ZORUNLU GÖÇ BAĞLAMINDA TÜRKİYE BULGARİSTAN İLİŞKİLERİ VE GÖÇMENLERE YÖNELİK SOSYAL DEVLET POLİTİKALARI (KONYA AKŞEHİR-1936)

Öz

1878 tarihine kadar 489 yıl hakimiyet sürmüştür. Bu süreçte binlerce Türk iskân politikaları çerçevesinde bölgeye yerleştirilmiştir. Osmanlı Rus Savaşları sonunda Bulgarların bağımsızlıkları için gereken şartlar oluşmaya başlamıştır. Yeni dönemde, yüzlerce yıldır bölgede yaşayan Türkler zorunlu olarak göç etmek durumunda kalmışlardır. Düzensiz olarak başlayan göçler büyük acıların yaşanmasına sebep olmuştur. Osmanlı Devleti bu sıkıntıların yaşanmaması için girişimlerde bulunmuş olsa da sonuç elde edememiştir. Balkan devletleri bağımsızlıklarına kavuşunca kurdukları devlet yapılarında nüfusun homojenleşmesi için çalışmışlardır. Kendilerinden farklı olan başta Türkler olmak üzere diğer unsurlardan bir an evvel kurtulmak için baskı ve zulümlere başlayarak onları zorunlu göçe zorlamışlardır. Osmanlı Devleti’nin tarih sahnesinden çekilmesinden sonra Türkiye Cumhuriyeti bu sorunu çözmek durumunda kalmıştır. Balkan devletleri ile imzalanan antlaşmalar çerçevesinde binlerce Türk ve Müslüman düzenli göçlerle Anadolu’ya gelmişlerdir. Araştırmaya konu olan ve ağırlıklı olarak 1936 yılında gerçekleşen göçlerle gelenlerden bir kısmı Konya ilinin önemli ilçelerinden biri olan Akşehir’de iskân edilmişlerdir. İskân sürecine dair her türlü bilgi hazırlanan defterlere kaydedilmiştir. Söz konusu dönemde kayıtları tutulmuş olan yedi adet defter incelenmiş ve veriler oluşturulmuştur. Elde edilen verilerle de araştırma metni ortaya konmuştur. Defterler ışığında Akşehir’e 769 Bulgaristan muhacirinin iskân edildikleri görülmektedir. Çoğunluğu çiftçi olan bu insanlara ihtiyaç duydukları tarım arazileri başta olmak üzere her türlü alet edevatın da verildiği görülmektedir. Kısa sürede yeni yurtlarına uyum sağlayan bu insanlar çalışkanlıkları ile ön plana çıkmış ve bölgede duyulan iş gücü açığının kapanmasında olumlu katkıları olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• göç
• iskan
• muhacir
• bulgaristan
• akşehir

TÜRKİYE-BULGARIA RELATIONS IN THE CONTEXT OF FORCED MIGRATION AND SOCIAL STATE POLICIES TOWARDS MIGRANTS (KONYA AKŞEHİR-1936)

Öz

The Ottoman Empire ruled over Bulgaria, one of the first Balkan territories it conquered in the 1389 Battle of Kosovo, for 489 years, until July 13, 1878. During this period, thousands of Turks settled in the region as part of resettlement policies. Following the Ottoman-Russian Wars, the conditions necessary for Bulgarian independence began to emerge. In the new era, Turks who had lived in the region for centuries were forced to migrate to Turkey. These irregular migrations have resulted in immense suffering. Although the Ottoman Empire attempted to take measures to prevent these hardships, it was ultimately unsuccessful in doing so. After achieving independence, the Balkan states sought to homogenize their population. They began to pressure and oppress groups that were different from themselves, including, most notably, the Turks, and forced them to migrate to the Ottoman Empire. When the Ottoman Empire disappeared from the stage of history, the Republic of Turkey was compelled to address the issue. Within the framework of agreements signed with the Balkan states, thousands of Turks and Muslims migrated to Anatolia in an orderly manner. A portion of those who migrated—primarily due to migrations in 1936, which are the main focus of this study— settled in Akşehir, one of the important districts of Konya province. All information regarding the settlement process was recorded in the prepared registers. Seven registers from this period, in which records were kept, were examined, and the data were analyzed. The research text was written using the information obtained from these registers. According to the registers, 769 Bulgarian migrants settled in Akşehir. It was observed that these people, most of whom were farmers, were provided with all kinds of equipment and, primarily, the agricultural land they needed to cultivate. These individuals quickly adapted to their new homeland, stood out for their industriousness, and made positive contributions toward alleviating the local labor shortage.

Anahtar Kelimeler

• migration
• settlement
• immigration
• Bulgaria
• akşehir

Kaynakça

1. Aydın, M. (2013). Doksanüç Savaşı Sonrasında Balkanlar. A. F. Örenç, & İ. Mangaltepe (ed.) Balkanlar ve Göç. Bursa: Bursa Kültür AŞ. Yayınları.
2. BCA, 3, 4, 5, 6, 11 ve 42 Numaralı Muhacir Kayıt Defterleri. (tarih yok). (Tasnif edilmemiş).
3. BCA, 40 Numaralı Komisyon Karar Defteri. (tarih yok). (Tasnif edilmemiş).
4. BCA, 5 Numaralı Muhacir Karar Defteri. (tarih yok). (Tasnif edilmemiş).
5. Berber, F. (2010). İmparatorluktan Cumhuriyet'e Manisa ve Göçler (1860-1960). Ankara: Yayımlanmamış Doktora Tezi.
6. Bozkurt, A. (2013). I. Dünya Savaşı Sonrasında Bulgaristan'dan Göçler Karşısında Osmanlı Devleti'nin Tutumu. A. F. Örenç, & İ. Mangaltepe, (ed.), Balkanlar ve Göç. Bursa: Bursa Kültür AŞ. Yayınları.
7. Ceylan, A. (2021). Bulgaristan'dan Türkiye'ye Göç ve Göçmenlerin İskanı (1923-1945). İstanbul: Yayımlanmamış Yüksel Lisans Tezi.
8. Ceylan, A. (2022). Bulgaristan Emareti (Prensliği) Anayasası: 1879 Tırnova Anayasası. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Hukuk Sayısı, 21(44), s. 630-677.

9. Çeçen, A. (2016). Türkiye ve Balkanlar. Ankara: Astana Yayınları.
10. Erdal, İ. (2018). Mübadele/Uluslaşma Sürecinde Türkiye ve Yunanistan (1923-1925), İdeal Kültür Yayınevi.
11. İpek, N. (2013). Balkanlar, Savaş ve Göç. A. F. Örenç, & İ. Mangaltepe (ed.) Balkanlar ve Göç. Bursa: Bursa Kültür AŞ. Yayınları.
12. Işık, S. (2011). Balkan Antantı, Balkan Paktı ve Türkiye. Edirne: Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
13. Karapınar, Ö. (2020, Nisan). Trakya'nın Yeni Sakinleri: Göçmenler (1934-1938). History Studies, Doç. Dr. İlknur Mangır Karagöz Armağanı, 12(2), s. 467-495.
14. Keskioğlu, O. (1985). Bulgaristan'da Türkler. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
15. Koyuncu, A. (2006). Bulgaristan'da Osmanlı Kültür Mirasının Tasfiyesi(1878-1908). OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (20), s. 197-243.
16. Kurtulgan, K. (2010). Balkan Muhacirlerinin Konya Vilayetine İskânı. Konya: Çizgi Kitabevi.
17. Kurtulgan, K. (2024). Konya'ya İskân Edilen Balkan Göçmenlerinin Anlatımıyla Göç ve İskân Hikayeleri. Z. Özlü, M. M. Çay, & L. Akçan, içinde, Balkan Göçleri: Tarihten Günümüze Bir Yolculuk. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
18. Kurtulgan, K. (2024). Vilayet-i Sitte'de Demografik Yapı ve Aşiretler (1927-1970). Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(11).
19. Pustu, Y. (2022, Haziran). Atatürk Döneminde Ankara'ya Göçmen İskanı (1923-1938). Ankara Araştırmaları Dergisi.
20. Rubasam. (tarih yok). 06-LI-MODEL-GÖÇLER-DEMOGRAFİ. Eylül 12, 2025 tarihinde www.rubasam.com: https://www.rubasam.com/rumeliden-turkiyeye-goclerin-nufuz-analizi.html/3-06-li-model-gocler-demografi adresinden alındı
21. Sarınay, Y. (2011). Cumhuriyet Döneminde Balkan Ülkelerinden Ankara'ya Göçler (1923-1990). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 27(80).
22. Şimşir, B. N. (2012). Bulgaristan Türkleri. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
23. Tapur, T. (2009). Konya İlinde İnanç ve Kültür Turizmi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(9), s. 473-492.
24. Turan, Ö. (2013). 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşında Bulgaristan'dan Türk Göçü. A. F. Örenç, & İ. Mangaltepe, Balkanlar ve Göç. Bursa: Bursa Kültür AŞ. Yayınları.
25. Yıldırım, B. (2019). Bulgaristan ve Bulgaristan Türkleri (1878-1938). İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
26. Yıldırım, H. (2022). Göçmen ve Mülteci Esas Kayıt Defterine Göre Çankırı'da Bulgaristan Göçmenlerinin İskanı (1938). İnternational Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 13(47).
27. Yıldırım, S. (2012, Güz). Balkan Savaşları ve Sonrasındaki Göçlerin Türkiye Nüfusuna Etkileri. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi (16).