BÜYÜKŞEHİRLERİN KATI ATIK YÖNETİMİ ETKİNLİĞİNİN VERİ ZARFLAMA ANALİZİ KULLANILARAK ÖLÇÜLMESİ

Öz

Ekonomik ve çevresel sürdürülebilirlik açısından katı atık yönetimi hayati önem taşımaktadır. Çalışma Türkiye’deki büyükşehirlerin katı atık yönetim etkinliklerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda öncelikle katı atık ve katı atık yönetimi kavramları incelenmiştir. Daha sonra otuz büyükşehire ait iki girdi değişkeni (Kişi Başı Toplanan Ortalama Atık Miktarı ve Atık Hizmeti Veren Belediye Sayısı) ve iki çıktı değişkeninden (Düzenli Depolama Tesislerine Gönderilen Atık Miktarı ve Geri Kazanım Tesislerine Gönderilen Atık Miktarı) oluşan veri seti Veri Zarflama Analizi ile analiz edilmiştir. Analiz sırasında Veri Zarflama Analizi modellerinden Çıktı Yönelimli BCC (VRS) Modeli kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, yedi büyükşehirin (Adana, Ankara, Gaziantep, İstanbul, Kahramanmaraş, Mardin ve Şanlıurfa) etkin olduğu tespit edilmiştir. Etkin olmayan büyükşehirlerin etkin hale gelebilmeleri için tanımlanan referans kümelerinde en çok İstanbul (20 kez) ve Gaziantep (18 kez) yer almıştır.

Anahtar Kelimeler

• Katı atık
• veri zarflama analizi
• büyükşehir

MEASURING OF SOLID WASTE MANAGEMENT EFFICIENCY OF METROPOLITANS USING DATA ENVELOPMENT ANALYSIS

Öz

Solid waste management is essential In terms of economic and environmental sustainability. The study aims to measure the efficiency of solid waste management of metropolitans in Turkey. In this context, firstly solid waste and solid waste management concepts were investigated. Then, the dataset consisting of two input variables (Average Amount of Waste Collected Per Capita and Number of Municipalities Providing Waste Services) and two output variables (Amount of Waste to Controlled Landfill Sites and Amount of Waste to Recovery Facilities) belonging to thirty metropolitans were analyzed by Data Envelopment Analysis. During the analysis, the BCC (VRS) Output Orientated Model, one of the Data Envelopment Analysis models, was used. According to analysis results, seven metropolitans (Adana, Ankara, Gaziantep, Istanbul, Kahramanmaras, Mardin ve Sanliurfa) were determined as efficient. Istanbul (20 times) and Gaziantep (18 times) appeared metropolitan in the reference set identified inefficient metropolitans to become efficient.

Anahtar Kelimeler

• Solid waste management
• data envelopment analysis
• metropolitan

Kaynakça

1. Albores, P., Petridis, K.. ve Dey, P. K. (2016). “Analysing efficiency of waste to energy systems: Using data envelopment analysis in municipal solid waste management”. Procedia Environmental Sciences, 35, 265–278. https://doi.org/10.1016/j.proenv.2016.07.007
2. Atcı, F. (2020). Çevre ve Atık Yönetiminde Sıfır Atık Uygulamaları Kapsamında Atık Toplama Tesislerinin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Ölçümü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
3. Avkiran NK. (2011). Applications of Data Envelopment Analysis in the Service Sector. In: Cooper WW, Seiford LM, Zhou J, eds. Handbook on Data Envelopment Analysis. 2.Edt. Springer Science+Business Media.
4. Chen, H.-W., Chang, N.-B., Chen, J.-C. ve Tsai, S.-J. (2010). “Environmental performance evaluation of large-scale municipal solid waste incinerators using data envelopment analysis” Waste Management, 30(7), 1371–1381. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2010.02.002
5. Coll-Serrano V., Benítez R. ve Bolós V. (2018). Data Envelopment Analysis with deaR. Published online 2018.
6. Cooper, W. W., Seiford, L. M.. ve Tone, K. (2006). Introduction to data envelopment analysis and its uses: With DEA-solver software and references. New York: Springer. ÇŞB (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) (2012). İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı 2011-2023, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Ankara. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/editordosya/file/eylem%20planlari/Iklim%20Degisikligi%20Eylem%20Plani_TR.pdf
7. Emrouznejad, A. ve Cabanda, E. (2014). Managing service productivity using data envelopment analysis. In A. Emrouznejad ve E. Cabanda (Eds.), Managing Service Productivity (Vol. 215, pp. 1–17). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-662-43437-6_1
8. Eurostat (2018). Municipal waste statistics. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Municipal_waste_statistics

9. Evi̇n, H. ve Demi̇ral, B. (2018). “Malatya’da Katı Atık Yönetimi: Kentleşmenin Yerel Çevre Politikaları Üzerine Etkisi” Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 7 (2), 277-295. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/ssrj/issue/37241/426715
10. Golany, B. ve Roll, Y. (1989). “An application procedure for DEA. Omega”, 17(3), 237–250. https://doi.org/10.1016/0305-0483(89)90029-7
11. Kaza, S., Yao, L. C., Bhada-Tata, P. ve Van Woerden, F. (2018). “What a waste 2. 0: A global snapshot of solid waste management to 2050. Washington, DC: World Bank”. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1329-0
12. Kemirtlek, A. (2007). “Entegre Atık Yönetim”i. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://istac.istanbul/contents/44/cevre-makaleleri_130838592910380265.pdf
13. Kreith, F. ve Tchobanoglous, G. (2002). Handbook of solid waste management (2nd ed). New York: McGraw-Hill.
14. Ozcan YA. (2009). Quantitative Methods in Health Care Management: Techniques and Applications. (2th ed). John Wiley & Sons, Inc
15. Ozcan, Y. A. (2014). Health care benchmarking and performance evaluation. Boston, MA: Springer US. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-7472-3 Ramanathan R. (2003). An Introduction to Data Envelopment Analysis A Tool for Performance Measurement. Nee Delhi: SAGE Publications.
16. Ray, S. C. (2004). Data envelopment analysis: Theory and techniques for economics and operations research (1st ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511606731
17. Speight, J. G. (2015). “Waste gasification for synthetic liquid fuel production. In Gasification for Synthetic Fuel Production (pp. 277–301)” Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-85709-802-3.00012-6
18. Şaşmaz, E., Avcı, S. ve Aladağ, Z. (2020).” İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması’na Göre Türkiye’deki 1. Düzey Bölge Belediyelerinin Katı Atık Yönetiminin Değerlendirilmesi”. Veri Bilimi, 3(1), 33-40.
19. Taşdoğan C., Mollavelioğlu, M.Ş. ve Mıhcı, H. (2014). “Türkiye’nin kentsel çevresel sürdürülebilirliğinin kategorik veri zarflama analiziyle değerlendirilmesi” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 69(1), 141-164. doi:10.1501/SBFder_0000002306
20. Tavzar, İ., Girginer, N. Ve Işıklı, B. (2014). Tıbbi Atık Harcamalarındaki Etkinliğin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi: Eskişehir İli Hastaneleri Uygulaması. International Conference in Economics, 03-05 September 2014, Prague, Czech Republic.
21. The World Bank (2019). Solid Waste Management. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://www.worldbank.org/en/topic/urbandevelopment/brief/solid-waste-management
22. The World Bank (2021). Trends in Solid Waste Management. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://datatopics.worldbank.org/what-a-waste/trends_in_solid_waste_management.html
23. TMMOB-ÇMO, 2018, Dünya Çevre Günü Türkiye Raporu, Haziran 2018. Erişim Tarihi: 17.02.2021,http://www.cmo.org.tr/resimler/ekler/706bcdeaf887efa_ek.pdf?tipi=72&turu=X&sube=0
24. Tone K. (2017). Radial DEA Models. In: Tone K, ed. Advances in DEA Theory and Application Ramanathan R. An Introduction to Data Envelopment Analysis.
25. TÜİK. (2019). Belediye İstatisitkleri, 2018. Haber Bülteni. Sayı: 30666. 01 Ekim 2019
26. TÜİK. (2020). İstatistiklerle Çevre, 2018. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cevre-2018-33675
27. US EPA (2002). What Is Integrated Solid Waste Management?. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://nepis.epa.gov/Exe/ZyPDF.cgi/P1000L3W.PDF?Dockey=P1000L3W.PDF
28. US EPA (United States Environmental Protection Agency) (2018). National Overview: Facts and Figures on Materials, Wastes and Recycling, Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/national-overview-facts-and-figures-materials
29. US EPA (United States Environmental Protection Agency), (2021). Criteria for the Definition of Solid Waste and Solid and Hazardous Waste Exclusions. Erişim Tarihi: 17.02.2021, https://www.epa.gov/hw/criteria-definition-solid-waste-and-solid-and-hazardous-waste-exclusions
30. Yang, Q., Fu, L., Liu, X. ve Cheng, M. (2018). “Evaluating the efficiency of municipal solid waste management in china” International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(11), 2448. https://doi.org/10.3390/ijerph15112448
31. Zachary, A. S. (2012). The Environmental Policy Paradox. (5th ed). New Jersey: Routledge.
32. Zhu, J. (2014). Quantitative models for performance evaluation and benchmarking. Cham: Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-06647-9