TÜRKİYE’DE ENFLASYON HEDEFLEMESİ: TEORİDEN UYGULAMAYA YAŞANAN AŞINMA

Öz

Bu çalışma, Türkiye'de 2006 yılında resmen benimsenen enflasyon hedeflemesi stratejisinin etkinliğini, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kurumsal bağımsızlığı, iletişim politikaları ve dışsal ekonomik şoklar bağlamında tarihsel ve analitik bir yaklaşımla değerlendirmektedir. Araştırma, enflasyon hedeflemesi stratejisinin ilk yıllarında (2006-2012) enflasyonun tek haneli seviyelere düşürülmesi gibi başarılar elde edildiğini; ancak 2013 sonrası dönemde Amerikan Merkez Bankası'nın genişletici politikalarından çıkış süreci, siyasi baskılar (örneğin, 2018 Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile Merkez Bankası'nın araç bağımsızlığının sınırlandırılması) ve döviz kuru-enflasyon etkileşiminin yönetilememesi gibi faktörler nedeniyle stratejinin kredibilitesinin zayıfladığını ortaya koymaktadır. Nitel analiz yöntemiyle yürütülen çalışmada, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın faiz kararları, enflasyon raporları ve Türkiye İstatistik Kurumu verileri kronolojik olarak incelenmiş; stratejinin başarısızlığında kurumsal özerkliğin siyasi müdahalelerle aşınması, döviz kuru dinamiklerinin fiyat istikrarı üzerindeki baskıları ve politika iletişimindeki tutarsızlıklar temel sorunlar olarak belirlenmiştir. Bulgular, fiyat istikrarının sağlanması için Merkez Bankası'nın operasyonel bağımsızlığının hukuki güvence altına alınması, enflasyon beklentilerini yönetmek amacıyla şeffaf ve tutarlı bir iletişim stratejisi geliştirilmesi ve para politikası kararlarının makroekonomik dengelerle uyumlu hale getirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Çalışma, Türkiye özelinde enflasyon hedeflemesi stratejisinin siyasi ve yapısal engellerle olan ilişkisini sistematik bir şekilde ele alan kapsamlı bir analiz sunarak literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Enflasyon
• Merkez Bankası
• Fiyat İstikrarı
• Para Politikası
• Türkiye

INFLATION TARGETING IN TURKEY: FROM THEORY TO PRACTICE AND THE CHALLENGES OF IMPLEMENTATION

Öz

This study evaluates the effectiveness of the inflation targeting strategy officially adopted by Turkey in 2006, using a historical and analytical approach that considers the institutional independence of the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT), its communication policies, and external economic shocks. The analysis reveals that the strategy initially succeeded in reducing inflation to single-digit levels between 2006 and 2012. However, its credibility weakened after 2013 due to factors such as the U.S. Federal Reserve’s policy shift, increasing political interference—particularly the 2018 Presidential Decrees limiting the CBRT’s autonomy—and the inability to manage the exchange rate–inflation nexus. Through a qualitative analysis of CBRT interest rate decisions, inflation reports, and data from the Turkish Statistical Institute, the study identifies political erosion of institutional independence, exchange rate pressures on price stability, and inconsistent communication as major obstacles. The findings underscore the need to legally safeguard the CBRT’s operational independence, establish a transparent and coherent communication strategy, and ensure that monetary policy decisions align with macroeconomic fundamentals to restore the credibility of inflation targeting in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Inflation
• Central Bank
• Price Stability
• Monetary Policy
• Turkey

Kaynakça

1. Akay, H. K. (2007). Para politikasında şeffaflık. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 44(510), 101-121.
2. Alacahan, N. D. (2011). Enflasyon hedeflemesi uygulayan ülkelerde enflasyon-döviz kuru ilişkisi ve Türkiye uygulaması (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi.
3. Arslan, Ö. (2022). Yeni Merkez Bankası Şeffaflık Endeksi: TCMB Üzerine Bir İnceleme. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 18(2), 16-31.
4. Alevkayalı, Ç., & Abı, B. (2023). Mekân Tabanlı Toprak Erozyonu Tahmin Modelleri: Bildiklerimiz Değişiyor Mu?. Coğrafi Bilimler Dergisi, 21(2), 696-725.
5. Akbayır, Y. (2024). Merkez Bankası Bağımsızlığı Politikalarının, Enflasyon ve Makroekonomik Performans Üzerindeki Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi.
6. Berberoğlu, B. (2009). 2001 Ekonomik Krizinin Türkiye Sanayi Sektörü Üzerindeki Net Kriz Etkisinin Analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 31-52.
7. Çolakoğlu, B. (2002). Enflasyon hedeflemesi stratejisine geçiş bağlamında tc merkez bankası bağımsızlığının fonksiyonelliği. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (4), 17-31.
8. Çiçek, S. (2009). Küreselleşme ve enflasyon: Küresel çıktı açığı hipotezi-Türkiye örneği. Yıldız Teknik Üniversitesi.

9. Doğan, B. B., & Akbakay, Z. (2016). Türkiye’de Enflasyon Hedeflemesi Stratejisinin Uygulanması. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (17), 136-155.
10. Duran, S. (2024). Enflasyon etkisini azaltmaya yönelik Vergi Usul Kanununda yer alan düzenlemelerin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi.
11. Eroğlu, N., & Eroğlu, İ. (2009). Enflasyon Hedeflemesi Rejimi Çerçevesinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Kredibilite ve Hesap Verebilirlik Sorunu. Maliye ve Finans Yazıları, 1(85), 79-109.
12. Eroğlu, N., & Eroğlu, İ. (2010). Merkez Bankalarının bağımsızlığı ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)’nın bağımsızlık tartışması üzerine bir değerlendirme. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (19), 121-144.
13. Gök, B. Ç. (2023). Türkiye’de para politikasının kredi faiz oranlarına geçişkenliği: Ampirik bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
14. Kara, A. H., & Orak, M. (2008). Enflasyon hedeflemesi. Ekonomik Tartışmalar Konferansı, 10.
15. Kaya, A. N. (2021). Para politikalarının finansallaşmaya etkisi: Türkiye örneği (Yüksek lisans tezi). TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi.
16. Karacaova, E. N. T., & Öngel, M. M. (2022). Hukukun Üstünlüğünün Bir Unsuru Olarak Merkez Bankasi Bağimsizliği. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(2), 1844-1887.
17. Mangır, F. C. (2016). Alternatif Para Politikası Stratejisi Olarak Nominal GSYİH Hedeflemesi: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi.
18. Oskay, C. (2024). Fiyat İstikrarının Sağlanmasında Enflasyon Hedeflemesi: Türkiye Uygulaması. BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2024(1), 1-31.
19. Öğretmen, E. (2004). Enflasyon Hedeflemesi: Uygulama Özellikleri. TCMB Yayınları.
20. Özdemir, M. (2005). Enflasyon hedeflemesi teorisi: Gelişmekte olan ülkelerde uygulanabilirliği ve Türkiye. Yayınlanmamış doktora tezi. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Özatay, F. (2013). Parasal İktisat: Kuram ve Politika. Ankara: Efil Yayınevi.
22. Öztürk, S., & Usanmaz, D. (2018). Türkiye’de Enflasyon Hedeflemesi Stratejisi Uygulama Sürecinin Analizi: 2002-2016 Yılları Örneklemi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(4), 93-105.
23. Şahin, N. (2021). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Kurulu kararlarını etkileyen faktörler (Yüksek lisans tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi.
24. Şahin, A. (2023). Türkiye'de risk alma kanalı ve para politikasının etkinliği (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi.
25. Sünbül, E. (2025). Türkiye’de Toplam Para Arzı ve Nominal Faiz Oranlarının Tüketici Fiyat Enflasyonu Üzerindeki Etkileri: Johansen Eşbütünleşme Testi ve Vektör Hata Düzeltme Modeliyle Bir Değerlendirme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 312-336.
26. TCMB. (2006). Ankara: Enflasyon Hedeflemesi Rejimi.
27. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCBM), (2024). Politika faizi oranları. https://www.tcmb.gov.tr
28. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), (2024). Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), yıllık değişim oranları. https://www.tuik.gov.tr
29. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), (2025). Tüketici fiyat endeksi, Kasım 2025 (Bülten No. 54186). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Kasim-2025-54186
30. Üzar, U., & Başoğlu, A. (2017). Merkez Bankacılığı ve Yeni Arayışlar: Nominal Gsyh Hedeflemesi Ve Kalkınmacı Merkez Bankacılığı Tartışmaları. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 123-145.
31. TCMB. (2025). Enflasyonun Hedefleri. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Temel+Faaliyetler/Para+Politikasi/Fiyat+Istikrari+ve+Enflasyon/Enflasyonun+Hedefleri
32. Yay, G. (2006). Para Politikası Stratejileri ve Enflasyon Hedeflemesi. İktisat Dergisi.
33. Yurtkur, A. K., & Arpağ, M. (2020). Merkez Bankası Bağımsızlığı ve Enflasyon Arasındaki İlişki: Enflasyon Hedeflemesi Uygulayan Ülkeler Üzerine Bir İnceleme. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29(4), 1-20.