TÜRKİYE'DE 1950-2022 YILLARI ARASINDA İSİMLENDİRME UYGULAMALARI: SOSYO-ONOMASTİK BİR İNCELEME

Öz

İster canlı ister cansız olsun, her varlığın bir ismi vardır. Hayatın olağan akışında ebeveynlerin gerçekleştirdiği sıradan bir eylem olan çocuğa isim verme basitçe bir etiket değildir. Bir insanı diğerinden ayırma işlevinin ötesinde isimler, bünyelerinde kültürel süreklilik, sınıfsal aidiyet, iktidar, hegemonya ve ideoloji gibi derin anlamlar da barındırır. İsimlerin kökenini ve anlamlarını inceleyen lingüistiğin alt dalı olan onomastiktir. Sosyo-onomastik ise isimlerin sosyal bağlamlarda doğrudan ve örtülü anlam göstergelerini analiz eden bir disiplindir. Bu çalışmada 1950-2022 yılları arasında Türkiye’de gerçekleşen kültürel ve sosyal dönüşümlerin yansıması, isimler üzerinden sosyo-onomastik bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bu anlamda, Türkiye'de ailelerin isim verme örüntüleri, ulusun modernite, muhafazakarlık ve toplumsal aidiyet yolculuğunun canlı bir özeti ve göstergesidir

Anahtar Kelimeler

• Kişi isimleri
• Sosyo-onomastic
• Kültürel hegemonya
• Kültür Endüstrisi

NAMING PRACTICES IN TÜRKİYE IN 1950-2024: A SOCIO-ONOMASTIC REVIEW

Öz

Whether living or inanimate, every being has a name. Naming a child, a commonplace act performed by parents in the ordinary course of life, is not simply a label. Beyond the function of distinguishing one person from another, names also contain profound meanings such as cultural continuity, class belonging, power, hegemony, and ideology. Onomastics, a subfield of linguistics, studies the origins and meanings of names. Socio-onomastics, in turn, is a discipline that analyzes the direct and implicit meanings of names within social contexts. This study evaluates the reflection of cultural and social transformations that occurred in Türkiye between 1950 and 2022 through a socio-onomastic perspective, focusing on names. In this sense, the naming patterns of families in Türkiye are a vivid indicator and summary of the nation's orientations towards modernity, conservatism, and social belonging.

Anahtar Kelimeler

• Personal names
• Soci-onomastics
• Cultural Hegemony
• Culture Industry.

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2009). Kültür Endüstrisi (Ü. Nihat, M. Tüzel, & E. Gen (eds.)). İletişim Yayınları.
2. Ainiala, T., & Östman, J.-O. (2017). Socio-Onomastics: The Pragmatics of Names. In T. Ainiala & J. Östman (Eds.), Names (Vol. 68, Issue 1). John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1080/00277738.2019.1643136
3. Aksan, D. (1969). X-Uluslararası-Adbilimleri-Kurultayı ve Düşündürdükleri. https://www.scribd.com/document/323139920/Doğan-Aksan-X-Uluslararası-adbilimleri-kurultayı-ve-duşundurdukleri-Vİyana-8-13-Eylul-1969
4. Bourdieu, P. (1991). Language And Symbolic Power (Translated by Gino Raymond and Matthew Adamson) (J. B. . Thompson (ed.)). Polity Press. https://monoskop.org/images/4/43/Bourdieu_Pierre_Language_and_Symbolic_Power_1991.pdf
5. Bryant, H. B. (1986). Symbolic names in Knowles’s A Separate Peace. Names, 34(1), 83–88. https://doi.org/10.1179/nam.1986.34.1.83
6. Dunkling, L., & Gosling, W. (1983). The New American Dictionary of First Names. New American Library.
7. Durkheim, E. (1982). The Rules of Sociological Method (Trans. by W.D. Halls ) (S. Lukes (ed.)). Free Press.
8. Fontana, B. (1993). Hegemony and Power: On the Relation between Gramsci and Machiavelli. University of Minnesota Press.

9. Gramsci, A. (1971). Selections from Prison Notebooks (Q. H. Smith & G. Nowell (eds.)). Elecbook. https://uberty.org/wp-content/uploads/2015/10/gramsci-prison-notebooks.pdf
10. Hall, S. (1980). Encoding / Decoding. 163–173. https://spkb.blot.im/_readings/EncodingDecoding_HALL_1980.pdf
11. Hall, S., Evans, J., & Nixon, S. (2013). Representation Cultural Representations and Signifying (second). Sage Publications.
12. Hall, S., Hobson, D., Lowe, A., & Willis, P. (2005). Culture, Media, Language Working Papers in Cultural Studies, 1972–79. Taylor & Francis or Routledge.
13. Herrscher, W. (1986). Names in Donald Barthelme’s Short Stories. Names, 34(2), 125–133. https://doi.org/10.1179/nam.1986.34.2.125
14. Karahan, L. (2009). Türkçede Dini Anlamlı Bazı Kişi Adlarını Ekle Değiştirme Geleneği. Dil Araştırmaları, 4, 17–24.
15. Kösedağ, M. (2025). Selçuklu Anadolusu’nda Ad ve Ad Verme Gelenekleri(1075-1318) [Marmara Üniversitesi]. https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/9B/68999e1003662.pdf
16. Kurt, Y. (1991). Adana Sancağında kişi adları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 15(26), 169–252. https://doi.org/https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000040
17. Lawson, E. D. (1984). Personal Names: 100 Years of Social Science Contributions. Names: A Journal of Onomastics, 32(1). https://doi.org/https://doi.org/10.1179/nam.1984.32.1.45
18. Marx, K., & Engels, F. (1998). The German Ideology (1844/45). Prometheus Books. Nişanyan, S. (2007). Sözlerin Soyağacı Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü (genişletilmiş,gözden geçirilmiş 3.basım). Adam Yayıncılık.
19. Özdüden, M. (2015). … Bir Gramsci okuması HEGEMONYA VE POLİTİK TOPLUM. Phoenix Yayınevi.
20. Rásonyi, L., Baski, I. (2007). Onomasticon Turcicum. Turkic Personal Names. Indiana University Publications.
21. Rasonyi, L., & Baski, İ. (2010). XV. Türk Tarih Kongresi 11-15 Eylül. A New Reference Book For The Turkic History: Onamastican Turkcicum, A Treasury Of Selected Turkic Personal Names.
22. Sadioğlu, Ö., Turan, M., Dikmen, N., Yılmaz, M., & Özkan, Y. (2018). Cartoons In Values Education: Example of Rafadan Tayfa. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 240–251. https://doi.org/10.17679/inuefd.333173
23. Sakallı, E. (2016). New trends in name-giving in Turkey. Voprosy Onomastiki, 13(1), 171–177. https://doi.org/10.15826/vopr_onom.2016.13.1.010
24. Sarıkaya, F. (2025). Türklerde Ad Verme Geleneği ve Saruhanoğulları Beyliğinde adlar. Karadeniz Araştırmaları, XXII(85), 439–455.
25. Soyudoğan, M. (2023). A Socio-Onomastic Approach to Sixteenth-Century Ottoman Multilayered Identitiy. In Reading the Ottoman Mind: Prelude. Sivas Cumhuriyet Universitesi Yayınevi. https://www.academia.edu/103602657/A_Socio_Onomastic_Approach_to_Sixteenth_Century_Ottoman_Multilayered_Identity
26. Weber, M. (1978). Economy and Society. An Outline of Interpretative Sociology (G. Roth & C. Wittich (eds.)). University of Califomia Press.
27. Wierzbicka, A. (1992). Semantics, Culture, and Cognition: Universal Human Concepts in Culture- Specific Configurations. Oxford University Press.
28. Withycombe, E. G. (1977). The Oxford dictionary of English Christian names. Clarendon.
29. Yeşilyurt, Ş. (2021). Personal Names in “Turkish Language and Culture” Textbooks. International Journal of Eurasian Education and Culture, 6(15), 2641–2670. https://doi.org/10.35826/ijoecc.503
30. Zengin, D. (2014). Türk Toplumunda Adlar ve Soyadları Sosyo-Kültürel ve Dilbilimsel Bir Yaklaşım. Kurmay Basım Dağıtım.
31. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783