Taşrada Eğitim-Öğretim Faaliyetlerinin Başlangıcı ve Atatürk Dönemi Sonrasına Yansımaları (1876-1945)

Avrupa, Amerika ve bazı Anglosakson ülkelerinde ekonomik sistemi geliştirmek için gıda ve hammadde kaynaklarını öğrenme ve merkeze uzak yerlerin insanını eğitme konusunda XIX Yüzyıl sonlarından itibaren çalışmalar başlatılmıştır. Bu çalışmalarda şehir-kır ayrımına gidilmemiştir. Dünyada ve Türkiye’de taşrada yaşayan halkın eğitimi hakkında en iktisadi yöntem olarak uygulamalı tarım öngörülmüştür. Türkiye’de taşraya yönelik eğitim çalışmaları XIX. yüzyılın başlarında başlamıştır. 1824’te Darülmualliminler ile başlayan bu çalışmalar Meşrutiyet döneminde ivme kazanmıştır. İstanbul’da Ayamama Çiftliği’nde 10 Ocak 1846’da açılan Mekteb-i Zirai Şahane, Türkiye’de uygulamalı eğitim modelinin başlangıcı olmuştur. Türkiye’de ilk modern tarımsal eğitim böylece başlamıştır. Osmanlı Devleti’nde Meşrutiyete kadar eğitim çalışmaları Başkent İstanbul ile sınırlı kalmıştır. Meşrutiyet’ten Millî Mücadele Dönemi’nin sonuna kadar savaşlar, iç isyanlar ve sosyo-ekonomik sıkıntılar içerisinde eğitim-öğretimde teşkilatlanmaya gitme, okul programlarında yenileşme çalışmalarının yapılmış olması yeni kurulan Türk Devleti’nin temellerini güçlendirmiştir. Özellikle I. Dünya Savaşı’nın yıkıcı sonuçlarından bir an önce kurtulabilmek için ziraat ile geçimini sağlayan taşra halkını yaşam bölgesinden koparmadan eğitme konusu önem kazanmaya başlamıştır. Devletler bağımsız ve eşit bir anlayış tesisinde taşradan şehre doğru etkili olabilecek eğitim konusuna yönelmişlerdir. Türkiye’de Meşrutiyetten Cumhuriyete ve hatta Atatürk’ün vefatına kadar yoğun olarak taşrada yaşayan halkın eğitilmesi ile ilgili ciddi çalışmalar yapılmıştır. Ancak bu çalışmalar siyasi, sosyo-kültürel ve ekonomik nedenlerden dolayı devam ettirilememiştir.