Afet Lojistiğinde MEREC-CODAS Yaklaşımıyla Güzergâh Seçimi: Adıyaman İli Uygulaması

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 27, 321 - 343, 24.12.2025

Miraçnur Doğan , Tamer Eren

https://doi.org/10.54365/adyumbd.1714578

Öz

Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle deprem, sel ve heyelan gibi afet risklerine sıkça maruz kalan bir ülkedir. Afet sonrası müdahalede, yardım ve malzeme akışını sağlayan lojistik güzergâhların etkin planlanması kritik öneme sahiptir. Bu çalışmada, yüksek afet riski taşıyan Adıyaman iline, komşu iller (Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Malatya, Gaziantep ve Diyarbakır) üzerinden sağlanan alternatif ulaşım güzergâhları çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleriyle analiz edilmiştir. Kriter ağırlıkları objektif bir yöntem olan MEREC yaklaşımıyla belirlenmiş, güzergâhların performans sıralaması ise CODAS yöntemiyle yapılmıştır. Analiz sonuçları, kriterlerin illere göre önem düzeylerinin değiştiğini göstermiştir. Ulaşım süresi, Şanlıurfa, Kahramanmaraş ve Malatya için en kritik kriter olurken; Gaziantep’te alternatif bağlantı sayısı, Diyarbakır’da ise yol durumu öne çıkmıştır. CODAS analizine göre her ilde belirlenen birinci güzergâh en yüksek performansı göstermiştir. Bulgular, afet senaryolarında karar vericilere yöntemsel bir çerçeve sunarken, MEREC’in afet lojistiğinde ilk kez kullanılmasıyla literatüre katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Afet , Afet Lojistiği , MEREC , CODAS

Route Selection in Disaster Logistics Using the MEREC-CODAS Approach: A Case Study of Adıyaman Province

Öz

Due to its geographical location, Turkey is a country frequently exposed to disaster risks such as earthquakes, floods, and landslides. Effective planning of logistics routes ensuring the flow of aid and supplies is critical in post-disaster response. In this study, alternative transportation routes provided to Adıyaman province, which carries a high disaster risk, via neighboring provinces (Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Malatya, Gaziantep and Diyarbakır) were analyzed using multi-criteria decision-making (MCDM) methods. Criteria weights were determined using the objective MEREC approach, and the performance ranking of the routes was performed using the CODAS method. The analysis results showed that the importance levels of the criteria varied across provinces. Travel time was the most critical criterion for Şanlıurfa, Kahramanmaraş, and Malatya, while the number of alternative connections was the most important criterion in Gaziantep, and road conditions were the most prominent in Diyarbakır. According to the CODAS analysis, the first route determined in each province demonstrated the highest performance. The findings provide a methodological framework for decision-makers in disaster scenarios and contribute to the literature by using MEREC for the first time in disaster logistics.

Anahtar Kelimeler

Disaster , Disaster Logistics , MEREC , CODAS

Kaynakça

• Moe TL, Gehbauer F, Senitz S, Mueller M. Balanced scorecard for natural disaster management projects. Disaster Prevention and Management: An International Journal 2007;16(5):785–806.
• Altay N, Green WG. OR/MS research in disaster operations management. European Journal of Operational Research 2006;175(1):475–493.
• Zhang K, Lee JE. Assessing the operational capability of disaster and emergency management resources: Using analytic hierarchy process. Sustainability 2024;16(10):3933.
• Balcik B, Beamon BM. Facility location in humanitarian relief. International Journal of Logistics: Research and Applications 2008;11(2):101–121.
• Pu Y, Zhao Y. Optimization of a two-stage emergency logistics system considering public psychological risk perception under earthquake disaster. Scientific Reports 2024; 14:31983.
• Carnero Quispe MF, Couto AS, de Brito Junior I, Cunha LRA, Siqueira RM, Yoshizaki HTY. Humanitarian logistics prioritization models: A systematic literature review. Logistics 2024;8(2):60.
• Barbarosoğlu G, Özdamar L, Çevik A. Humanitarian logistics in the disaster relief supply chain. In: 26th International Conference on Urban Transport and the Environment, Bilbao, Spain; 2020.
• Thomas AS, Kopczak LR. From logistics to supply chain management: the path forward in the humanitarian sector. Fritz Institute; 2005.
• Jiang Y, Yuan Y. Emergency logistics in a large-scale disaster context: achievements and challenges. International Journal of Environmental Research and Public Health 2019;16(5):779.
• Ersoy P, Börühan G. Lojistik süreçler açısından afet lojistiğinin önemi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar Dergisi 2013;50(578):75–86.
• Hamurcu M, Eren T. Kentsel ulaşımda güzergâh belirleme için kullanılan kriterler: literatür araştırması. Transist 9. Uluslararası Ulaşım Teknolojileri Sempozyumu ve Fuarı, İstanbul, Türkiye; 2016:280–286.
• Peker İ, Korucuk S, Ulutaş Ş, Sayın Okatan B, Yaşar F. Afet lojistiği kapsamında en uygun dağıtım merkez yerinin AHS-VIKOR bütünleşik yöntemi ile belirlenmesi: Erzincan ili örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 2016;14(1):82–103.
• Altın B, Özer B, Güven E, Eren T. Acil durum ve afetlerde alternatif güzergâh seçimi: Kırıkkale ilinde bir uygulama. 5th International Conference on Applied Engineering and Natural Sciences, Konya, Türkiye; 2023:1085–1098.
• Anuar WK, Moll M, Lee LS, Pickl S, Seow HV. Vehicle routing optimisation in humanitarian operations: a survey. Applied Sciences 2021;11(2):667.
• Geng J. An overview of emergency logistics routing and location: models and future research directions. Proceedings of the 2023 International Conference on Digital Economy and Business Analytics (ICDEBA), EDP Sciences; 2023;148:03005.
• Saei S, Tajik N. Scenario-based optimization of network resilience: integrating vulnerability assessments and traffic flow. arXiv 2025;2503.23251.
• Kumar P, Singh R. Sustainable route selection in humanitarian supply chains using fuzzy AHP and VIKOR. Journal of Humanitarian Logistics and Supply Chain Management 2022;12(3):410–432.
• Zhang X, Liu J, Chen Y. A hybrid optimization model for simultaneous routing and resource allocation in post-disaster relief. Computers & Industrial Engineering 2023; 174:109204.
• Condor AAA, Castañeda CMR, Gutiérrez JAT. Optimization of humanitarian aid resource distribution time through mixed integer linear programming. Proceedings of the 9th International Conference on Industrial and Business Engineering (ICIBE 2023), Beijing, China; 2023.
• Tezcan B, Alakaş HM, Özcan E, Eren T. Afet sonrası geçici depo yeri seçimi ve çok araçlı araç rotalama uygulaması: Kırıkkale ilinde bir uygulama. Politeknik Dergisi. 2021;26(1):13–27.
• Bayram B, Eren T. Çok kriterli karar verme yöntemleriyle afet sonrası geçici depo yeri seçimi. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi. 2023;3(2):22–30.
• Gök, M., Toklu, R., Güven, E., & Eren, T. (2024). Afet Lojistiğinde Depo Yer Seçimi. Resilience, 8(2), 123-138.
• Ghahremani Nahr J, Nozari H, Szmelter Jarosz A. Designing a humanitarian relief logistics network considering the cost of deprivation using a robust–fuzzy–probabilistic planning method. Journal of International Humanitarian Action 2024;9(1):1–16.
• Li L, Bai X, Xia H. Study on the optimization of site selection for emergency supply reserve warehouses based on multi-attribute weighted intelligent gray target decision-making evaluation model. Applied Sciences. 2024;14(19):8734.
• Lee S, Cho H. A distributed emergency logistics system with decentralized agents under communication disruption. Nature Communications 2025; 16:1002.
• Ecer F, Zolfani SH. Çok kriterli MEREC-DNMA model tabanlı bileşik sistem aracılığıyla ekonomik özgürlüğün değerlendirilmesi: OPEC ülkeleri örneği. Teknolojik ve Ekonomik Gelişme Dergisi 2022;28(4):1158–1181.
• Keleş N. A multi criteria decision making framework based on the MEREC method for the comprehensive solution of forklift selection problem. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi 2023;18(2):573–590.
• Saidin MS, Lee LS, Marjugi SM, Ahmad MZ, Seow H-V. Fuzzy method based on the removal effects of criteria (MEREC) for determining objective weights in multi-criteria decision-making problems. Mathematics 2023;11(6):1544.
• Çiftçi B, Aydın U. OECD ülkelerinde lojistik performans ve küresel yetenek rekabet gücü: Entegre MEREC-AHP-TOPSIS yaklaşımıyla bir analiz. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences. 2024;36(4):367–395.
• Esangbedo MO, Tang M. Evaluation of enterprise decarbonization scheme based on grey-MEREC-MAIRCA hybrid MCDM method. Systems 2023; 11:397.
• Mondal MK, Mahapatra BS, Bera MB, Mahapatra GS. Sustainable forest resources management model through Pythagorean fuzzy MEREC–MARCOS approach. Environment, Development and Sustainability 2024; [Online First].
• Wang Q, Cheng T, Lu Y, Liu H, Zhang R, Huang J. Underground mine safety and health: A hybrid MEREC–CoCoSo system for the selection of best sensor. Sensors 2024; 24:1285.
• Seikh MR, Chatterjee P. Sustainable strategies for electric vehicle adoption: A confidence level-based interval-valued spherical fuzzy MEREC-VIKOR approach. Information Sciences 2025; 699:121814.
• Kumari A, Acherjee B. Selection of non-conventional machining process using CRITIC-CODAS method. Materials Today: Proceedings 2022; 56:66–71.
• Çınaroğlu E. Entropi destekli EDAS ve CODAS yöntemleri ile bireysel emeklilik şirketlerinin performans değerlendirmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2022;10(1):325–345.
• Jafarzadeh Ghoushchi S, Garg H, Bonab SR, Rahimi A. An integrated SWARA-CODAS decision-making algorithm with spherical fuzzy information for clean energy barriers evaluation. Expert Systems with Applications 2023; 223:119884.
• Alkan N. Evaluation of sustainable development and utilization-oriented renewable energy systems based on CRITIC-SWARA-CODAS method using interval valued picture fuzzy sets. Sustainable Energy, Grids and Networks 2024;38:101263.
• Ayub Y, Moktadir MA, Ren J. Sustainable waste valorization process selection through AHP and advanced Interval Valued Fermatean Fuzzy with integrated CODAS. Process Safety and Environmental Protection 2024; 185:408–422.
• Kamber E, Aydoğmuş U, Yumurtacı Aydoğmuş H, Gümüş M, Kahraman C. Prioritization of drip-irrigation pump alternatives in agricultural applications: An integrated picture fuzzy BWM-CODAS methodology. Applied Soft Computing 2024; 154:111308.
• Sahin F, Menekse A, Yilmaz S. AI software selection for cybersecurity auditing using neutrosophic CRITIC-CODAS. Applied Soft Computing 2025; 179:113295.
• Ghorabaee MK, Amiri M, Zavadskas EK, Turskis Z, Antucheviciene J. Determination of objective weights using a new method based on the removal effects of criteria (MEREC). Symmetry 2021;13(4):525.
• Triantaphyllou E. Multi-criteria decision-making methods. In: Multi-criteria decision making methods: A comparative study. Boston, MA: Springer; 2000:5–21.
• Ghorabaee MK, Zavadskas EK, Turskis Z, Antucheviciene J. A new combinative distance-based assessment (CODAS) method for multi-criteria decision-making. Economic Computation and Economic Cybernetics Studies and Research. 2016;50(3):25–44.
• Dahooei JH, Zavadskas EK, Vanaki AS, Firoozfar HR, Ghorabaee MK. An evaluation model of business intelligence for enterprise systems with new extension of CODAS (CODAS-IVIF). Economics and Management 2018;21(3):171–187.
• Sevimli İ. Adıyaman ilinin istatistiksel deprem risk analizi. İpekyolu Kalkınma Ajansı; 2013.
• İmamoğlu MŞ, Çetin E. Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve yakın yöresinin depremselliği. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi 2007;(9):93–103.
• Karaağaç D, Karaman H, Aktuğ B. Kahramanmaraş ve Adıyaman illerinin afetselliğinin incelenmesi ve mekansal analiz teknikleriyle yerleşime uygun alanların belirlenmesi. Türk Deprem Araştırma Dergisi 2019;3(1):25–38.
• AFAD. (2021). Adıyaman İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://adiyaman.afad.gov.tr/il-planlari
• Kaplan G, Taşar HH. Afet yönetimi ve 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde Adıyaman Üniversitesi örneği. Journal of Social and Humanities Sciences Research 2023;10(91):2765–2772.
• Güzel İH. Belediye planlarında afet sorunu: Malatya, Hatay, Kahramanmaraş ve Adıyaman belediyeleri örneği. Memleket Siyaset Yönetim 2024;19(43):637–660.
• Sunkar M, Avcı V. Şepker Çayı aşağı havzası’nın (Adıyaman batısı) heyelan duyarlılık analizi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2016;26(2):67–85.
• Bozkurt E. Neotectonics of Turkey – a synthesis. Geodinamica Acta 2001;14(1–3):3–30.
• Fahjan YM, Pakdamar F, Kara Fİ, Eryılmaz Y, Eravcı B, Baykal M, Yenilmez G, Yalçın D, Yanık K. Afet yönetiminde olası depremler için “AFAD-RED” hasar tahmin sisteminin kullanımı. 3. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, İzmir, Türkiye; 2015.
• Chang SE. Transportation planning for disasters: an accessibility approach. Environment and Planning A: Economy and Space 2003;35(6):1051–1072.
• Holguín-Veras J, Jaller M, Van Wassenhove LN, Pérez N, Wachtendorf T. On the unique features of post-disaster humanitarian logistics. Journal of Operations Management 2012;30(7–8):494–506.
• Chang SE. Urban disaster recovery: a measurement framework and its application to the 1995 Kobe earthquake. Disasters 2010;34(2):303–327.
• AFAD. (2021). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani
• Ghasemi P, Goodarzian F, Abraham A. [Retracted article] A new humanitarian relief logistic network for multi-objective optimization under stochastic programming. Applied Intelligence 2022;52(12):13729–13762.
• Edrissi A, Nourinejad M, Roorda MJ. Transportation network reliability in emergency response. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review. 2015; 80:56–73.
• Khodadadi, S., Tasooji, T. K., Shariat-Mohayman, A., & Kalantari, N. (2025). A multi-objective simultaneous routing, facility location, and allocation model for earthquake emergency logistics. arXiv 2025;2503.22487.
• Haghpanah F. Transportation emergency planning considering uncertainty in event duration and drivers' behavior. arXiv 2018;1802.01042.
• Orhan MA, Selamoğlu M. The importance of disaster logistics for sustainable disaster management. Journal of International Social Research 2023;16(100):310–320.
• Karayolları Genel Müdürlüğü. Yol Ağı Envanteri ve Bakım Raporları. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı; 2021.
• İRAP. (2021). Türkiye yol güvenliği değerlendirme raporu. International Road Assessment Programme. https://irap.org
• Turan H, Bulak ME. An application of CRITIC and ROV methods in choosing location for disaster logistics. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi. 2023;7(Özel Sayı):78–93.
• Feng Z, Li G, Wang W, Zhang L, Xiang W, He X, et al. Emergency logistics centers site selection by multi-criteria decision-making and GIS. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2023;96:103921.