Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Soyut Sözcük Açıklamaları Açısından TDK ve ChatGPT’nin Karşılaştırılması

Öz

Bu çalışmanın amacı, Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan Yedi İklim Türkçe Öğrenim Seti B1 düzeyi ders kitabında bulunan soyut sözcüklerin, Türk Dil Kurumu (TDK) Çevrim İçi Türkçe Sözlüğü ile ChatGPT isimli yapay zekâ destekli araç tarafından açıklanma biçimlerini değerlendirmek ve bu açıklamaların dil öğrenicilerine sunduğu potansiyel katkıları ortaya çıkarmaktır. Araştırma kapsamında, nitel araştırma desenlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmış; 58 okuma parçası taranarak 51 soyut sözcük seçilmiştir. Bu sözcüklerin her biri hem TDK hem de ChatGPT’de sorgulanarak tanım ve örnek cümleler bakımından karşılaştırılmıştır. Veriler, betimsel analiz tekniğiyle; anlam derinliği, bağlam sunumu, kültürel yeterlilik, örnek kullanımların varlığı ve öğretici değer başlıkları altında değerlendirilmiştir. Bulgular, TDK’nin kısa, teknik ve yer yer arkaik ifadelerle açıklama sunduğunu; buna karşılık ChatGPT’nin daha kapsamlı, açıklayıcı, kültürel bağlamlara duyarlı ve pedagojik açıdan zengin açıklamalar sağladığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışma; yapay zekâ destekli araçların, özellikle soyut kavramların öğretiminde etkili bir destek aracı olarak kullanılabileceğini göstermekte ve dil öğretiminde bu teknolojilerin bilinçli entegrasyonunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Soyut Sözcük Öğretimi
• Sözlük Kullanımı
• Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi
• Yapay Zekâ

Comparison of TDK and ChatGPT in Terms of Abstract Word Descriptions in Teaching Turkish as a Foreign Language

Öz

The aim of this study is to evaluate how abstract words found in the B1-level coursebook of the *Yedi İklim Turkish Teaching Set* prepared by the Yunus Emre Institute are explained by the Turkish Language Association’s (TDK) Online Turkish Dictionary and by the AI-supported tool ChatGPT, and to reveal the potential contributions of these explanations to language learners. Within the scope of the research, the document analysis method, one of the qualitative research designs, was employed; 58 reading texts were examined and 51 abstract words were selected. Each of these words was queried in both TDK and ChatGPT and compared in terms of definitions and example sentences. The data were analyzed using descriptive analysis under the categories of depth of meaning, presentation of context, cultural competence, presence of example usages, and pedagogical value. The findings indicate that TDK provides brief, technical, and occasionally archaic explanations, whereas ChatGPT offers more comprehensive, explanatory, culturally sensitive, and pedagogically enriched descriptions. Consequently, this study demonstrates that AI-supported tools can be used as effective supplementary resources, particularly in the teaching of abstract concepts, and emphasizes the conscious integration of such technologies into language education.

Anahtar Kelimeler

• Teaching abstract words
• Dictionary use
• Teaching Turkish as a foreign language
• Artificial intelligence.

Kaynakça

1. Adamış, E. (2002). Dictionary use in learning a second language [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi. http://hdl.handle.net/11452/7359
2. Ahmet, S. (2021). Yabancılara Türkçe öğretiminde Ömer Seyfettin’in "Pembe İncili Kaftan" hikâyesinin B1 seviyesine uyarlama çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
3. Aksan, D. (1999). Anlambilim, anlambilim konuları ve Türkçenin anlambilimi. Engin Yayınları.
4. Barcroft, J. (2015). Lexical input processing and vocabulary learning. Routledge. https://doi.org/10.1075/LLLT.43
5. Baş, B. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde söz varlığı. E. Boylu (Ed.), Soru ve cevaplarla yabancı dil olarak Türkçe öğretimi el kitabı içinde (ss. 47–50). Pegem Akademi Yayıncılık.
6. Belet Boyacı, Ş. D., & Genç Ersoy, B. (2015). Yurt dışında yaşayan Türk çocuklarına sözcük öğretimi sürecine ilişkin öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. Electronic Turkish Studies, 10(15), 159-180. http://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8880
7. Chiriac, R. (2020). The importance of audio-visual materials in teaching ESL vocabulary at primary school level. LiBRI: Linguistic and Literary Broad Research and Innovation, 9(1), 18-25. https://doi.org/10.70594/libri/9.1/2
8. Creswell, J. W. (2002). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (2nd ed.). Sage.

9. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2021). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). Sage.
10. Çakmak, F. (2025). Generative AI for learning English as a foreign language (EFL). In M. Ali, M. Anwar, S. Fazal, & S. Ayyaz (Eds.), AI applications for English language learning (pp. 293-312). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-9077-1.ch012
11. Dilenschneider, R., & Horness, P. (2023). Profiling word frequency and readability of online learner dictionary definitions. rEFLections, 30(2), 247–267. https://doi.org/10.61508/refl.v30i2.267211
12. Er, O., Biçer, N., & Bozkırlı, Ç. K. (2012). Yabancılara Türkçe öğretiminde karşılaşılan sorunların ilgili alan yazını ışığında değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 1(2), 51–69. https://doi.org/10.7884/teke.51
13. Ezeh, N. G., Anyanwu, E. C., & Onunkwo, C. M. (2022). Dictionary as an effective resource in teaching and learning of English as a second language: Complementing instructions. English Language Teaching, 15(4), 108–116. https://doi.org/10.5539/elt.v15n4p108
14. Garcia-Varela, F., Bekerman, Z., Nussbaum, M., Mendoza, M., & Montero, J. (2025). Reducing interpretative ambiguity in an educational environment with ChatGPT. Computers & Education, 225, Article 105182. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2024.105182
15. Gee, J. P., & Hayes, E. R. (2011). Language and learning in the digital age. Routledge.
16. Godwin-Jones, R. (2018). Contextualized vocabulary learning. Language Learning & Technology, 22(3), 1–19. https://doi.org/10125/44651
17. Haque, M. A., & Li, S. (2024). Exploring ChatGPT and its impact on society. AI Ethics, 4(1), 1-15. https://doi.org/10.1007/s43681-024-00435-4
18. Heltai, P. (1996). Teaching abstract subtechnical vocabulary. Cuadernos de Filología Inglesa, 5(2), 71-82. https://revistas.um.es/cfi/article/view/63231
19. Hiebert, E. H., Scott, J. A., Castaneda, R., & Spichtig, A. (2019). An analysis of the features of words that influence vocabulary difficulty. Education Sciences, 9(1), Article 8. https://doi.org/10.3390/educsci9010008
20. Imran, M., & Almusharraf, N. (2024). Google Gemini as a next generation AI educational tool: A review of emerging educational technology. Smart Learning Environments, 11, Article 22. https://doi.org/10.1186/s40561-024-00310-z
21. Jalambo, M. O., Çakmak, F., & Akhter, S. (2025). Effects of self-regulated vocabulary learning with chatbots on incidental and collocational vocabulary learning and foreign language learning boredom. Discover Education, 4, Article 501. https://doi.org/10.1007/s44217-025-00977-7
22. Khalifa, E. M. (2021). Exploring Saudi college students' attitudes toward using English dictionaries at Albaha University. Dinamika Ilmu, 21(1), 151–163. https://doi.org/10.21093/di.v21i1.3179
23. Karaağaç, G. (2013). Anlam bilimi ve iletişim. Kesit Yayınları.
24. Karadavut, Ö., & Kardaş, D. (2025). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenler için temel düzey resimli sözlük (6-12 yaş) üzerine sözlükbilimsel bir inceleme. International Journal of Languages' Education and Teaching (IJLET), 13(4), 440-467. http://doi.org/10.71084/ijlet.1630281
25. Karadüz, A., & Yıldırım, İ. (2011). Kelime hazinesinin geliştirilmesinde öğretmenlerin görüş ve uygulamaları. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 961–984. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/223386
26. Karamanoğlu, G., & Bozpolat, E. (2024). Türkçe öğretmenlerinin yabancılara Türkçe öğretiminde karşılaşılan sorunlara ve bu sorunlara yönelik çözüm önerilerine ilişkin görüşleri. Journal of History School, (72), 2554–2588. http://doi.org/10.56987/bezgek.1387267
27. Karatay, H. (2007). Kelime öğretimi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(1), 141-153. https://dergipark.org.tr/en/pub/gefad/issue/6751/90771
28. Kara Özkan, N. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe kelime öğretimi üzerine bir değerlendirme. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 3(2), 126–139. https://doi.org/10.48174/buaad.826371
29. Kaya Ülker, K. (2024). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde akademik Türkçe öğretimi: Betimsel bir içerik analizi. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 9(2), 219–245. https://hdl.handle.net/11363/9320
30. Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
31. Kostka, I., & Toncelli, R. (2023). Exploring applications of ChatGPT to English language teaching: Opportunities, challenges, and recommendations. TESL-EJ, 27(3), 1-19. https://doi.org/10.5590/ej.27107int
32. Mabuan, R. A. (2024). ChatGPT and ELT: Exploring teachers’ voices. International Journal of Technology in Education (IJTE), 7(1), 128-153. https://doi.org/10.46328/ijte.523
33. Marello, C., Marchisio, M., & Pulvirenti, M. (2021). Esplorare (con) i dizionari digitali e trasferire competenze di consultazione. SAIL, 18, 274–288. https://doi.org/10.30687/978-88-6969-501-8/024
34. Najeeb, S. S. R. (2013). Learner autonomy in language learning. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 70, 1238-1242. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.01.183
35. Neuman, Y. (2024). AI for understanding. Springer.
36. Ngo, K. T. (2024). The use of ChatGPT for vocabulary acquisition: A literature review. International Journal of AI in Language Education, 1(2), 1–17. https://doi.org/10.54855/ijaile.24121
37. Oliveira, J., Perea, M. V., Ladera, V., & Gamito, P. (2013). The roles of word concreteness and cognitive load on interhemispheric processes of recognition. Laterality, 18(2), 203–215. https://doi.org/10.1080/1357650X.2011.649758
38. Orlando, M. E. (2023). A comparative analysis of online English language dictionaries and online Portuguese language dictionaries from the perspective of learning Portuguese as a foreign language. DIGILEC: Revista Internacional de Lenguas y Culturas, 10, 74–91. https://doi.org/10.17979/digilec.2023.10.0.9886
39. Özmen, M. (2016). Türkçe Sözlük’teki bazı tanımlar üzerine. Türk Dili, (776), 64–88. https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2016/08/16082016.pdf
40. Panjaitan, N. B., & Siahaan, S. Y. B. (2024). A meta-analysis of word walls' effectiveness in improving English vocabulary among junior high school students. Acuity: Journal of English Language Pedagogy, Literature and Culture, 9(2), 219–231. https://doi.org/10.35974/acuity.v9i2.3053
41. Satir, T., & Korucu, A. T. (2023). An evaluation on the use of artificial intelligence in education specific to ChatGPT. Shanlax International Journal of Education, 12(1), 104–113. https://doi.org/10.34293/education.v12i1.6513
42. Schwanenflugel, P. J., & Stowe, R. W. (1989). Context availability and the processing of abstract and concrete words in sentences. Reading Research Quarterly, 24(1), 114–126. https://doi.org/10.2307/748013
43. Tekeli, M., & Yeşil, Y. (2024). Geleneksel ve yapay zekâ destekli Türkçe sözlü üretim ve etkileşim etkinliklerinde telafi stratejilerinin kullanımı. Türk Asrı Eşiğinde Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Üzerine Değerlendirmeler içinde (ss. 95-110).
44. Timms, M. J. (2016). Letting artificial intelligence in education out of the box: Educational cobots and smart classrooms. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 26(2), 701–712. https://doi.org/10.1007/s40593-016-0095-y
45. Yaman, H. (2024). Türkçede soyut sözcükler üzerine bazı tespitler. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 8(1), 249-261. https://doi.org/10.34083/akaded.1444466
46. Yang, Y. (2025). AI-supported L2 vocabulary acquisition–a systematic review from 2015 to 2023. Education and Information Technologies, 30, 17995–18029. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13417-8
47. Yıldız, M. (2023). Exploring the potential of chatbots and ChatGPT in enhancing vocabulary knowledge. In G. Kartal (Ed.), Transforming the language teaching experience in the age of AI (pp. 160-188). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/978-1-6684-9893-4.ch010