2024 Yılında Yayımlanan Ortaöğretim Fizik Programının Sürdürülebilir Kalkınma ve Eğitim Bağlamında İncelenmesi

Öz

Doğal kaynakların bilinçsizce kullanılması ve aşırı tüketimden kaynaklı toprak, su ve hava ekosisteminin kirlenmesi sonucu ortaya çıkan küresel sorunların çözümü yaşamsal bir konudur. Bu konu yaşamsal bir önem taşıdığı için sürdürülebilir bir gelişmenin gerçekleşmesinde nitelikli eğitimin önemli rol oynadığı dünya genelinde kabul görmektedir. Bu nedenle birçok ülke, öğretim programlarını, farkındalığı yüksek bireyler yetiştirmek üzere güncellemektedirler. Bu çalışmada, 2024 yılında yayımlanan fizik dersi öğretim programında yer verilen kazanımların, Birleşmiş Milletlerin 2030 kalkınma hedefleri ile ilişkilendirilip ilişkilendirilmediğinin değerlendirilmesi amaçlandı. Bu amaç doğrultusunda, doküman analizi yöntemi kullanılarak, programda her sınıf düzeyinde sürdürülebilirlik konusuna hangi ünitelerde yer verildiği belirlenmeye çalışıldı. Program boyunca, sürdürülebilir eğitime yönelik ilkelerden; disiplinler arası olma, bütünsellik, yaşamsallık, sorgulayıcılık, esneklik, katılımcılık, yenilikçi öğrenme, yaparak yaşayarak öğrenme, tutumluluk, verimlilik ve etkin olma, devamlılık ve doğaya uygunluk ilkelerine yer verildiği ve sürdürülebilirlik konusuna ilişkin becerilerin “okuma becerileri” kapsamında kazandırılmasının hedeflendiği sonucuna varıldı. Program çerçevesinde, öğrencilerin hissederek öğrenmelerine imkân sağlamak amacıyla derslerde uygulama ve deney yapmaya vurgu yapılmış olmakla birlikte, okulların laboratuvar olanakları, öğretmenlerin bu programı yürütebilme bilgi ve becerileri konusunda bir saha çalışmasından ve bir ihtiyaç analizinden söz edilmemesi önemli bir eksiklik olarak değerlendirilmiştir. Program uygulamaya konulduktan sonra her sınıf düzeyinde, programın uygulamadaki başarısı konusunda araştırmalar yapılmalı, dönütler verilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Fizik öğretim programı
• Fizik eğitimi
• Sürdürülebilir kalkınma
• Sürdürülebilirlik

Examination of the Secondary School Physics Program Published in 2024 in the Context of Sustainable Development and Education

Abstract

The solution to global problems arising from the pollution of soil, water, and air ecosystems due to the unconscious use of natural resources and excessive consumption is a vital issue. Since this issue is vital, it is recognised worldwide that quality education plays an important role in the realisation of sustainable development. For this reason, many countries are updating their curricula to raise individuals with high awareness. This study aimed to evaluate whether the learning outcomes in the physics curriculum published in 2024 were associated with the 2030 development goals of the United Nations. In line with this, the document analysis method determined which units included sustainability in the curriculum at each grade level. It was concluded that the principles of interdisciplinarity, holism, vitality, inquisitiveness, flexibility, participation, innovative learning, learning by doing, learning by living, frugality, efficiency and effectiveness, continuity and suitability to nature were included in the programme and it was aimed to provide the skills related to sustainability within the scope of ‘reading skills’. Within the framework of the programme, although there is an emphasis on application and experimentation in the lessons in order to enable students to learn by feeling, the lack of a field study and a needs analysis on the laboratory facilities of the schools and the knowledge and skills of the teachers to carry out this programme was considered as an important deficiency. After the programme is put into practice, research should be conducted at each grade level about the success of the practice programme, and feedback should be given.

Keywords

• Physics curriculum
• physics education
• sustainable development
• sustainability

Kaynakça

1. Agyeman, J., Bullard R., & Evans, B. (2002). Exploring the nexus: Bringing together sustainability, environmental justice and equity. Space and Polity, 6(1), 70-90. https://doi.org/10.1080/13562570220137907
2. Aktaş, F., Özgür, D.S. & Yılmaz, A. (2020). İlköğretim Programlarının BM 2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından incelenmesi. Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi, 10(1), 61-70. https://doi.org/10.7212/zkufbd.v10i1.1525
3. Alp, E., Ertepinar, H., Tekkaya, C., & Yilmaz, A. (2006). A study on children's environmental knowledge and attitudes: The effect of grade level and gender. International Research in Geographical and Environmental Education, 15, 210-223. https://doi.org/10.2167/irgee193.0
4. Arslan, A., Ogan Bekiroğlu, F., Süzük, E. & Gürel, C. (2014). Fizik laboratuvar derslerinin araştırma-sorgulama açısından incelenmesi ve öğretmen adaylarının görüşlerinin belirlenmesi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 11(2), 3-37. https://doi.org/10.12973/tused.10107a
5. Ateş, H. (2019). Fen bilimleri dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından analizi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Egitim Fakultesi Dergisi, XVI(1), 101–127. https://doi.org/10.23891/efdyyu.2019.120
6. Aykutlu, I., Bezen, S. & Bayrak, C. (2016). Opinions of school principals and physics teachers on laboratory practices and use of laboratory practices within the new physics curriculum. Kastamonu Education Journal, 24(2), 585-602.
7. Azrak, Y. (2022). Sosyal bilgiler dersinde sürdürülebilir kalkınma: Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve ortaokul öğrencilerinin görüşleri. *E-Kafkas Journal of Educational Research, 9*(3), 792-895. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.1108869
8. Bartlett, G. (2001). Systemic thinking: a simple thinking technique for gaining systemic (situation-wide) focus. Paper presented at the International Conference on Thinking: Breakthroughs 2001, USA.

9. Baxter, P., & Jack, S. (2008). Qualitative Case Study Methodology: Study Design and Implementation for Novice Researchers. The Qualitative Report. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2008.1573
10. Bayram, F. Ö. & Çengelci Köse T. (2023). Sosyal bilgiler ders kitaplarının sürdürülebilirlik bilinci açısından incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(3), 500-531. https://doi.org/10.34056/aujef.1201038
11. Berberoglu, G. & Tosunoglu, C. (1995). Exploratory and confirmatory factor analyses of an environmental attitude scale (EAS) for Turkish university students. The Journal of Environmental Education, 26, 40-44. https://doi.org/10.1080/00958964.1995.9941444
12. Binbaşıoglu, C. (1994). Ders kitapları üzerine. Çağdaş Eğitim, 19(195), 33.
13. Birel, F.K. (2021). Sürdürülebilir kalkınma: Toplumsal değişim ve sürdürülebilirlik (pp. 54-68). Pegem Akademi Yayıncılık.
14. Bozlağan, R. (2002). Sürdürülebilir gelişme düşüncesine giriş. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 11(1), 56-72.
15. Böyük, U., Demir, S., & Erol, M. (2010). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik yeterlik görüşlerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. TÜBAV Bilim Dergisi, 3(4), 342-349.
16. Brundtland, G.H. (1987). Our common future: Report of the World Commission on Environment and Development. United Nations.
17. Bulut, B. & Çakmak, Z. (2018). Sürdürülebilir kalkınma eğitimi ve öğretim programlarına yansımaları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2680-2697.
18. Carson, R. (1962). Silent Spring. Houghton Mifflin.
19. Crabtree, B. F. & Miller, W. L. (1999). Doing qualitative research. Sage Publications.
20. Creswell, J. W. (2002). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative. Prentice Hall.
21. Demirbaş, Ö. Ç. (2011). Coğrafya dersi öğretim programında sürdürülebilir kalkınma. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2), 596-615.
22. Dere, İ. & Çinikaya, C. (2023). Tiflis Bildirgesi ve BM 2030 sürdürülebilir kalkınma amaçlarının çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğretim programına yansımaları. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 1343-1366. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1218188
23. Dindar, H., & Yaman, S. (2003). İlköğretim okulları birinci kademede fen bilgisi öğretmenlerinin eğitim araç-gereçlerini kullanma durumları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 167-176.
24. Gedik, Y. (2020). Sosyal, ekonomik ve çevresel boyutlarla sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 3(3), 196-215.
25. IISD. (2012). Sustainable Timeline. International Institute for Sustainable Development. Retrieved from www.iisd.org
26. ISTE. (2019). ISTE Standards for Students. Retrieved from https://www.iste.org/standards/for-students
27. Karagölge, Z. (2018). Ortaöğretimde kimya dersi öğretim programı için yeşil örnekler. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 12(1), 473-492. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.437843
28. Karamustafaoğlu, O. (2006). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin öğretim materyallerini kullanma düzeyleri: Amasya ili örneği. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 91-101.
29. Karasar, N. (2005). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Yayınevi.
30. Kardaş İşler, N. (2023). İlkokul sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve yenilenmiş Bloom taksonomisi kapsamında incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 472-486. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1129679
31. Kaya, M. F. (2019). Coğrafya eğitiminin sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından önemi. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(2), 183-200. https://doi.org/10.9761/jasss_112
32. Keser Aschenberger, F. (2021). Sürdürülebilir bir gelecek için beceriler. Uluslararası Maarif Dergisi, 5, 27-32.
33. Kaya, M. F., & Tomal, N. (2011). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nın Sürdürülebilir Kalkınma Eğitimi Açısından İncelenmesi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(2), 49-65.
34. Kızılcık, H. S., Aygün, M., Şahin, E., Türk, O., Önder-Çelikkanlı, N. & Damlı, V. (2024). Türkiye'de 2018 Fizik Dersi Öğretim Programı'nda sürdürülebilir kalkınma: 9. ve 10. sınıflar. Türkiye Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(2), 944-970. https://doi.org/10.37217/tebd.1413230
35. Koç-Ünal, İ. & Şeker, R. (2020). The examination of the effect of virtual laboratory applications on student' academic achievement: Electricity unit. Ahi Evran University Journal of Kırşehir Education Faculty, 21(1), 525-543. https://doi.org/10.29299/kefad.2020.21.01.014
36. Mamur, N., & Köksal, N. (2016). Görsel Sanatlar Dersi Öğretim Programının Sürdürülebilir Kalkınma Eğitimi Bağlamında İncelenmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 732-752. https://doi.org/10.14686/buefad.v5i3.5000197591
37. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook (2nd ed.). Sage.
38. Lourdel, N., Gondran, N., Laforest, V., & Brodhag, C. (2005). Introduction of sustainable development in engineers' curricula. International Journal of Sustainability in Higher Education, 6(3), 254–264. https://doi.org/10.1108/14676370510607223
39. MEB. (2024). Ortaöğretim Fizik Dersi (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar) Öğretim Programı. Retrieved from https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/fizik-dersi
40. Morin, E. (2003). Geleceğin eğitimi için yedi bilgi (H. Dilli, Trans.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
41. OECD. (2008). Promoting sustainable consumption: Good practices in OECD Countries. OECD Publishing.
42. Özdemir, O. (2007). Yeni bir çevre eğitimi perspektifi: Sürdürülebilir gelişme amaçlı eğitim. Eğitim ve Bilim, 32(145), 23-39.
43. Öztürk, M. (2017). Sürdürülebilir gelişme odaklı eğitim: Kuramsal çerçeve, tarihsel gelişim ve uygulamaya dönük öneriler. İlköğretim Online, 16(4), 1-11. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.342997
44. Öztürk, M. (2022). Sistemik düşünce ekseninde eğitimde sürdürülebilir kalkınma vizyonu ve döngüsel ekonomi modeli. In Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilir Hayat (pp. 259-278). https://doi.org/10.53478/tuba.978-605-2249-97-0.ch10
45. Ruggerio, C. A. (2021). Sustainability and sustainable development: A review of principles and definitions. Science of the Total Environment, 786, 147481. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.147481
46. Shaked, H., & Schechter, C. (2018). Systems thinking among enrollees in a principal preparation program. Journal of Research on Leadership Education, 13(3), 259-282. https://doi.org/10.1177/1942775118771384
47. Soussan, J. G. (1992). Sustainable Development. In A. M. Mannion & S. R. Bowlby (Eds.), Environmental Issues in the 1990's (pp. 21-35). John Wiley & Sons.
48. Şengül, M. (2001). Bir çevre yönetimi aracı olarak çevre için eğitim. Amme İdaresi Dergisi, 34(4), 137-155.
49. Tanrıverdi, B. (2009). Sürdürülebilir çevre eğitimi açısından ilköğretim programlarının değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 34(151), 89-103.
50. Tekbıyık, A. (2006). Lise fizik1 ders kitabının okunabilirliği ve hedef yaş düzeyine uygunluğu. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(2), 441-446.
51. Teksöz, G., Şahin, E. & Ertepınar, H. (2010). Çevre okuryazarlığı, öğretmen adayları ve sürdürülebilir bir gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 307-320.
52. Tuncer, G., Ertepinar, H., Tekkaya, C., & Sungur, S. (2005). Environmental attitudes of young people in Turkey: effects of school type and gender. Environmental Education Research, 11(2), 215–233. https://doi.org/10.1080/1350462042000338379
53. Türkiye Cumhuriyeti Strateji Bütçe Başkanlığı. (2020). Sürdürülebilirlik amaçları ve göstergeleri. Retrieved from http://www.surdurulebilirkalkinma.gov.tr/wp-content/uploads/2021/02/SKA-ve-Gostergeleri-Kapak-Birlestirilmis.pdf
54. United Nations. (2000). United Nations millennium declaration. Retrieved from www.un.org/millennium/declaration/ares552e.htm
55. United Nations. (2002). United Nations decade of education and sustainable development. Retrieved from www.un-documents.net/a57r254.htm
56. United Nations. (2015). The millennium development goals report. United Nations.
57. UNESCO. (2002). From Rio to Johannesburg: Lessons learnt from a decade of commitment. Retrieved from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223
58. UNESCO. (2005). Draft consolidated international implementation scheme. Retrieved from http://unescodoc.unesco.org/images
59. UNESCO-TMK. (2014). Sürdürülebilir kalkınma için eğitim. Retrieved from www.unesco.org.tr/?page=3:70:2.turkce
60. Ürey, M. & Aydın, M. (2014). İlköğretim fen ve teknoloji dersi programında yer alan çevre konularına yönelik bir program analizi. *e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1*(2), 7-20.
61. World Economic Forum. (2017). *Global Shapers Community Annual Report 2016-2017.* WEF.
62. Yalçın, A. (2022). 21. Yüzyılda sürdürülebilir kalkınma hedefleri: Türkiye'de sosyal bilgiler dersi öğretim programının yapısal olarak incelenmesi. Harran Maarif Dergisi, 7(1), 117-149.
63. Yalın, H. İ. (1996). Ders kitabı tasarımı. Milli Eğitim Dergisi, 132, 61-65.
64. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
65. Yücel, E. Ö., & Özkan, M. (2013). 2013 Fen bilimleri programının 2005 fen ve teknoloji programıyla çevre konuları açısından karşılaştırılması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 237-265.