AN ASSESSMENT ON STRAY ANIMALS IN THE CONTEXT OF ANIMAL RIGHTS

Yıl 2025, Sayı: 49, 326 - 354, 30.04.2025

Abdullah Karataş

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1545402

https://izlik.org/JA44RY92TK

Öz

Among all living beings, only humans are equipped with certain abilities that make them different from other living beings. Although the ability to reason and think makes humans different from other living beings, they do not require them to behave in a utilitarian manner towards other living beings. Unfortunately, humans do not describe living beings other than themselves as sentient beings that feel pain, but merely as objects that can be bought and sold and that must be owned. For this reason, animals are valued not because they are alive, but only to the extent that they are useful to humans. Pets bought as gifts with great dreams can easily be left on the streets when this enthusiasm is over. The increasing number of stray animals is later seen as a threat to society. Instead of finding a solution to the problem that humans have actually caused, they put the blame on innocent street animals that have no language and cannot defend themselves. In this study, the situation of stray animals in the context of animal rights will be discussed within the framework of different countries' approaches to this issue.

Anahtar Kelimeler

Right , animal rights , stray animals.

HAYVAN HAKLARI BAĞLAMINDA SOKAK HAYVANLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

https://izlik.org/JA44RY92TK

Öz

Tüm canlılar içerisinde sadece insan onu diğer canlılardan farklı kılacak bir takım yeteneklerle donatılmıştır. Akıl ve düşünme yeteneği insanı diğer canlılardan farklı kılsa da diğer canlılara karşı faydacı bir yaklaşım çerçevesinde davranmasını gerektirmemektedir. İnsan, kendi dışında olan canlıları ne yazık ki hisseden, acı duyan varlık olarak değil de sadece alınıp satılabilen, sahip olunması gereken bir eşya olarak nitelendirdiğinde, hayvanlar canlı oldukları için değil sadece insanlara yararlı oldukları ölçüde değer kazanmaktadır. Bir hediye olarak büyük hayallerle satın alınan evcil hayvanlar, bu heves bitince sokağa, kimsesizliğe, çaresizliğe kolayca bırakılabilmektedir. Her geçen gün sayıları artan sokak hayvanları ise daha sonra toplum için bir tehdit unsuru olarak görülmektedir. İnsan aslında neden olduğu sorunun çaresizliği altında, çözüm üretmek yerine, suçu dili olmayan ve kendini savunamayan masum sokak hayvanları üzerine yüklemektedir. Bu çalışmada, hayvan hakları bağlamında sokak hayvanlarının durumu, bu konuda farklı ülkelerin yaklaşımları çerçevesinde ele alınarak tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Hak , Hayvan Hakları , Sokak Hayvanları

Kaynakça

• Adhikari, S. (2023). Concept of rights and duties. https://www.researchgate. net/publication/375329993_Concept_of_Rights_and_Duties
• Akben, D. (2023). Alman hukukunda ve Türk hukukunda hayvanların korunmasının karşılaştırılması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2): 1047-1102.
• Akbulut, O. & Çobanoğlu, N. (2020). Türk hukukunda hayvanların korunmasına ilişkin yasal mevzuat ve bu mevzuata göre hayvanların hukuki durumları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (36), 1-37.
• Akgül, Y. & Yılmaz, N. (2022). Doğanın insan-hayvan ilişkisi bakımından kentleşme olgusu özelinde incelenmesi. Journal of Environmental and Natural Studies, 4 (1): 65-72.
• Akıllı, H. (2018). Belediyelerin sokak hayvanlarına yönelik görev ve sorumluluklarının değerlendirilmesi. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 27 (3): 95-118.
• API-Animal Protection Index (2020). Turkey. https://api.worldanimalprotection.org/country/turkey
• Arıkan, E. (2016). Hayvan Hakları İnsan Hukuku. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Arluke, A. & Madfis, E. (2014). Animal abuse as a warning sign of school massacres: A critique and refinement. Homicide Studies, 18 (1): 7-22.
• Aşar, H. (2018). Hayvan haklarına yönelik temel görüşler ve yanılgıları. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, Sayı: 30, ss. 239-251.
• Baki Usta, B. & Boyacıoğlu Öğün, A. (2023). Yeni medyada suç haberleri ve gündelik hayatta dolaylı mağduriyet. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, Sayı: 42, ss. 63-83.
• Ceylan, N. A. (2017). Kamu hukuku (genel kamu hukuku) sosyal ve ekonomik haklar ve hakların bütünlüğü ilkesi. Anasay 3 Aylık Ulusal Hakemli-Süreli Dergi, 1(2): 217-226.
• Çankaya, H., Ekiz, C. & Şahin, N. (2024). Türkiye’de hayvanların korunması politikası. Fiscaoeconomia, 8(2), 825-861.
• Dadds, M. R., Turner, C. M., & McAloon, J. (2002). Developmental links between cruelty to animals and human violence. Australian & New Zealand Journal of Criminology, 35(3), 363-382.
• Dowling, T. (2023). France’s animal shelters reach capacity as holidaymakers dump pets at roadside. https://www.theguardian.com/world/ 2023/aug/15/frances-animal-shelters-reach-capacity-as-holidaymakers -dump-pets-at-roadside
• Ersöz, R. (2016). Kur’ân’a göre “hakk” ve “adalet” kavramları bağlamında İslâm toplumunun ictimâî değerleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18 (2): 1-27.
• Fidan, E. D. (2012). Türkiye’de çiftlik hayvanları ile ilgili refah uygulamaları. Animal Health, Production and Hygiene, Sayı:1, ss: 39-46.
• Gueseva, V. (2013). Dog Ownership Through The Eyes Of A Stray Dog: Property Rights And The Stray Dog Population. Undergraduate Honors Theses. Paper 370. University of Colorado, Boulder, USA.
• GÜSODER-Güvenli Sokaklar Derneği (2022). Vizyonumuz. https://www.guvenlisokaklar.org/dernegimiz/ vizyonumuz
• HAYTAP-Hayvan Hakları Federasyonu. (2024)a. Sokak köpekleri popülasyonunun tahminlenmesi ve kontrol altına alınmasına ilişkin yöntemlerin bilimsel analizi. https://online.fliphtml5.com/rbvtt/wdhn/#p=1
• HAYTAP-Hayvan Hakları Federasyonu. (2024)b. HAYTAP Hayvan Hakları Federasyonu Rapor ve Çözüm Önerileri. https://www.haytap.org/tr/
• haytap-hayvan-haklari-federasyonu-rapor-ve-cozum-onerileri-31-05-2024#galeri-1
• Kavak Ekmekçi, D. (2022). Petshoplarda evcil hayvan satışı durdu. https://www.24saatgazetesi.com/petshoplarda-evcil-hayvan-satisi-durdu
• Kılıç, S. (2015). Modern toplumda hayvan hakları üzerine felsefi bir yaklaşım. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 6 (22): 91-121.
• Kotzman, (2023). Sentience and intrinsic worth as a pluralist foundation for fundamental animal rights. Oxford Journal of Legal Studies, 43 (2): 405-428.
• Kuralay, Y. & Gulkhan, N. (2023). Peter Singer's new ethics. Actual problems of world philosophy-Proceeding of the IV International Scientific-theoretical Conference, February 16-17, pp.330-335, Astana. https://dspace.enu.kz/bitstream/handle/ enu/10354/Merged20231027170347.pdf?sequence=1&isAllowed=y
• Lau, A. (2020). A country without stray dogs. https://www.linkedin.com/ pulse/country-without-stray-dogs-andy-lau
• Merkit, N. (2022). Modern batı felsefesinde hayvanın ahlaki ve hukuki statüsü: Descartes versus Bentham. Temaşa Felsefe Dergisi, Sayı: 18, ss. 186-203.
• Mukarjee, M. (1997). Increased concern for animals, among scientists as well as the public, is changing the ways in which animals are used for research and safety testing. Scientific American, 276 (2): 86-93.
• Özcan, S. (2023). Felsefi temelleri bakımından iki farklı hak anlayışı: Mill ve Kuçuradi’nin düşüncesinde hak kavramı. Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 16 (2):1-34.
• Özgirgin Vardar, S. & Şen, M. S. (2024). Çevre hakkının insan hakları kapsamında değerlendirilmesi ve Türkiye’de çevre hakkına dair deneyimin incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 11 (3): 1-33.
• Paccagnella, A. F. & Marchetto, P. B. (2019). Animal welfare versus animal abolitionism: a comparison of the theories by Peter Singer and Tom Regan and their influence on the Brazilian Federal Constitution. Revista de Direitos e Garantias Fundamentais, 20 (2): 251-270.
• PETA-People For The Ethical Treatment of Animals (2024). What do you mean by “animal rights”? https://www.peta.org/about-peta/faq/what-do-you-mean-by-animal-rights/
• Rollin, B.E. (1983). The Legal and Moral Bases of Animal Rights. In: Miller, H.B., Williams, W.H. (eds) Ethics and Animals. Contemporary Issues in Biomedicine, Ethics, and Society. Humana Press, Cliffton, New Jersey, USA, pp. 103-118.
• Scarre, G. (1996). Utilitarianism. London and New York: Routledge.
• Schumann, M. (2021). For the sake of morality and civilization: The buddhist animal protection movement in republican China. Twentieth-Century China, 46(1), 22-40.
• Sunstein, C. R. (2003). The Rights of Animals. The University of Chicago Law Review, 70 (1): 387-401.
• TBMM (2019). Hayvanların Haklarının Korunması ile Hayvanlara Eziyet ve Kötü Muamelelerin Önlenmesi İçin Alınması Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu. https://acikerisim. tbmm.gov.tr/items/bf3952a4-6443-4543-9a8d-535031122eb5
• Tekin, D. (2024). Faydacılık (utilitarianism) anlayışı temelinde hayvanların ceza hukuku yoluyla korunması: 7332 Sayılı Kanun’un getirdikleri. N. Z. Kaman ve D. Tekin (Ed.), T.C. Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku Sempozyumu 26-28 Nisan: Suç Genel Teorisi ve Ceza Adaleti Bağlamında Güncel Mevzuat Değişikliklerine İlişkin Değerlendirmeler Tam Metin Bildiri Kitabı, İstanbul.
• TRT Haber (2024). 2022’den bu yana 4 bin 269 köpek saldırısı kayıtlara geçti. https://www.trthaber.com/haber/gundem/2022den-bu-yana-4-bin-269-kopek-saldirisi-kayitlara-gecti-869658.html
• Türkiye Cumhuriyeti Avrupa Birliği Bakanlığı/Tarım ve Balıkçılık Başkanlığı Yayını (2011). Hayvan hakları, hayvanların korunması ve refahı. Ankara.
• Walker, M., Díez-León, M. & Mason, G. (2014). Animal welfare science: Recent publication trends and future research priorities. International Journal of Comparative Psychology, 27 (1): 80-100.
• Dünya Hayvanları Koruma Resmi Websitesi. What is the difference between animal rights and animal welfare? https://www.worldanimalprotection .ca/blogs/what-is-the-difference-between-animal-rights-and-animal-welfare/
• 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, https://www.mevzuat.gov.tr/ mevzuat?MevzuatNo=5199&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5nkara.