THE VARIATION OF TALES WITH “THE LION’S MILK QUEST” MOTIF AND THE TALE OF BILMEM

Yıl 2025, Sayı: 49, 261 - 290, 30.04.2025

Ergin Altunsabak

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1633919

Öz

The similarities and differences between narrative genres such as fairy tales have been drawn attention to in folklore studies, primarily through theories and theories including the concepts of "urform" and "ecotype”. With these text-centered theories and theories, the determination of the original product has been prioritized. In the last century, structural and contextual analyses of folklore products have revealed that similar stories were told in distant societies; the common structure and content of the narratives have been focused on, especially through the motifs, types and forms of fairy tales. This has accelerated studies on the processes of spread and change of narratives, rather than research on the determination of "urform". Studies on this are important in terms of showing how fairy tales diversify in the transfer process, as per performance theory, after being separated from their source. In this study, which deals with a variation process, an examination is made on the transformation of the act of the lion's milk quest, which corresponds to the "fulfilling the difficult task" motif, which is an important test in fairy tales, in five different fairy tales. From this point of view, it is revealed what is essential in the tale, what does not change randomly, and how the motifs that seem to be functionless in the tale are given a function in the other tale. Thus, the elements that enable the tale to be extended or shortened without disrupting its integrity during the transmission process are also revealed. In addition, it is aimed to introduce the tale "Bilmem", compiled by the researcher, to the literature through this study as a variation of the other four tales.

Anahtar Kelimeler

Lion’s Milk , Tale , Variation , The Tale of Bilmem

“ASLAN SÜTÜ ARAMA” MOTİFLİ MASALLARIN ÇEŞİTLENMESİ VE BİLMEM MASALI

Öz

Masal gibi anlatmaya dayalı türlerin arasındaki benzerlik ve farklılıklara halk bilimi çalışmalarında öncelikle “urform” ve “ekotip” kavramlarının yer aldığı kuram ve teorilerle dikkat çekilmiştir. Bu metin merkezli kuram ve teorilerle orijinal ürünün tespiti öncelenmiştir. Son yüzyıl içerisinde ise folklor mahsullerinin yapısal ve bağlamsal çözümlemeleri birbirinden uzak toplumlarda benzer öykülerin anlatıldığını açığa çıkarmış; özellikle masalların motifleri, tipleri, biçimleri üzerinden anlatıların ortak yapısı ve muhtevasına odaklanılmıştır. Bu da “urform” tespitine yönelik araştırmalar yerine anlatmaların yayılma ve değişme süreçlerine yönelik çalışmaların hız kazanmışını sağlamıştır. Buna yönelik çalışmalar masalların kaynağından ayrıldıktan sonra performans teori gereği aktarım sürecinde nasıl çeşitlendiğini gösterme açısından önemlidir. Bir çeşitlenme sürecini ele alan bu çalışmada da masallarda önemli bir sınak olan “zor görevi gerçekleştirme” motifine tekabül eden aslan sütü arama eyleminin beş farklı masalda dönüşümü üzerine bir inceleme yapılmaktadır. Buradan hareketle masalda nelerin esas olduğu, nelerin rastgele değişmediği masalda işlevsiz görünen motiflerin diğer masalda nasıl işlev yüklendiği açığa çıkarılmaktadır. Böylece masalın aktarım sürecinde uzatılabilmesini veya masalın bütünlüğünü bozmadan kısaltılabilmesini sağlayan unsurlar da göz önüne serilmektedir. Ayrıca araştırmacı tarafından derlenmiş olan “Bilmem” masalının da diğer dört masalın bir çeşitlemesi olarak literatüre bu çalışma aracılığıyla kazandırılması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aslan Sütü , Masal , Çeşitlenme , Bilmem Masalı

Kaynakça

• Abdulla, K. (2012). Gizli Dede Korkut. (Akt. Ali Duymaz). (4. Baskı). İstanbul: Ötüken Neşriyat
• Akgün, Y. (2000). Trabzon Masalları Üzerine Bir Araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
• Campbell, J. (2010). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Çetindağ Süme, G. (2024). “ ‘Limon Kız’ Masalının Sembolik Çözümlemesi”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(48), 1939-1953.
• Dégh, L. (2010). “Hikâye Anlatıcılar”, (Çev. A. Koç). Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 2 (Yay. Haz.: M. Öcal Oğuz vd.). (2. Baskı). Ankara: Geleneksel Yayınları, 211-223.
• Demir, Necati. (2021a). Anadolu Türk Halk Masalları. 1. Cilt. Ankara: Altınordu Yayınları.
• Demir, Necati. (2021b). Anadolu Türk Halk Masalları. 5. Cilt. Ankara: Altınordu Yayınları.
• Ekici, M. (2004). Türk Dünyasında Köroğlu. Ankara: Akçağ Yayınları
• Ergin, M. (2009). Dede Korkut Kitabı – 1. (7. Baskı). Ankara: Türk Dili Kurumu Yayınları.
• Günay, U. (2011). Elazığ Masalları ve Propp Metodu. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Günay, U. (2023). “Türk Masallarına Propp Metodunun Uygulanışı”. Folklor/Edebiyat, 29(115), 605-622. Helimoğlu Yavuz, M. (2009). Masallar ve Eğitimsel İşlevleri. (4. Baskı). İstanbul: Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yay.
• Karagöz, Erkan. “Motif-Index of Folk-Literature Kullanımı ve Karşılaşılan Bazı Sorunlara Çözüm Önerileri” Millî Folklor. 124 (Kış 2019): 75-90
• Olrik, A. (2003). “Halk Anlatılarının Epik Kuralları”, Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar (Yay. Haz.: M. Öcal Oğuz vd.). Ankara: Geleneksel Yayınları, 177-189.
• Önkol, A. (2023) “Toplumsal Cinsiyet Rollerinin Masallara Etkisi”. AHBVÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, (9), 11-24. Propp. V. (2024). Masalın Biçimbilimi. (Çev. Mehmet Rifat, Sea Rifat). İstanbul: Alfa Yay.
• Sakaoğlu, S. (2002). Gümüşhane ve Bayburt Masalları. Ankara: Akçağ Yayınları
• Sakaoğlu, S. (2021). Masal Araştırmaları. (9. Baskı). Ankara: Akçağ Yayınları
• Şafak, D. (2015). Giresunlu Bir Masal Anası: Arife Şafak’ın Masal Anlatıcılığı ve Masalların Bağlamsal Çözümlemesi. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstütüsü, Türk Halk Bilimi Anabilim Dalı. Ankara.
• Şafak, D. (2019). “Masal Anası Arife Şafak’tan Derlenen Masalların Bağlamsal Kurama Göre İncelenmesi”. Millî Folklor, c. 16, sy. 122, ss. 64-75.
• Thompson, S. (1958). Motif-Index of Folk-Literature: A Classification of Narrative Elements in Folktales, Ballads, Fables, Mediaeval Romances, Exempla, Fabliaux, Jest-Books and Local Legends. 6 vols. Bloomington: Indiana University Press, 1955-1958.
• KK-1 Gülizar Y. (76 yaşında) İlkokul Mezunu, Kars Merkez Maksutcuk Köyü.