Musikisi Anasanat Dalı Yüksek Lisans Tezi. Türkiye: T.C. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü .
30. Say, A. (2005). Müzik Ansiklopedisi (Cilt 3). Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
31. Sığrı, Ü. (2023). Nitel Araştırma Yöntemleri. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: Yeni Perspektifler (s. 471-516). içinde Ankara: Seçkin Yayıncılık.
32. Somer, A. (2005). Musical Syntax in the Sonates of Debussy: Phrase Structure and Formal Functions. Music Theory Spectrum, 67-95.
33. Tanrıkorur, C. (2016). Osmanlı dönemi Türk mûsikîsi. İstanbul: Dergah Yayınları.
34. Tutu, S. B. (2014). Türk Sanat Müziği Geleneğinde Yeni Bir Makâm: Sürurefzâ. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 14(1), 35-48.
35. Türkmenoğlu, Ö., & Yılmaz, H. (2021). Saadet İkesus Altan'ın Hayatı ve Ses Eğitimi Kitabının İncelenmesi. Zeitschrift für die Welt der Türken, 13(1), 273-292.
36. Üstgül, E. (2023). Haydar Tatlıyay ve Besteleme Davranışları. Türk Müziği Anabilim Dalı Doktora Tezi. İzmir: T.C. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
37. Üstgül, E. (2024). Geleneksel Türk Sanat Müziğine Adanmış Kısa Bir Ömür: Şevki Bey ve Uşşak Makamındaki Eserleri. 6. International Black Sea Modern Scientific Research Congress Abstract Book (s. 358). Trabzon: IKSAD Publications.
38. Üstgül, E. (2024). Türk Sanat Müziği Geleneğinde Yaratma Süreçlerinin Dayandığı Motivasyonlar Üzerine Bir Değerlendirme. İ. Ersoy içinde, Müziğin Peşinde Yedi Düşünce (Araştırma Yazıları) (s. 117-133). Ankara: Akademisyen Kitabevi.