META-ANLATILARDA İKTİDAR: KARL MARX ve MAX WEBER’İN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Yıl 2025, Sayı: 49, 638 - 673, 30.04.2025

Murat Demir

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1612651

Öz

Sosyal bilim şemsiyesi altında yer alan kesimler tarafından ele alınan iktidar, birçok düşünür tarafından ilgi alanları doğrultusunda yeniden inşa edilmiştir. Bu yoğun tanım ve açılımları, sistematik biçimde, bireysel olarak incelemek pek olası değildir. Bundan dolayı bu açılımları tetikleyen Karl Marx ve Max Weber’in iktidar konusunda ifade ettiklerini incelemek, geçmişi okumayı mümkün kıldığı gibi şimdiki zamanın iktidarını da anlaşılır kılmaktadır. Yapılan okumalar neticesinde, çalışma nesnesi olan ikilinin “iktidar nedir?” sorusuna verdiği cevapların, birbirinden kopuk olmadığı görülmüştür. Marx için iktidar emek-sınıf-devlet üçgeninde işlenirken; Weber, iktidarı analitik bir zemine çekerek rasyonalite-otorite-etki ve en önemlisi tarihsellik üzerinden okumaya çalışmaktadır. Weber’in, Marx ile kurduğu düşünsel temasın bu denli yoğun olmasının sebebi Marx’ın fikirlerine tamamen karşı olması değildir. Bu temas bir karşı çıkıştan ziyade Marx’ın salt iktisadi olanla açıklamak istediği iktidarı, Weber daha analitik olan toplumsal dokular üzerinden analitik bir zeminde açıklayarak Marx’ın bıraktığı boşlukları doldurmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Meta-Anlatılar , Karl Marx , Max Weber , İktidar

POWER IN META-NARRATIVES: A COMPARATIVE ANALYSIS OF KARL MARX and MAX WEBER

Öz

Power, which is dealt with by segments under the umbrella of social science, has been reconstructed by many thinkers in line with their interests. It is not possible to systematically analyse these intensive definitions and expansions individually. Therefore, analyzing what Karl Marx and Max Weber, who triggered these expansions, expressed about power makes it possible to read the past and makes the current power more understandable. As a result of the readings made, it has been seen that the answers given by the two, who are the object of study, to the question “what is power?” are not disconnected from each other. While for Marx, power is processed in the triangle of labour-class-state, Weber tries to read power on an analytical ground through rationality-authority-effect and most importantly historicity. The reason why Weber's intellectual contact with Marx is so intense is that they have the same concern. Both names defend the human subject against capitalist civilization. However, while Marx does this largely on economic grounds, Weber fills the gaps left by Marx by explaining this on an analytical ground for more pluralistic reasons

Anahtar Kelimeler

Meta-narratives , Karl Marx , Max Weber , Power

Kaynakça

• Allan, K. (2020). Çağdaş Sosyal ve Sosyolojik Teori. Çev., Aksu Bora, Simten Coşar ve Hakan Ergül. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Althusser, L. (2019). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. Çev., Alp Tümertekin. İstanbul: İthaki Yayınları.
• Avcıoğlu, G. Ş. (2015). “Immanuel Wallersteın’ın Dünya Sistemi, Jeopolitik ve Jeokültür Kuramı”. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (31): 97-110.
• Bauman, Z. (2018). Yasa Koyucular ve Yorumcular. Çev., Kemal Atakay. İstanbul: Metis Yayınları.
• Brubaker, R. (2017). Rasyonalitenin Sınırları: Max Weber Sosyal ve Ahlaki Düşüncesi Üzerine Bir Deneme. Çev., Baysar Tanıyan ve Güney Çeğin. Ankara: Phoneix Yayınları.
• Callıncos, A. (2015). Toplum Kuramı: Tarihsel Bir Bakış. Çev., Yasemin Tezgiden. İletişim Yayınları.
• Collins, R. (2017). Max Weber: Bir Klavuz. Çev., Taylan Banguoğlu. Ankara: Phoneix Yayınları.
• Dahl, R. A. (1957). “The Concept of Power.” Behavioral Science, 2(3): 201-215.
• Deleuze, G. (2001). Denetim toplumları konusunda bir ek. Çev., Ulus Baker. (142-143). 23 Ekim 2024 tarihinde Birikim Dergisi’nin veri tabanından alınmıştır.
• Deleuze, G. (2016). Müzakereler. Çev., İnci Malak Uysal. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
• Dusza, K. (1989). Max Weber’s Conception Of The State. International Journal of Politics, Culture, and Society, 3(1): 71-105.
• Engels, F. (2019). Ailenin Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökenleri. Çev., Mustafa Tüzel. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
• Foucault, M. (1982). “The Subject and Power.” Critical Inquiry, 8(4): 777-795.
• Foucault, M. (2021). Özne ve İktidar. Çev., Osman Akınhay ve Işık Ergüden. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Giddens, A. (1981). A Contemporary Critique of Historical Materialism. New York: Macmillan Press.
• Giddens, A. (2014). Sosyolojide Temel Kavramlar. Çev., Ali Esgin. Ankara: Phoneix Yayınları.
• Gorz, A. (1986). Elveda Proletarya. Çev. Hülya Tufan. İstanbul: Afa Yayıncılık.
• Gramsci, A (2023). Gramsci Kitabı: Seçme Yazılar 1916-1935. Çev., İbrahim Yıldız. Ankara: Dipnot Yayınları.
• Jensen, H. (2018). Weber ve Durkheim: Metodolojik Bir Karşılaştırma. Çev., Deniz Boyraz. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Kojeve, A. (2020). Otorite Kavramı. Çev., Murat Erşen. İstanbul: Alfa Yayınları.
• Kurz, H. D. (2019). Karl Marx and “Invisible Hand”. Fiscaoeconomia, 3(2): 19-54.
• Laswell, H. D., ve Kaplan, A. (1950). Power and society; A Framework for Political Inquiry. New Hawen: Yale University Press.
• Lewandowski, K. (1995). “Rethinking Power and Subjectivity After Foucault.” Symplokē, 3(2): 221-243.
• Löwith, K. (1999). M. Weber ve Karl Marx. Çev., N. Yılmaz. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Löwy, M. (2018). Demir Kafes: Max Weber ve Weberci Marksizm. Çev., N. Çetinkaya. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Marcuse, H. (2010). Tek Boyutlu İnsan/İleri İşleyim Toplumunun İdeolojisi Üzerine İncelemeler. Çev., Aziz Yardımlı. İstanbul: İdea Yayınevi.
• Marx, K. (2015). Le 18 Brumaire: De L. Bonaparte. Carolina: CreateSpace Pub.
• Marx, K. (2017a). 1848-1857 Mektupları. İçinde G. Ateşoğlu (Edt. ve Çev.), Hayalet Marx: Seçme yazılar (ss. 385-387), Ayrıntı Yayınları.
• Marx, K. (2017b). “Ekonomik ve Felsefi Elyazmaları.” Hayalet Marx: Seçme Yazılar. (Der. ve Çev.) Ateşoğlu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. 107-150.
• Marx, K. (2017c). “Gotha Programının Eleştirisi.” Hayalaet Marx: Seçme Yazılar. (Der. ve Çev.) Güçlü Ateşoğlu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. 604-610.
• Marx, K. (2019). Ücret, Fiyat, Kar. Çev., Erkin Özalp. İstanbul: Yordam Kitap.
• Marx, K. (2021a). 1844 El Yazmaları. Çev., Murat Belge. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Marx, K. (2021b). Kapital-2. Çev., Naim Satılgan ve Mehmet Selik. İstanbul: Yordam Kitap.
• Marx, K., ve Engels, F. (2017a). “Alman ideolojisi.” Hayalet Marx: Seçme Yazılar. (Der. ve Çev.) Güçlü Ateşoğlu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. 202-232
• Marx, K., ve Engels, F. (2017b). Felsefe İncelemeleri. Çev., Cem Eroğlu. İstanbul: Yordam Kitap.
• Marx, K., ve Engels, F. (2018). Komünist Manifesto. Çev., Tanıl Bora. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Marshall, G. (2021). Sosyoloji Sözlüğü. Çev., Osman Akınhay ve Derya Kömürcü. İstanbul: Bilim Sanat Yayınları
• McQuarie, D., ve Spaulding, M. (1989). “The Concept of Power in Marxist Theory: A Critique And Reformulation.” Critical Sociology, 16(1): 3-26.
• Miliband, R., vd. (1990). Kapitalist Devlet Sorunu. Çev., Murat Belge, Atilla Aksoy. İstanbul: İletişim Yayınları
• Nigam, A. (1996). “Marxism and Power.” Social Scientist Journal, 24(4/6): 3-22.
• Özbil, S. (2019). “Kafka’nın Güncelliği: Hâlâ veya Her Zaman.” Birikim Dergisi, (358-359), 162-168.
• Özlem, D. (2001). Max Weber’de Bilim ve Sosyoloji. Ankara: İnklap Kitapevi.
• Pakulski, J. (2020). “Sosyal Statü.” Çev., Aylin Ecdaroğlu. Sosyoloji Sözlüğü. (Der.) Bryan S. Turner. İstanbul: Pinhan Yayıncılık. 821-823.
• Poggi, G. (2019). Modern Devletin Gelişimi. Çev., Şule Kut ve Binnaz Toprak. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Poggi, G. (2020). İktidar. Sosyoloji Sözlüğü. (Der.) Bryan S. Turner. İstanbul: Pinhan Yayıncılık. 438-444
• Ritzer, G. (2022). Büyüsü Bozulmuş Dünyayı Büyülemek: Tüketim Katedrallerindeki Süreklilik ve Değişim. Çev., Funda Payzin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Ritzer, G., ve Stepnisky, J. (2018). Sosyoloji Kuramları. Çev., Himmet Hülür. Ankara: Deki Yayınları.
• Sennet, R. (2021). Otorite (6. Baskı). Çev., Kâmil Durand. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Siler, Y. (2021). Özgürlük Yanılsaması: Marx ve Rousseau. İstanbul: Yordam Kitap.
• Slatery, M. (2018). Sosyolojide Temel Fikirler. Çev., Ümit Tatlıcan ve Gülhan Demiriz. Bursa: Sentez Yayınları.
• Swingewood, A. (2010). Sosyolojik Düşüncenin Kısa Tarihi. Çev., Osman Akınhay. İstanbul: Agora Kitaplığı.
• Touraine, A. (2022). Bugünün Dünyasını Anlamak İçin Yeni Bir Paradigma. Çev., Olcay Kunal. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Turner, B. S. (2000). Statü. Çev., Kemal İnal. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Uphoff, N. (1989). “Distinguishing Power, Authority & Legitimacy: Taking Max Weber A This Word By Using Resources-Exchange Analysis.” Polity, 22(2): 295-322.
• Vergin, N. (2004). Siyaset Sosyolojisi. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
• Yeniçırak, H. (2021). Fransız Devrimi, İlerleme ve Gelenek: Devrime Reaksiyonel Olarak Sosyoloji. İstanbul: Kadim Yayınları.
• Weber, M. (2005). Bürokrasi ve Otorite. Bahadır Akın. Ankara: Adres Yayınları.
• Weber, M. (2011a). Sosyolojinin Temel Kavramları. Çev., Medeni Beyaztaş. İstanbul: Yarın Yayınları.
• Weber, M. (2011b). Toplumsal ve Ekonomik Örgütlenme Kuramı. Çev., Özer Ozankaya. İzmir: Cem Yayınevi.
• Weber, M. (2012a). Ekonomi ve Toplum-1. Çev., Latif Boyacı. İstanbul: Yarın Yayınları.
• Weber, M. (2012b). Ekonomi ve Toplum-2. Çev., Latif Boyacı. İstanbul: Yarın Yayınları.
• Weber, M. (2012c). Sosyal Bilimlerin Metodolojisi. Çev., Vefa Saygın Öğütle. İstanbul: Küre Yayınları.
• Weber, M. (2019a). Sosyoloji Yazıları. Çev., Taha Parla. İstanbul: Metis Yayınları.