TÜRKİYE TÜRKÇESİ ÖĞRENEN TÜRK SOYLULARIN YAZILI ÜRETİMLERİNDE MORFOLOJİK FARKINDALIK İLE TUTARLIK DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Sayı: 51, 67 - 94, 31.12.2025

Halil İbrahim Erol , Deniz Melanlıoğlu

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1745948

Öz

u araştırma Türk soylu öğrenicilerin morfolojik farkındalık düzeylerinin yazılı üretimlerindeki tutarlığı nasıl etkilediğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın amacı doğrultusunda bir üniversiteye bağlı dil öğretim merkezinde yapılan yazma sınavına ait 50 Türk soylu öğrenicinin yazılı metinleri incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Veri analiz yöntemi olarak nitel veri analiz tekniklerinden olan içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Verilerin analizinde öğrenicilerin metinlerindeki çekim eki hataları tespit edilmiştir. Toplam 439 adet çekim eki hatası tespit edilmiştir. Ardından metinler "Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenler İçin Tutarlılık Ölçütleri Formu" kullanılarak değerlendirilmiş ve her bir öğrenicinin metinsel tutarlılık düzeyi 0-12 puan aralığında belirlenmiştir. Çekim eki hatalarının cinsiyet değişkenine göre dağılımı değerlendirildiğinde erkek öğrenicilerin ortalama hata sayısının kadınlara kıyasla daha yüksek olduğu, ancak farkın sınırlı olduğu görülmüştür. Çekim eki hatalarının türlerine göre dağılımında en fazla hata yönelme hâl eki, iyelik eki ve belirtme hâl eki kullanımında yapıldığı tespit edilmiştir. Öğrenicilerin yazılı metin üretimlerindeki tutarlık düzeyleri ile çekim eki hata sayılarının dağılımı karşılaştırıldığında çekim eki hata sayısı arttıkça metinlerin tutarlılık düzeyinin düştüğü belirlenmiştir. Sonuç olarak, morfolojik farkındalık düzeyi yüksek olan öğrenicilerin daha tutarlı metinler üretebildikleri tespit edilmiştir. Yazma becerisinde çekim eki düzeyinde morfolojik farkındalığın yazılı anlatımın tutarlığını doğrudan etkilediği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Türk Soylulara Türkiye Türkçesi Öğretimi , Yazma Becerisi , Morfolojik Farkındalık , Tutarlılık

AN ANALYSIS OF MORPHOLOGICAL AWARENESS AND TEXTUAL COHERENCE IN THE WRITTEN PRODUCTIONS OF TURKIC LEARNERS OF TURKISH

Öz

This study aims to explore how the morphological awareness of Turkic learners of Turkish affects the textual coherence of their written productions. The written texts of 50 Turkic learners from a university language teaching centre were analysed. Document analysis, a qualitative research method, and content analysis were employed for data examination. A total of 439 inflectional suffix errors were identified in the texts. The coherence of each learner’s text was then evaluated using the "Coherence Criteria Form for Turkish as a Foreign Language Learners" and scored on a 0–12 scale. The findings revealed that male learners made more inflectional suffix errors than female learners, though the difference was slight. The most frequent errors occurred in the use of dative case, possessive, and accusative case suffixes. A comparison of error frequency and coherence levels indicated that a higher number of suffix errors corresponded with lower textual coherence. In conclusion, it was determined that learners with greater morphological awareness produced more coherent texts. The results suggest that morphological awareness, especially at the inflectional suffix level, directly contributes to written coherence in Turkish as a foreign language.

Anahtar Kelimeler

Teaching Turkish to Turkic Learners , Writing Skill , Morphological Awareness , Coherence

Kaynakça

• Akdoğan, G. (1993). Yabancıların Türkçe Öğreniminde Ad Durumu ve Çekim Açısından Sık Rastlanan Yanlışlar ve Nedenleri. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Akkaya, A., & Erol, S. (2019). "Türkiye’de Öğrenim Gören Arap Öğrencilerin Türkçe Temel Düzeyde Yaşadığı Dil Bilgisi Sorunları." Journal of History School, 12(40), 549-559.
• Aktaş, H. (2021). Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenen Öğrencilerin Yazma Başarılarının ve Hatalarının Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Karaman.
• Altıntop, E. (2016). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenen Öğrencilerin Kompozisyonlarındaki Ek Yanlışları ve Nedenleri. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Ankara.
• Alyılmaz, C. (2010). "Türkçe Öğretiminin Sorunları." Turkish Studies, 5(3), 728-749.
• Apel, K., & Werfel, K. (2014). "Using Morphological Awareness Instruction to Improve Written Language Skills."
• Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 45(4), 251-260. https://doi.org/10.1044/2014_LSHSS-14-0039 Arı, G. (2008). Öğrencilerin Hikâye Edici Metinlerin Çözümleyici Puanlama Yönergesine Göre Değerlendirilmesi (6 ve 7. Sınıflar Örneği). Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Ary, D., Jacobs, L. C., & Sorensen, C. (2010). Introduction to research in education (8th ed.). California: Thomson Wadsworth.
• Asaad, H. Q. M. (2024). "The Role of Morphological Awareness in L2 Postgraduates’ Academic Writing: Is Vocabulary Knowledge a Mediating Variable?" Cogent Education, 11(1). https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2327787
• Asaad, H. Q. M., & Shabdin, A. A. (2019). "Importance of Morphology Awareness to Academic Writing Among Second Language Postgraduate Students." European Journal of English Language Teaching, 4(3), 156-167.
• Aslan, P. (2024). "The Role of Morphological Awareness and Background Knowledge in Turkish EFL Learners’ Writing Ability." PASAA Journal, 68(1), 272-302.
• Atagül, Y. & Cevher, Ö. (2015). "Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Hâl Eki Sorunsalı (Sakarya Üniversitesi Örneği)." TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 3(5), 294-332.
• Atalan, G. (2017). Yabancı Dil Olarak Türkçede Yazılı Anlatımlarda Yanlış Analizi. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Atilla, J. (2001). "Ural Dilleri Konuşanların Türkçe Öğrenmede Karşılaştıkları Sorunlar." Millî Eğitim Bakanlığı, Avrupa Konseyi 2001 Avrupa Dilleri Yılı: Avrupa'da Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Sempozyum Bildirileri.
• Baki, E. (2021). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenen Kuzey Makedonyalıların Yazılı Anlatım Yanlışlarının İncelenmesi. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Başkan, A. (2018). Kelime ve Dil Bilgisi Düzeyinin Yedinci Sınıf Öğrencilerinde Yazma Becerisi ile İlişkisi. Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Malatya.
• Bekmez, R., & Akın, E. (2025). "Örgün Eğitimle Beraber Arapça Eğitimi Alan Öğrencilerin Dil Öğretim Metoduna Yönelik Görüşleri." MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(2), 602–613. https://doi.org/10.33206/mjss.1573392
• Berko, J. (1958). "The Child’s Learning of English Morphology." Word, 14, 150–177.
• Beyret, T. N. (2015). Ortaokul Öğrencilerinin Üstdil Farkındalık Becerileri ile Yazma Becerileri Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.
• Biçer, N., & Alan, Y. (2019). "Türk Soylulara Türkçe Öğretimi ile İlgili Çalışmalara Genel Bir Bakış." Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29(1), 143–157.
• Can, R. (2012). Ortaöğretim Öğrencilerinin Yazılı Anlatımlarında Paragraf Düzeyinde Bağdaşıklık ve Tutarlılık. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara
• Carlisle, J. F. (1995). Morphological Awareness and Early Reading Achievement. L. B. Feldman (Ed.), In Morphological aspects of language processing (pp. 189–209). Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
• Carlisle, J. F. (2003). "Morphology Matters In Learning to Read: A Commentary." Reading Psychology, 24, 291–332.
• Coşkun, E. (2005). İlköğretim Öğrencilerinin Öyküleyici Anlatımlarında Bağdaşıklık, Tutarlılık ve Metin Elementleri. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Çetin, M. (2015). Çocukların Sözel Metinlerinde Tutarlılık, Bağlaşıklık ve Tümce Özelliklerinin İncelenmesi. Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
• Dilekçi, A. (2021). "Metin Tutarlılığı Değerlendirme Çerçevesi Önerisi." Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(4), 1488-1500. https://doi.org/10.16916/aded.979122
• Durdona, S. (2022). "Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesinde Geçiş Dönemleri ile İlgili Söz Varlığı." Atlas Journal, 8(46), 2417–2420.
• Duman, G. B. (2013). "Kırgızların Türkiye Türkçesi Öğrenirken Ad Durum Biçimbirimleriyle İlgili Yaptıkları Hatalar ve Çözüm Önerileri." Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 2(5), 82-94.
• Ercan Güven, A., & Akpınar, Ş. (2020). "Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenenlerin Tutarlı Metin Yazma Düzeylerinin İncelenmesi." Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 782-801. doi:10.17556/erziefd.664761
• Erol, H. İ. (2023). "Özbekistan’da Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenen Özbek Öğrencilerin Türkçeye Yönelik Metaforik Algıları." International Journal of Language Academy, 11(1), 120–138.
• Erol, S. (2020). "Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenenlerin Türkçe Dil Bilgisine Yönelik Algılarının Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi." International Journal of Language Academy, 8(3), 390-401.
• Erol, S. (2021). "Investigation of the Writing Anxiety of Syrian Refugees Learning Turkish as a Foreign Language in Turkey." International Education Studies, 14(6), 23-33
• Esawi, W. N. H. (2015). C1 Düzeyindeki Türkçe Öğrenirlerinin Yazılı Anlatımları Üzerine Bir Hata Analizi. Yüksek lisans tezi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Güldenoğlu, B., Kargın, T., Gengeç, H., & Gürbüz, M. (2019). "Okuma Sürecinde Dil Temelli Becerilerin Önemi: Dil – Okuma İlişkisine Yönelik Bulgular." Turkish Journal of Special Education, 1(1), 1-27. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2009.0101
• Günay, V. D. (2003). Metin bilgisi. İstanbul: Multilingual Yay.
• Harmer, J. (2007). How to teach English. Pearson Education Limited.
• Kara, M. (2010). "Gazi Üniversitesi TÖMER Öğrencilerinin Türkçe Öğrenirken Karşılaştıkları Sorunlar ve Bunların Çözümüne Yönelik Öneriler." Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(3), 661–696.
• Karadağ, Ö., & Kurudayıoğlu, M. (2010). "Türkçedeki Kelime Türetme Özelliğinin İlköğretim Öğrencilerinin Yazılı Anlatımlarına Yansıması." TÜBAR, 27, 437–455.
• Karatay, H., & Kartallıoğlu, N. (2012). "Kırgız Öğrencilerin Türkiye Türkçesi Öğrenmeye İlişkin Tutumları." Türkçe Eğitimi ve Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 4, 1–11.
• Karatay, H. (2014). Okuma eğitimi kuram ve uygulama. Ankara: Pegem Akademi.
• Kargın, T., Güldenoğlu, B., & Sümer, H. M. (2019). "Morfolojik Farkındalık Becerilerinin Okuma Sürecindeki Rolünün Gelişimsel Bakış Açısıyla İncelenmesi: İşiten ve İşitme Engelli Okuyuculardan Bulgular." Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(2), 339-367. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.456557
• Keys, C. W. (2000). "Investigating the Thinking Process of Eight Grade Writers During the Composition of a Scientific Labaratory Report." Journal of Research In Science Teaching, 37(7), 676–690.
• Kuo, L., & Anderson, R. C. (2006). "Morphological Awareness and Learning to Read: A Crosslanguage Perspective." Educational Psychologist, 41(3), 161–180.
• Kuzucu Örge, S., Babur, N., Börkan, B., & Haznedar, B. (2021). "İlkokul İkinci Sınıfta Zayıf ve İyi Okuyucuların Okuma Akıcılığını Yordayan Dilbilimsel ve Bilişsel Beceriler." Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 38(2), 27-56. https://doi.org/10.52597/buje.1008426
• Leong, C. K. (1991). From Phonemic Awareness to Phonological Processing to Language Access In Children Developing Reading Proficiency. D. J. Sawyer & B. J. Fox (Ed.), In Phonological Awareness In Reading: The Evolution of Current Perspectives (pp. 217–254). Springer Verlag Inc.
• Maden, S., Dincel, Ö., & Maden, A. (2015). "Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenlerin Yazma Kaygıları." Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 4(2), 748–769.
• McCutchen, D., Stull, S., Herrera, B. L., Lotas, S., & Evans, S. (2014). "Putting Words to Work: Effects of Morphological Instruction on Children’s Writing." Journal of Learning Disabilities, 47(1), 86-97. https://doi.org/10.1177/0022219413509969
• Melanlıoğlu, D. (2017a). Dil Öğretiminde Metin ve Metin Seçimi. H. Develi, C. Yıldız, M. Balcı, İ. Gültekin & D. Melanlıoğlu (Ed.), Uygulamalı Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi El Kitabı içinde (s. 111-186). İstanbul: Kesit Yayınları
• Melanlıoğlu, D. (2017b). "Leh Öğrencilerin Türkçe Yazılı Anlatımlarının Tutarlılık Ölçütleri Bağlamında Değerlendirilmesi." Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 65(1), 151-161. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/399803
• Memiş, M. R. (2019). "Morfolojik Farkındalık ve Morfolojik Farkındalık Eğitimi." Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 8(3), 1355–1368.
• Northey, M., McCutchen, D., & Sanders, E. A. (2016). "Contributions of Morphological Skill to Children’s Essay Writing." Reading and Writing, 29(1), 47-68. https://doi.org/10.1007/s11145-015-9579-7
• Onan, B. (2005). İlköğretim İkinci Kademe Türkçe Öğretiminde Dil Yapılarının Anlama Becerilerini (Okuma / Dinleme) Geliştirmedeki Rolü. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Onursal, İ. (2003). Türkçe Metinlerde Bağdaşıklık ve Tutarlılık. Yayına Hazırlayanlar: Prof. Dr. Ayşe Kıran, Doç. Dr. Ece Korkut, Dr. Suna Ağıldere, Günümüz Dilbilim Çalışmaları (ss.121-132). İstanbul: Multilingual Yayınları, Dilbilim Dizisi.
• Özdemir, E. (1999). Yazınsal türler, Ankara: Bilgi Yayınevi.
• Özyürek, R. (2009). "Türk Devlet ve Topluluklarından Türkiye Üniversitelerine Gelen Türk Soylu Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Türkçe Öğrenimlerinde Karşılaştıkları Sorunlar." Turkish Studies, 4(3), 1819–1862.
• Shanahan, T. (2004). "Overcoming the Dominance of Communication: Writing to Think and to Learn." Adolescent Literacy Research and Practice, 59–73.
• Sperling, M., & Freedman, S. W. (2001). Review of writing research (Handbook of research on teaching, 4th ed.), V. Richardson (Ed.). American Educational Research.
• Sümer, H. M. (2018). İşitme Kayıplı ve İşiten Öğrencilerin Morfolojik Farkındalık Bilgi ve Becerilerinin Okuma Performansları Üzerindeki Rolünün İncelenmesi. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Tavşancıl, E. & Aslan, E. (2001). İçerik analizi ve uygulama örnekleri. İstanbul: Epsilon Yayınları. Ungan, S. (2007). "Yazma Becerisinin Geliştirilmesi ve Önemi." Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 461–472.
• Ülper, H. ve Uzun, L. (2009). "Bilişsel Süreç Modeline Göre Hazırlanan Yazma Öğretimi İzlencesinin Öğrenci Başarısına Etkisi." Elementary Education Online, 8(3), 651-665.
• Walker, B., Shippen, M. E., Alberto, P., Houchins, D. E., & Cihak, D. F. (2005). "Using the Expressive Writing Program to Improve the Writing Skills of High School Students with Learning Disabilities." Journal of Direct Instruction, 6(1), 35–47.
• Yağmur, K. (2013). Dil öğretiminde anadili, ikinci dil ve yabancı dil kavramları. M. Durmuş & A. Okur (Ed.). Ankara: Grafiker Yayınları.
• Yağmur Şahin, E. (2013). "Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenen Öğrencilerin Yazılı Anlatımlarındaki Ek Yanlışları." Tarih Okulu Dergisi (TOD), 6(15), 433-449. http://doi.org/10.14225/Joh283
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık
• Zakaria, C. (2018). The İnfluence of Students’ Morphological Awareness toward Students’ Writing Ability at Fourth Semester Students of English Language Education Department of Walisongo State Islamic University (UIN) of Semarang in the Academic Year of 2016/2017. Yüksek lisans tezi. Walisongo State Islamic University.
• Zhang, H. (2021). "The Longitudinal Effect of Morphological Awareness on Higher-Order Literacy Skills Among College L2 Learners." Contemporary Educational Psychology, 65, 101969. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2021.101969
• Zorbaz, K. Z. (2014). Yazma Eğitimi Açısından Dil Bilgisi Öğretimi, M. Özbay (Ed.). Türkçe Eğitimi Açısından Dil Bilgisi Öğretimi içinde (s.263-277). Ankara: Pegem Akademi.