AFET VE YAS’IN KESİŞİMSELLİĞİ: DEPREMDE HAYATTA KALAN VE EŞİNİ KAYBEDİP KONTEYNER KENTTE YAŞAYAN BİREYLERİN YAŞAMLARINDAN YANSIMALAR

Öz

Bu araştırmanın amacı 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli depremlerde hayatta kalıp eşini kaybetmiş ve konteyner kentte yaşayan bireylerin yaşamlarındaki yansımaları kapsamlı olarak keşfetmektir. Araştırmada, nitel araştırma desenlerinden biri olan fenomenolojik yaklaşımdan yararlanılmıştır. Veriler, kişisel bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak, Şubat-Nisan 2025 tarihleri arasında, Kahramanmaraş’ta iki konteyner kentte yaşayan 18 yetişkin bireyle yapılan yüz yüze görüşmelerden elde edilmiştir. Veriler tematik ve içerik analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda kayıp ve yasın yansımaları, ekonomik yansımalar, kayıp ve yas sürecini karmaşıklaştıran diğer etmenler ve başa çıkma stratejileri olmak üzere 4 ana tema ortaya çıkmıştır. Deprem, eş kaybı ve konteyner kentte yaşamanın kesişimselliği, geride kalan eş açısından derin travmaların yaşanmasına, psikolojik, fiziksel, sosyal, duygusal ve ekonomik alanlarda çok boyutlu sorun ve zorluklar ile karşı karışa kalmaya neden olmuştur. Konteyner kent gibi toplu yaşam alanlarında yaşanan maddi ve manevi sorunlar, bireylerde kayıp ve yas süreci ile ilgili sorun ve zorlukların daha da derinleşmesini ve karmaşık hale gelmesini tetiklemiştir. Araştırma, deprem ve eş kaybı sonrası müdahalelerde biyopsikososyal ve fiziksel ihtiyaçları birlikte ela alan çok yönlü ve bütüncül yaklaşımı önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• 6 Şubat Depremleri
• Depremde Hayatta Kalmak
• Eş Kaybı
• Yas
• Konteyner Kentte Yaşam

THE INTERSECTION OF DISASTER AND GRIEF: REFLECTIONS FROM THE LIVES OF INDIVIDUALS WHO SURVIVED THE EARTHQUAKE, LOST THEIR SPOUSES AND LIVING IN A CONTAINER CITY

Öz

The aim of this research is to comprehensively explore the impact on the lives of individuals who survived the earthquakes centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, lost their spouses, and are living in container settlements. This research utilized a phenomenological approach, a type of qualitative research design. Data were collected through face-to-face interviews with 18 adult individuals living in two container camps in Kahramanmaraş between February and April 2025, using a personal information form and a semi-structured interview form. The data were analyzed using thematic and content analysis methods. The analyses revealed four main themes: the repercussions of loss and grief, economic implications, other factors complicating the loss and grief process, and coping strategies. The intersection of the earthquake, the loss of a spouse, and living in a container city has caused profound trauma for the surviving spouse, leading to multifaceted problems and challenges in psychological, physical, social, emotional, and economic areas. Container city life has exacerbated and complicated the problems and difficulties individuals face regarding loss and the grieving process. The research proposes a biopsychosocial-based holistic approach to interventions following earthquakes and the loss of a spouse.

Anahtar Kelimeler

• The February 6 Earthquakes
• Surviving The Earthquake
• Loss of Spouse
• Grief
• Life in Container City

Kaynakça

1. Al-Madhari, A. F., & Keller, A. Z. (1997). Review of disaster definitions. Prehospital and disaster medicine, 12(1), 17-21. https://doi.org/10.1017/S1049023X0003716X
2. Anbäcken, E. M. (2017). Loss and Grief in Global Social Work: Autoethnographic Explorations of the Case of the Tsunami Catastrophe in Northeastern Japan, March 11, 2011. In Social Work in a Glocalised World (pp. 119-136). Routledge.
3. Aslam, N., & Tariq, N. (2010). Trauma, depression, anxiety, and stress among individuals living in earthquake affected and unaffected areas. Pakistan Journal of Psychological Research, 131-148.
4. Bakır, V., Özteke-Kozan, H. İ., & Dilmaç, B. (2023). Yas sürecini etkileyen faktörler. In B. Dilmaç & V. Bakır (Eds.), Kayıp ve yas (pp. 57–90). Nobel Yayıncılık.
5. Bardo, M. T., & Bevins, R. A. (2000). Conditioned place preference: what does it add to our preclinical understanding of drug reward?. Psychopharmacology, 153(1), 31-43. https://doi.org/10.1007/s002130000569
6. Bıçakcı, A. B., & Ergüney Okumuş, F. E. (2023). Depremin Psikolojik Etkileri ve Yardım Çalışanları. Avrasya Dosyası, 14(1), 206-236.
7. Bildik, T. (2013). Ölüm, kayıp, yas ve patolojik yas. Ege Tıp Dergisi, 52(4), 223-229.
8. Bonanno, G. A. (2005). Resilience in the Face of Potential Trauma: Current directions in psychological science, 14(3), 135–138. http://dx.doi.org/10.1111/J.0963 7214.2005.00347.X

9. Cao, X., Jiang, X., Li, X., Hui Lo, M. C. J., & Li, R. (2013). Family functioning and its predictors among disaster bereaved individuals in China: eighteen months after the Wenchuan earthquake. Plos one, 8(4), e60738. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0060738
10. Creswell, J. W. (2021). Karma Yöntem Araştırmalarına Giriş (M. Sözbilir, Ed.). Pegem Akademi Yayınları.
11. Çınar, F., Afacan, Z. K., Korkmaz, E., & Aslan, F. E. (2023). Experiences of Earthquake Victim Families in the Disaster of the Century: A Qualitative Study. Archives of Pharmacy Practice, 14(2-2023), 117-121. https://doi.org/10.51847/EOfyqHWXSN
12. Dai, W., Chen, L., Lai, Z., Li, Y., Wang, J., & Liu, A. (2016). The incidence of post-traumatic stress disorder among survivors after earthquakes:a systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry, 16(1), 1-11. https://doi.org/10.1186/s12888-016-0891-9
13. Doğanay, S. (2023). Depremzedelerin hayatı anlamlandırma ve yas süreçlerinde dinin rolü: Nitel bir araştırma. ULUM, 6(Özel Sayı), 157-190. https://doi.org/10.54659/ulum.1347634
14. Eisma, M. C., Lenferink, L. I. M., Chow, A. Y. M., Chan, C. L. W., & Li, J. (2019). Complicated Grief and Post-Traumatic Stress Symptom Profiles in Bereaved Earthquake Survivors: A Latent Class Analysis. European Journal of Psychotraumatology, 10(1). https://doi.org/10.1080/20008198.2018.1558707
15. Ekanayake, S., Prince, M., Sumathipala, A., Siribaddana, S., & Morgan, C. (2013). “We lost all we had in a second”: coping with grief and loss after a natural disaster. World psychiatry, 12(1), 69-75. https://doi.org/10.1002/wps.20018
16. Fried, E. I., Bockting, C., Arjadi, R., Borsboom, D., Amshoff, M., Cramer, A. O., ... & Stroebe, M. (2015). From loss to loneliness: The relationship between bereavement and depressive symptoms. Journal of abnormal psychology, 124(2), 256.
17. Holm, A. L., Severinsson, E., & Berland, A. K. (2019). The meaning of bereavement following spousal loss: A qualitative study of the experiences of older adults. Sage open, 9(4), 2158244019894273.
18. Hu, X. L., Li, X. L., Dou, X. M., & Li, R. (2015). Factors related to complicated grief among bereaved individuals after the Wenchuan earthquake in China. Chinese Medical Journal, 128(11), 1438-1443. http://dx.doi.org/10.4103/0366‑6999.157647
19. Humphrey, K. M. (2017). Kayıp ve Yas İçin Danışmanlık Becerileri. (Çev. Ed.: F.Tanhan). Nobel Akademik Yayıncılık. Keskin, A., & Sanberk, İ. (2025). Depremzedelerde algılanan sosyal destek ile travmatik stres belirtileri arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracılık rolü. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(1), 278-297. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1502155
20. Koçyiğit, M. (2019). Eş kaybı yaşayan bireylerin deneyimlerine ilişkin bir derleme. Uluslararası Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Sempozyumu, İzmir. Kübler-Ross, E., & Kessler, D. (2014). On grief and grieving: Finding the meaning of grief through the five stages of loss. Simon and Schuster.
21. Liu, A., Wang, W., & Wu, X. (2023). The mediating role of rumination in the relation between self-compassion, posttraumatic stress disorder, and posttraumatic growth among adolescents after the Jiuzhaigou earthquake. Current Psychology, 42, 3846-3859. https://doi.org/10.1007/s12144-021-01643-5
22. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. sage. Mirabito, D. M. (2017). Social work theory and practice for crisis, disaster and trauma. Social work treatment: Interlocking theoretical approaches, 6, 117-130.
23. Neimeyer, R. A. (2001). Meaning reconstruction & the experience of loss. American Psychological Association. Nolen-Hoeksema, S., Larson, J., & Larson, J. M. (2013). Coping with loss. Routledge.
24. Norris, F. H., Friedman, M. J., & Watson, P. J. (2002). 60,000 disaster victims speak: Part II. Summary and implications of the disaster mental health research. Psychiatry: Interpersonal and biological processes, 65(3), 240-260. https://doi.org/10.1521/psyc.65.3.240.20169
25. Okur, S. (2023). Yas danışmanlığının kuramsal temelleri. In B. Dilmaç & V. Bakır (Ed.), Kayıp ve yas içinde (ss. 91–120). Nobel Yayıncılık.
26. Öksüzler, B. (2015). Eş Kaybının Yaşlı Bireyler Üzerindeki Psikolojik Etkileri: Kaynakların Korunması Kuramı Kapsamında Bir İnceleme. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
27. Patton, M. Q. (2018). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri, (Çeviri Ed: Bütün, M. & Demir, S.B.). 2. Baskı, Ankara: Pegem Akademi.
28. Quarantelli, E. L. (1985). What is Dısaster? The Need For Clarıfıcatıon in Defınıtıon. Disasters and mental health: Selected contemporary perspectives, 41.
29. Schulenberg, S. E. (2020). Positive Psychological Approaches to Disaster Meaning, Resilience and Posttraumatic Growth. Oxford: Springer.
30. Shear, M. K., Simon, N., Wall, M., Zisook, S., Neimeyer, R., Duan, N., ... & Keshaviah, A. (2011). Complicated grief and related bereavement issues for DSM‐5. Depression and anxiety, 28(2), 103-117. https://doi.org/10.1002/da.20780
31. Simpson, J. E. (2013). Grief and loss: A social work perspective. Journal of Loss and Trauma, 18(1), 81-90. https://doi.org/10.1080/15325024.2012.684569
32. Smid, G. E., Drogendijk, A. N., Knipscheer, J., Boelen, P.A. ve Kleber, R. J. (2018). Bir felaket nedeniyle sevdiklerini veya evlerini kaybetmek: Göçmen etnik azınlıklarda zaman içinde sıkıntı üzerindeki etkiler. Kültürlerarası Psikiyatri , 55 (5), 648-668. https://doi.org/10.1177/1363461518784355
33. Stroebe, M. S., & Schut, H. (2001). Meaning making in the dual process model of coping with bereavement. In R. A. Neimeyer (Ed.), Meaning reconstruction & the experience of loss (pp. 55–73). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10397-003.
34. Stroebe, W., & Stroebe, M. S. (1987). Bereavement and health: The psychological and physical consequences of partner loss.
35. Soykan, N. Y. (2024). Doğal afet sonrası travma, yas ve dini başa çıkma: Kahramanmaraş depremi üzerine nitel bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(26), 511-552. https://doi.org/10.53683/gifad.1431842
36. Şenol, D. & Yıldız, G. (2023). Depremler ve Travmalar: Yıkılan Kültürel Bellek ve Parçalanan Kimlikler Üzerine Sosyolojik Bir Değerlendirme, 1. Uluslararası Deprem Çalışmaları Konferansı Kitabı, 6.
37. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7 – Mw: 7.6) Depremleri Raporu. 10 Ocak 2025 tarihinde https://deprem.afad.gov.tr/ adresinden alınmıştır.
38. Tekin Babuç, Z., & Gökçe, A. (2024). 6 Şubat Deprem Afetinin Aile ve Sosyal İlişkilere Etkisi Üzerine Nitel Bir Analiz. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 789-813. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1532281
39. Yelboğa, N. (2023). Kahramanmaraş Depremi Özelinde Travmatik Yas ve Sosyal Hizmetin Yas Danışmanlığı Müdahalesi. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 7(1), 97-121. http://dx.doi.org/10.30830/tobider.sayi.13.6
40. Yelboğa, N., & Gündağ, G. G. (2025). Eşini Kaybeden Yaşlı Kadınların Kayıp ve Yas Deneyimleri Üzerine Bir Araştırma. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(29), 319-349. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1601708
41. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
42. Yumbul, C., Wieling, E., & Celik, H. (2018). Mother–child relationships following a disaster: The experiences of Turkish mothers living in a container city after the 2011 Van earthquake. Contemporary Family Therapy, 40, 237-248. http://dx.doi.org/10.1007/s10591-017-9445-7
43. Zisook, S., & Shear, K. (2009). Grief and bereavement: what psychiatrists need to know. World psychiatry, 8(2), 67. https://doi.org/10.1002/j.2051-5545.2009.tb00217.x