17. YÜZYIL MUTASAVVIFLARINDAN KÂDİRÎ MUHYİDDÎN’İN NASÎHATNÂMESİNDE KIRIM, KEFE, TUNUS VE İSTANBUL HALKINA DAİR NOTLAR

Öz

Osmanlı Devleti için duraklama dönemi olarak görülen 17. yüzyıl, Batı ülkeleri için siyasî, fikrî ve ticarî alanda gelişmeye, mevcut sınırlarını genişletmeye başladıkları bir dönem olarak da bilinir. Bu yüzyılda Osmanlı sınırları içerisinde yer alan ve devletin stratejik şehirleri arasında bulunan yerler maddî ve manevî boyutuyla düşman işgaline maruz kalmaya başlar. Bu durumdan rahatsız olan devrin ileri gelenleri devletin bekası için ve halkın, düşmanın boyunduruğu altına girmesini engellemek adına birtakım eserler kaleme alır. Bu uyarıları yapanlardan biri de Kâdirî Muhyiddîn’dir. IV. Murat’a sunmak üzere kaleme aldığı nasîhatnamesinde Osmanlı Devleti’ndeki eğitim, içtimâî, siyasî ve askerî sistemdeki bozuklukları konu almış hem devrin yöneticilerine hem de halka çeşitli nasîhatlerde bulunmuştur. Bu çalışmada, Kâdirî Muhyiddîn’in Nasîhatnâmesinde yer alan Kırım, Kefe, Tunus ve İstanbul halkı için birer öğüt niteliğindeki Kırım, Kefe, Tunus ve İstanbul halkı redifli şiirler incelenecektir. Şiirlerden hareketle halkın yaşam koşulları, tutum ve davranışları, ahlakî problemler ve Kâdirî Muhyiddîn’in nasîhatleri hakkında bilgi verilecektir.

Anahtar Kelimeler

• 17. yüzyıl
• Klasik Türk Edebiyatı
• Kâdirİ Muhyiddîn
• Nasîhatnâme

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum yoktur.

Etik Beyan

Etik kurula gerek yoktur.

Teşekkür

Dergi editör ve kuruluna teşekkürler.

NOTES ON THE PEOPLE OF CRIMEA, KAFA, TUNIS, AND ISTANBUL IN THE NASİHATNAME (ADVICE BOOK) OF KADİRİ MUHYİDDİN, ONE OF THE 17TH CENTURY SUFIS

Öz

The 17th century, viewed as a period of stagnation for the Ottoman Empire, is also known as a time when Western nations began to develop politically, intellectually, and commercially and to expand their existing borders. During this century, the regions within the Ottoman borders which were among the empire’s strategic cities began to fall victim to enemy occupation, both materially and spiritually. Disturbed by this situation, the leading figures of the time wrote a number of works for the sake of the state’s survival and to prevent the people from falling under the enemy’s yoke. One of those who issued these warnings was Kadiri Muhyiddin In the treatise he wrote to present to Murad IV, he addressed the shortcomings in the educational, social, political, and military systems of the Ottoman Empire and offered various pieces of advice to both the rulers of the time and the general public. In this study, the poems with the refrains “Crimea,” “Kaffa,” “Tunis,” and “Istanbul” which serve as advice for the people of Crimea, Kaffa, Tunis, and Istanbul, respectively in Kâdirî Muhyiddîn’s “Nasîhatnâme” will be examined.

Anahtar Kelimeler

• 17th century
• Classical Turkish Literature
• Kadiri Muhyiddin
• Nasihatname

Kaynakça

1. Akdağ, M. (1996). “Genel Çizgileriyle XVII. Yüzyıl Türkiye Tarihi”. Tarih Araştırmaları Dergisi, 4 (6-7), 201-247.
2. Akdağ, M. (1975). Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası: Celalî İsyanları. Ankara: Bilgi Yayınevi.
3. Çağrıcı, M. (2006). “Nasîhat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXXII, 408-409 İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.
4. Dağdelen, S. (2011). Muhyiddîn Kâdirî’nin Nasîhat-Nâme Adlı Dîvânı (İnceleme- Metin). Yüksek Lisans Tezi. Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Demirkent, I. (2001). “İstanbul”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXIII, 205-212 İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.
6. İlgürel, M. (1993). “Celâlî İsyanları”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (VII, 252-257). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. İnalcık, H. (2002). “Kırım”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXV, 450-458), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
8. İnalcık, H. (2001). “İstanbul”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXIII, 220-239), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

9. Kaplan, M. (2001). “Manzum Nasîhat-nâmelerde Yer Alan Konular”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (9), 133-185.
10. Kaplan, M. (2002). “Türk Edebiyatında Manzum Nasîhat-nâmeler”. Türkler Ansiklopedisi, (XI, 791-799) Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
11. Kavas, H. (2012). “Tunus”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXXXI,388-393), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
12. Kazancığlu, H. (2019). “17. Yüzyıl Mutasavvıflarından Kâdirî Muhyiddîn’in Nasîhatnâmesinde Osmanlı Devlet İşleyişi ve Sosyal Hayat”. İslâm Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (İMAD) Cilt:4/Sayı:1, Haziran 2019, ss.32-67.
13. Kütükoğlu, B. (1960). “III. Murad”. İslâm Ansiklopedisi, (VIII, 623-624) Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
14. Öztürk, Y. (2002). “Kefe” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXV, 182-184) İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.
15. Pala, İ. (2006). “Nasîhatnâme”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXXII, 409-410) İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.
16. Tatcı, M. (2020). “Yûnus Emre Dîvânı.” İstanbul: H Yayınları.
17. Tuğluk, İ. H. (2014) “Kâdirî, Muhyiddîn.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kadiri-muhyiddin Erişim Tarihi: 22.02.2026.
18. Tuğluk, M. E. (2018a). 17. Yüzyıl’a Ait Harekeli Bir Eser: Kâdirî Muhyiddîn’in Manzum Nasîhat-Nâmesi (İnceleme-Metin-Sözlük-Özel İsimler Dizin-Tıpkıbasım). (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Adıyaman: Adıyaman Üniversitesi.
19. Tuğluk, M. E. (2018b). “Kâdirî Muhyiddîn ve Manzum Nasîhat-Nâmesi”. SOBİDER Sosyal Bilimler Dergisi. 5 / 25, ss. 577-608.
20. Yiğit, İ. (2012). “Tunus”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXXXI, 385-388) İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları.