TÜRK BASININA GÖRE 1965 GENEL SEÇİMLERİNDE CUMHURİYET HALK PARTİSİ VE TÜRKİYE İŞÇİ PARTİSİ

Yıl 2025, Sayı: 51, 845 - 872, 31.12.2025

Murat Talu , Ömer Osman Umar

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1777096

Öz

Türkiye’de 10 Ekim 1965 tarihinde yapılan genel seçimler, Türk siyasi tarihi açısından taşıdığı önemden dolayı bir kırılma noktası olmuştur. 27 Mayıs 1960 İhtilali sonrasında yapılan 15 Ekim 1961 genel seçimleri, askeri vesayet altında yapılmış ve Türk siyaseti ilk kez koalisyon hükümeti ile tanışmıştır. Seçimler sonrasında sırası ile CHP – AP, CHP – YTP – CKMP, CHP – Bağımsızlar ile AP – YTP – CKMP – MP koalisyon hükümetleri kurulmuş ve 1961 – 1965 arası süreçte koalisyonlardan dolayı siyasi istikrar sağlanamamıştır. Koalisyonlar sürecinde ülkede Talat Aydemir’in başarısız ihtilal teşebbüsleri yaşanmış, dış politikada Kıbrıs sorunu ile uğraşılmış ve siyasi af tartışmaları gündeme gelmiştir.
10 Ekim 1965 tarihinde yapılan seçimler pek çok yönüyle Türk siyasi tarihi açısından bir dönüm noktası olmuştur. Seçimlere katılan ve 27 Mayıs İhtilali ile kapatılan DP’nin mirasçısı olan AP, seçimlerden büyük bir zaferle çıkmış ve koalisyonlar dönemini kapatarak tek başına iktidar olmuştur. Koalisyonlar döneminde iktidarda bulunan CHP ise seçimlere “Ortanın Solu” sloganı ile girmiş ancak aldığı oy ile muhalefet pozisyonuna geçmek durumunda kalmıştır. 1965 seçimlerinin en önemli özelliği ise Mehmet Ali Aybar liderliğindeki Türkiye İşçi Partisi’nin seçimlere iştirak etmesi olmuştur. Cumhuriyet tarihinde ilk kez legal anlamda sosyalist bir partinin teşkilatlanıp seçimlere girerek milletvekili kazanması Türk solu açısından da bir kırılma noktası olmuştur.
Seçimleri AP liderliğindeki Türk sağı iktidarı elde ederken, CHP ise ortanın solu politikası dolayısıyla parti içi mücadelelerle uğraşmış, meclise giren TİP ise legal anlamda mücadelesine devam etme politikası takip etmiştir.

Anahtar Kelimeler

1965 Genel Seçimleri , Cumhuriyet Halk Partisi , Türkiye İişçi Partisi

Etik Beyan

Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederim.

ACCORDING TO THE TURKISH PRESS, THE REPUBLICAN PEOPLE'S PARTY AND THE TURKISH WORKERS' PARTY IN THE 1965 GENERAL ELECTIONS

Öz

The general elections held in Turkey on October 10, 1965 were a turning point due to their importance in Turkish political history. The general elections of October 15, 1961, which were held after the May 27, 1960 Revolution, were held under military tutelage and Turkish politics encountered a coalition government for the first time. Following the elections, CHP - AP, CHP - YTP - CKMP, CHP - Independents and AP - YTP - CKMP - MP coalition governments were established, and political stability could not be achieved due to the coalitions between 1961 and 1965. During the coalition process, Talat Aydemir's unsuccessful coup attempts were experienced in the country, the Cyprus problem was dealt with in foreign policy and political amnesty discussions came to the fore.
The elections held on October 10, 1965 were a turning point in Turkish political history in many ways. The AP, which was the heir of the DP that participated in the elections and was closed down with the May 27 Revolution, emerged from the elections with a great victory and came to power alone, ending the coalition era. The CHP, which was in power during the coalition era, entered the elections with the slogan “Left of Center” but had to switch to the opposition position due to the votes it received. The most important feature of the 1965 elections was the participation of the Turkish Workers' Party, led by Mehmet Ali Aybar. It was also a turning point for the Turkish left that for the first time in the history of the Republic, a legally socialist party was organized, entered the elections and won a seat in parliament.
While the Turkish right wing, led by the AP, won the elections, the CHP struggled with internal party struggles due to its left-of-center policy, and the TİP, which entered parliament, pursued a policy of continuing its struggle legally.

Anahtar Kelimeler

1965 General Elections , Republican People , Turkish Workers

Etik Beyan

I declare that all processes of the study are in accordance with research and publication ethics, and that I comply with ethical rules and scientific citation principles.

Kaynakça

• Ahmad, F. (1976). Türkiye’de Çok Partili Politikanın Açıklamalı Kronolojisi 1945 – 1971. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
• Aren, S. (1993). TİP OLAYI 1961 – 1971. İstanbul: Cem Yayınevi.
• Armaoğlu, F. (2014). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi 1914 – 1995. İstanbul: Timaş Yayınevi.
• Aybar, M. A. (1988). Türkiye İşçi Partisi Tarihi I-II-III. İstanbul: BDS Yayınları.
• Aydınoğlu, E. (2007). Türkiye Solu 1960 – 1980. İstanbul: Versus Kitap.
• Bila, H. (1987). Sosyal Demokrat Süreç İçinde CHP ve Sonrası. İstanbul: Milliyet Yayınları.
• Dinler, A. H. (1990). Tip Tarihinden Kesitler 1961- 1971. İstanbul: Gelenek Yayınevi.
• Goloğlu, M. (2011). Milli Mücadele Tarihi V – 1923 Türkiye Cumhuriyeti. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (2013). Türkiye Cumhuriyeti Tarihi IV – 1946/1950 Demokrasiye Geçiş. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• İnönü, İ. (2004). Konuşma, Demeç, Makale, Mesaj ve Söyleşileri 1965 – 1967. (Hazırlayan: İlhan Turan). Ankara: TBMM Kültür ve Sanat Yayın Kurulu Yayınları.
• Kara, M. A. (2007). Türk Siyasi Yaşamında Koalisyon. İstanbul: Cumhuriyet Kitapları.
• Karpat, K. (2017). Türk Demokrasi Tarihi. İstanbul: Timaş Yayınevi.
• Kılağız, N. (2010). Türk Siyasi Hayatında 1965 Seçimleri. Ankara: Berikan Yayınevi.
• Koç, A. (2014). CHP’de Ortanın Solu Söylemi ve 1965 Seçimleri. İstanbul: Dezanj Yayınları.
• Kili, S. (1976). 1960 – 1975 Döneminde Cumhuriyet Halk Partisinde Gelişmeler. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• Sargın, N. (2001). TİP’li Yıllar 1961- 1971. İstanbul: Felis Yayınevi. Uyar, H. (2017). İki Darbe Arasında CHP 1961 – 1971. İstanbul: Doğan Kitap.
• Ünsal, A. (2019). Umuttan Yalnızlığa Türkiye İşçi Partisi 1961- 1971. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
• Varuy, N. (2010). Türkiye İşçi Partisi Olaylar – Belgeler – Yorumlar (1961-1971). İstanbul: Sosyal Tarih Yayınları. Akis Dergisi
• Akşam Gazetesi
• Cumhuriyet Gazetesi
• Eylem Dergisi
• Hürriyet Gazetesi
• Milliyet Gazetesi
• Son Havadis Gazetesi
• Ulus Gazetesi
• Yön Dergisi