EKONOMİ HABERCİLİĞİ BAĞLAMINDA BORSAYA YÖNELİK HABERLERİN İNCELENMESİ

Öz

Çalışmanın amacı, borsa konusunun hangi sıklıkta haberlerde yer aldığını, haberlerin konu dağılımını, haberlerin ne derece önemli oranda işlendiğini, haberlerde kaynak kullanımını incelemek ve ekonomi haberciliği bağlamında borsaya yönelik haberleri etik ilkeler bağlamında ele almaktır. Çalışma 2024 yılıyla sınırlandırılmıştır. Çalışmada “hürriyet.com.tr”, “sözcü.com.tr.” ve “mynet.com” haber siteleri amaçlı örnekleme yoluyla seçilmiştir. Çalışmada nitel ve nicel içerik analizi yöntemleri bir arada uygulanmıştır. Çalışma sonucunda borsayla ilgili haberlerin incelenen haber sitelerinde farklılaşan oranlarda yer aldığı, haber konularının çoğunlukla BİST endeksiyle ilgili olduğu, borsa haberlerine önemli oranda yer verildiği, haber kaynaklarının genellikle haber sitesinin kendisi olduğu görülmüştür. İncelenen toplam 165 haberin 100’ünde etik ihlal olduğu, 65’inde ise etik ihlal olmadığı görülmüştür. Etik ihlal olan haber sayısının toplam haber sayısına oranı % 60,61’dir.

Anahtar Kelimeler

• Borsa
• Borsa haberleri
• Ekonomi haberciliği etik ilkeler

ANALYSIS OF STOCK MARKET NEWS IN THE CONTEXT OF ECONOMIC JOURNALISM

Öz

The aim of the study is to examine the frequency with which the stock market is covered in the news, the distribution of topics in the news, the degree to which the news is covered in a significant proportion, the use of sources in the news, and to address news related to the stock market in the context of economic journalism within the framework of ethical principles. The study is limited to the year 2024. The news websites ‘hürriyet.com.tr’, ‘sözcü.com.tr’ and ‘mynet.com’ were selected for the study through purposive sampling. Both qualitative and quantitative content analysis methods were applied in the study. The results of the study show that stock market-related news items appear at varying rates on the news websites examined, that the news topics are mostly related to the BIST index, that a significant amount of space is given to stock market news, and that the news sources are generally the news websites themselves. Of the total 165 news items examined, 100 were found to have ethical violations, while 65 did not. The ratio of news items with ethical violations to the total number of news items is 60.61%.

Anahtar Kelimeler

• Stock market
• stock market news
• ethical principles of economic journalism

Kaynakça

1. B2Press. (2024, 12.01). Haber siteleri sıralaması. Erişim adresi: https://tr.b2press.com/haber-siteleri
2. Can, Ö. (2023). Türkiye’de gazetelerin Web sayfalarında etik: haber ve reklam ilişkisi. Journal of Communication, Sociology and History Studies, 3(2), 39-49.
3. Canbaz, M. (2019). Menkul kıymetler borsasında hisse senedi yatırımı nasıl yapılır? İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Örneği. Z. Gören & H. Babacan (Ed.), Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimlerde Akademik Çalışmalar (s. 40-71) içinde. Cetinje, Karadağ: Ivpe.
4. Cebre, A. (2016). Hukuka uygunluk nedeni olarak haber verme hakki. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, (7).
5. Doğaner, B. & Kılınç, K. (2024). Türk sermaye piyasası ve borsa. İstanbul: Scala Yayıncılık.
6. Ekonomi Gazetecileri Derneği (EGD). (t.y.). İletişim ve medya ilişkileri yönetiminde mesleki ilkeler. Erişim adresi: https://ekonomigazetecileri.org/tr/sayfa/etik-ilkeler
7. Ekonomi Muhabirleri Derneği (EMD). (t.y.). Etik ilkeler. Erişim adresi: https://emd.org.tr/etik-ilkelerimiz/
8. Fertekligil, A. (2000). Türkiye’de borsanın tarihçesi. İstanbul: Mart Matbaacılık Sanatları Ltd. Şti.

9. Fiske, J. (1996). İletişim Çalışmalarına Giriş. (Çev. S. İrvan). Ankara: Ark.
10. Graham, B. (2023). Akıllı yatırımcı. (G. Yıldız, Çev.). İstanbul: Epsilon Yayınevi Ticaret ve Sanayi A.Ş.
11. Gündüz, H. 2013. Borsa İstanbul (bist) 100 Endeksi Yönünün Ekonomi Haberleri ile Tahmin Edilmesi. Master Thesis, İstanbul Techinal University The Graduate School of Natural and Applied Sciences. İstanbul, 85p.
12. hürriyet.com.tr. (2024,08.03). “Şubatta en çok Borsa Istanbul kazandırdı” başlıklı haber. Erişim adresi: https://bigpara.hurriyet.com.tr/borsa/haber/subatta-en-cok-borsa-istanbul-kazandirdi_ID1479849/
13. hürriyet.com.tr. (2024,27.11). “Borsa Istanbul yükselişte” başlıklı haber. Erişim adresi: https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/borsa-istanbul-haberleri/borsa-istanbul-yukselisle-acildi_ID1603833/
14. hürriyet.com.tr. (2024,21.10). “Küresel Piyasalar Yükselişte” başlıklı haber. Erişim Adresi: https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/piyasa-haberleri/kuresel-piyasalar-yukseliste_ID1602226/
15. Kandemir, T. Y. & Yurdigül, Y. (2024). Ekonomi gazeteciliği bağlamında kripto para haberlerindeki dezenformasyonların analizi: Bitcoin örneğinde. Journal of History School, 68, 530-569.
16. Kılıç, S. (2013). Türkiye’deki internet gazetelerinde reklam kullanımı ve etik. 1. Uluslararası Medya Çalışmaları Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Antalya, İletişim Ofset, s. 81-92.
17. Korkmaz, T. & Ceylan, A. (2017). Sermaye piyasası temel konular. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
18. İşleyen, A. (2021). Türkiye'de Ekonomi temalı yayın yapan televizyon kanallarının Borsa İstanbul'da işlem gören şirket hisselerinin gündemini belirlemesine yönelik bir inceleme. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, (6), 57-80.
19. Lefevre, E. (2022). Bir borsa spekülatörünün anıları (E. Günsel, Çev.). Ankara: Tutku Yayınevi.
20. Lynch, P. & Rotchild, J. (2022). Borsada tek başına. (Ş. Tahir, Çev, ). İstanbul: Scala Yayıncılık.
21. Mehmet, I. & Eşitti, Ş. (2014). Türkiye’de ekonomi basınının ortaya çıkışı, gelişimi ve bugünkü durumu üzerine bir inceleme. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (25), 109-137.
22. mynet.com. (2024, 15.11). “Para sihirbazı Warren Buffett, geri dönüyor! Nakite geçmişti, yatırım tercihini belirledi... O şirketleri satın almaya başladı” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/borsa/para-sihirbazi-warren-buffett-geri-donuyor-nakite-gecmisti-yatirim-tercihini-belirledi-o-sirletleri-satin-almaya-basladi/492373/
23. mynet.com. (2024,06.09). “İslam Memiş’ten ‘kritik’ uyarı: ‘Aman dikkat edin’ Sert düşüşler yaşanacak… Altın, borsa, dolar...” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/ekonomi/islam-memis-ten-kritik-uyari-aman-dikkat-edin-sert-dususler-yasanacak-altin-borsa-dolar/488891/
24. mynet.com. (2024.09.08). “Uzman isim uyardı! Yılsonunda bu rakamı geçecek! Altın ve borsa yatırımcılarına seslendi” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/ekonomi/uzman-isim-uyardi-yil-sonunda-bu-rakami-gececek-altin-ve-borsa-yatirimcilarina-seslendi/487476/
25. mynet.com. (2024.05.08). “Son dakika haberi… Borsa tepetaklak oldu!” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/altin/son-dakika-haberi-borsa-tepetaklak-oldu-gram-altin-ve-dolar-tl-rekor-kirdi-5-agustos-pazartesi-kapalicarsi-altin-ve-doviz-rakamlari/487299/
26. mynet.com. (2024,06.08). “BORSADA BIST 100 ALARM VERDİ!” alt başlığını içeren haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/borsa/mynet-ozel-bist-100-endeksinde-derin-kayip-tum-dunya-borsalari-cakildi-ama-o-3-oldu-borsa-yeniden-yukselecek-mi-merkez-bankasi-da-ayak-uyduracak/487324/
27. mynet.com. (2024, 06.03). “Gram altın, ons altın, Bitcoin, borsa… İslam Memiş hem tahmin yaptı hem uyardı: ‘Çarşı Pazar karıştı…” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/galeri/haber/detay/ekonomi/gram-altin-ons-altin-bitcoin-borsa-islam-memis-hem-tahmin-yapti-hem-uyardi-carsi-pazar-karisti-herkesin-gozu-saat-18-00-de/478716/
28. mynet.com. (2024, 15.04). “SON DAKİKA: Savaş olursa altın, dolar, borsa ne olur? Hepsinin cevabı belli oldu, İslam Memiş iki senaryoyu birden anlattı: Altın fiyatı tahmini bir kez daha değişti” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/ekonomi/son-dakika-savas-olursa-altin-dolar-borsa-ne-olur-hepsinin-cevabi-belli-oldu-islam-memis-iki-senaryoyu-birden-anlatti-altin-fiyati-tahmini-bir-kez-daha-degisti/480827/
29. mynet.com. (2024, 13.09). “Kusursuz fırtınaya adım adım… İslam Memiş tarih verdi! ‘Tüm ezberler bozulacak’ Altın, borsa, dollar” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/ekonomi/kusursuz-firtinaya-adim-adim-islam-memis-oyunu-bozdu-tum-ezberler-bozulacak-altin-borsa-dolar/489152/
30. mynet.com. (2024, 07.11). “Bugün param olsaydı...' diyerek 3 yatırım aracını açıkladı! İslam Memiş ABD seçimleri sonrası Fed'in faiz kararı öncesi kritik açıklamalarda bulundu” başlıklı haber. Erişim adresi: https://finans.mynet.com/haber/detay/altin/bugun-param-olsaydi-diyerek-3-yatirim-aracini-acikladi-islam-memis-abd-secimleri-sonrasi-fed-in-faiz-karari-oncesi-kritik-aciklamalarda-bulundu/491973/
31. Neuman, W. L. (2017). Toplumsal Araştırma Yöntemleri (1-2 Takım). (Ö. Akkaya, Çev.), Ankara: Siyasal Kitapevi.
32. Özcan, M. (2021). Risk iştahı finansal piyasalara etkisi. Ankara: Gazi Kitabevi.
33. Schwager, J. D. (2021). Bilinmeyen borsa sihirbazları. (A. Perşembe, Çev.). İstanbul: Scala Yayıncılık.
34. Sermaye Piyasası Kanunu. (2012, 30.12). Resmi Gazete (Sayı:28513). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6362.pdf
35. Sermaye Piyasası Kurulu Aracılık Faaliyetleri Dairesi. (2017). Borsa İstanbul’un seans dışı çalışma esasına göre çalışmasının uygulanabilirliği ve yurtdışı örnekleri. Erişim adresi: https://spk.gov.tr/data/61e48fc71b41c60d1404d68a/178bfd9cc5aa2bec17dbb491124296c5.pdf
36. Söyleyenoğlu, M. (2019). Ekonomik konjonktürün ekonomi haberciliği üzerindeki rolü: Ulusal gazetelere yönelik bir inceleme (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)). Erişim Adresi: https://www.proquest.com/docview/2485510256?pq-origsite=gscholar&fromopenview=true&sourcetype=Dissertations%20&%20Theses
37. sözcü.com.tr. (2024, 17.02) “Borsa İstanbul 1 Tesla Etmiyor” başlıklı haber. Erişim adresi: https://www.sozcu.com.tr/borsa-istanbul-1-tesla-etmiyor-p23290
38. sözcü.com.tr. (2024, 05.08). “Borsa neden düşüyor? Borsanın düşme nedeni ne?” başlıklı haber. Erişim adresi: https://www.sozcu.com.tr/borsa-neden-dusuyor-borsanin-dusme-nedeni-ne-p71220
39. sözcü.com.tr. (2024,22.11). “Borsa İstanbul'da işlem gören dev şirket iflasın eşiğinde” başlıklı haber. Erişim adresi: https://www.sozcu.com.tr/mahkeme-kararini-verdi-borsa-istanbul-da-islem-goren-dev-sirket-iflasin-esiginde-p106664
40. Şimşek, A. (2015). İletişim Araştırmalarında Paradigma Değişimi. B. Yıldırım (Der.), İletişim Araştırmalarında Yöntemler Uygulama ve Örneklerle (s. 155-197) içinde. Konya: Literatürk Academia.
41. Weber, M. (2022). Borsa. (G. Başay, Çev.). İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
42. Wyckoff, R. D. (2022). Bir borsa spekülatörünün stratejileri. (E. Günsel, Çev.). Ankara: Tutku Yayınevi.
43. Yayla, S. Y. (2019). Türkiye'De Ekonomi haberciliğinde Reaktif Habercilik anlayışından Proaktif Habercilik anlayışına geçiş (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)). Erişim Adresi: https://www.proquest.com/docview/2465446475?pq-origsite=gscholar&fromopenview=true&sourcetype=Dissertations%20&%20Theses
44. Yüksel, H. (2021). Türkiye’deki Ulusal Gazetelerde Ekonomi Haberciliğinin Mevcut Boyutu: Sabah, Sözcü Ve Akşam Gazeteleri Örneği. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(2), 1125-1154.