BENZERLİKLERİ VE FARKLILIKLARI İLE TÜRK-JAPON MODERNLEŞME SÜREÇLERİ

Yıl 2025, Sayı: 49, 407 - 435, 30.04.2025

Emine Erden Kaya

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1613361

Öz

Modernleşme, her toplumun kendine has siyasi, ekonomik, kültürel birikimlerinin etkisiyle benzersiz bir başkalaşım sürecini ifade etmektedir. Modernleşme kavramı, özellikle 17. yüzyıldan itibaren Batı merkezli gelişmelerle ilişkili olarak popülerleşmiş ve siyasi elit yönetimleri tarafından çeşitli şekillerde uygulanmıştır. Bu çalışma, Türk ve Japon modernleşme süreçlerinin benzerliklerini ve farklarını ele alarak bu iki ülkenin modernleşme deneyimlerini karşılaştırmaktadır. Modernleşme, her iki toplumda da çeşitli sosyal, ekonomik ve siyasi değişikliklere yol açmış, ancak süreçler farklı dinamikler ve tarihi arka planlardan etkilenmiştir. Türkiye’de modernleşme, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinden itibaren başlayan ve Cumhuriyet dönemiyle devam eden köklü bir dönüşüm süreci olarak ortaya çıkmıştır. Bu süreç, Batı'nın model alınması ve toplumsal yapının köklü bir şekilde değiştirilmesini içermektedir. Japonya’da ise modernleşme, Meiji Restorasyonu döneminde ivme kazanmıştır ve Batı teknikleri ile yöntemleri benimseyerek, geleneksel yapıları koruma çabasıyla yürütülmüştür. Japon modernleşmesi, Batı etkisi altında kendi milli değerlerini koruyarak ve geleneksel yapıyı sürdürerek gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, Türkiye ve Japonya'nın modernleşme süreçlerini tarihsel evreleri uygulanan reformlar üzerinden incelenirken, iki ülkenin bu süreçteki benzerliklerini ve farklılıklarını ortaya koymak temel amaç olmuştur. Bu nitel incelemede, betimleme ve karşılaştırmalı tarih analizleri yöntemleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Türk modernleşmesi , Japon modernleşmesi , Meiji Restorasyonu , Reformlar

TURKISH-JAPANESE MODERNIZATION PROCESSES WITH THEIR SIMILARITIES AND DIFFERENCES

Öz

Modernization is a unique transformation process shaped by each society's distinct political, economic, and cultural heritage. Modernization became popular, particularly from the 17th century onward, in connection with Western-centered developments and was implemented in various ways by political elites. Turkish and Japanese societies, which aimed for Western-centered modernization, also experienced significant social, economic, and political changes throughout this process. Moreover, this transformation was influenced by different dynamics and historical backgrounds. Modernization emerged as a profound transformation process in Turkey that began in the late Ottoman Empire and continued during the Republican era. This process involved adopting Western models and fundamentally changing the social structure. In Japan, on the other hand, modernization gained momentum during the Meiji Restoration and was carried out to preserve traditional structures while adopting Western techniques and methods. Japanese modernization developed under Western influence while maintaining national values and preserving traditional structures. This study examines the modernization processes of Turkey and Japan within the framework of historical stages and implemented reforms. The primary aim is to identify the similarities and differences between the two countries in this process. This qualitative study employs descriptive and comparative historical analysis methods.

Anahtar Kelimeler

Turkish modernization , Japanese modernization , Meiji Restoration , Reforms

Kaynakça

• Akkol, M. L. (2008). Türkiye'deki Modernleşme Sürecinde Müzik. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Akşin, S. (2011). Kısa Türkiye tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Aktay, Y. (2011). “Modernleşme ve Gelenek Bağlamında Dini Bilgi ve Otoritenin Dönüşümü.” T. Bora&M. Gültekingil (Ed.) Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce (İslamcılık) içinde (345-411). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Altun, F. (2011). Modernleşme kuramı. İstanbul: Küre Yayınları.
• Beck, U. (1992). Risk Society: Towards a New Modernity. London: Sage Publications.
• Belge, M. (2011). Militarist modernleşme. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Büyükbaş, H. (2008). “Batı Dünya Egemenliği ve Batı-Dışı Modernleşme: Japon Modernleşmesi ve Uluslararası İlişkiler Bağlamı.” Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 4(16-17), 119-142.
• Cangızbay, K. (2000). Hiçkimsenin Cumhuriyeti. Ankara: Ütopya Yayınevi.
• Coşkun, İ. (2012). “Modernleşme Kuramı Üzerine.” İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Dergisi, 3(1), 289-314.
• Durgun, Ş. (2010). Sosyal Bilimlerde Evrenselcilik Tartışmaları. Modernleşme ve Siyaset içinde (13-44). Ankara: A Kitap.
• Durgun, Ş. (2010). Tamamlanmamış Bir Proje: Modernleşme ya da Demokratikleşmenin Önündeki Engeller. Modernleşme ve Siyaset içinde (1-20). Ankara: A Kitap.
• Eisenstein, E. L. (1979). The Printing Press as an Agent of Change. Cambridge: Cambridge University.
• Eltazarov, J. (2008, Haziran). “Mucize Modernleşmenin Sırrı Japon Zihniyeti ve Batı Teknolojisi.” Temrin Dergisi, 2, 45-48.
• Esenbel, S. (2000). “Türk ve Japon Modernleşmesi: ‘Uygarlık Süreci’ Kavramı Açısından Bir Mukayese.” Toplum ve Bilim, 84, 18-36.
• Esenbel, S. (2015). Japon modernleşmesi ve Osmanlı-Japonya’nın Türk dünyası ve İslam politikaları. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Giddens, A. (1990). The Consequences of Modernity. Stanford: Stanford University Press.
• Giritli, İ. (1986). “Japonya’nın Modernleşmesi ve Atatürkçü Modernleşme”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 2(5), 361-378.
• Güngör, E. (2003). Kültür değişmesi ve milliyetçilik. İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Habermas, J. (1994). “Modernlik: Tamamlanmamış Bir Proje” (G. Naniş, Çev.). N. Zeka (Ed.), Postmodernizm içinde (ss.31-44). İstanbul: Kıyı Yayınları.
• Hakov, C. (2004, Eylül). “Atatürk ve Türkiye’nin modernleşmesi.” BAL-TAM Türk Bilgisi, 1, 39-44. İçli, G. (2002). “Türk Modernleşme Sürecinin Günümüzdeki Yönelimi.” Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler
• Dergisi, 26(2), 245-254.
• Karluk, R. (1998). Avrupa Birliği ve Türkiye. İstanbul: Beta Yayınları.
• Karpat, H.K. (2022). Kısa Türkiye tarihi 1800-2012. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Karpat, H.K. (2023).Osmanlı Modernleşmesi: Toplum, Kurumsal Değişim ve Nüfus. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Keyder, Ç. (1999). “Türkiye’de Modernleşmenin Doğrultusu.” S. Bozdoğan & R. Kasaba (Ed.), Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik içinde (29-42). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Koyama, K., & Özcan, M. (2019). “Japonya’da 21. yüzyılın eğitimi.” Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 20(1), 375-384.
• Lewis, B. (2008). Modern Türkiye’nin doğuşu. Ankara: Arkadaş Yayınları.
• Mardin, Ş. (2004). Türk modernleşmesi: Makaleler 4. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Ozankaya, Ö. (1965). “Japonya’nın Modernleşme Denemesi.” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 20(01), 293-309.
• Rostow, W. W. (2004). The Stages of Economic Growth . Cambridge: Cambridge University Press.
• Söğütlü, İ. (2008). “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Modernleşme: Kırılmalar ve Süreklilikler.” Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 5(18), 33-54.
• Tuncoku, M. (1997). “Modernleşmede Japon modeli ve Türkiye”, Atatürk Araştırma Dergisi, Cilt: XIII, Sayı:37, 283-291.
• Ülken, H. Z. (1998). Türkiye’de çağdaş düşünce tarihi. İstanbul: Ülken Yayınları.
• Zürcher, E. J. (2011). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Wagner, P. (2001). Theorizing Modernity Inescapability and Attainability in Social Theory. London: Sage Publications.
• Weber, M. (2012). The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism (S. Kalberg, Ed.). London: Routledge.