JAKOBSON’UN İLETİŞİM KURAMI BAĞLAMINDA PERVİN İTİSAMİ’NİN “MEST VE HUŞYAR” ŞİİRİNİN DİLBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ

Öz

“Dil işlevi” terimi, genel olarak dilin insan yaşamındaki rolünü ve sunduğu olanakları ifade etmek için kullanılmaktadır. Bu bağlamda dil, insanın toplumsallaşmasının temel bir önkoşulu olarak kabul edilir; iletişimin kurulmasını sağlamanın yanı sıra düşünme sürecini destekleme, gerçekliği yansıtma, kültürel dünyayı inşa etme ve bilginin düzenlenmesi, aktarılması ve korunması gibi işlevleri de kapsamaktadır. Claude Lévi-Strauss ve Roland Barthes gibi birçok dilbilimci üzerindeki belirleyici etkisiyle Jakobson, yapısal çözümlemenin dilbilimin ötesindeki alanlara—başta antropoloji, psikoloji ve felsefe olmak üzere—uyarlanmasına da katkı sağlamıştır. Aynı zamanda dili, insanın çeşitli boyutları ve etkinlikleri bağlamında açıklama çabasıyla Jakobson, edebiyat, psikoloji, göstergebilim, enformasyon kuramı ve iletişim kuramı gibi kültürel araştırmaların pek çok alanında disiplinlerarası çalışmaların önünü açmıştır. Bu çalışma, dilin insanın evreni kavrayışındaki rolünü ve şiir dilinin bu kavrayışa katkısını Roman Jakobson’un iletişim kuramı bağlamında incelemektedir. Jakobson’un altı işlevli dil modeli temel alınarak, Pervin İtisami’nin “Mest ve Huşyar” şiiri yapısal, anlamsal ve işlevsel düzeyde analiz edilmiştir. Çalışma, şiirdeki dilsel karşıtlıkların, metaforik derinliğin ve eleştirel bilincin nasıl ortaya çıktığını ve şiirsel dilin iletişimsel boyutlarla nasıl birleştiğini göstermeyi amaçlamaktadır. Bulgular, İtisami’nin dil kullanımında hem estetik hem de toplumsal bir eleştiri ürettiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dil
• Jakobson
• Pervin İtisami
• Şiir Dili
• İletişim Kuramı
• Mest ve Huşyar

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Etik Beyanı yoktur.

Teşekkür

Merhaba kıymetli Hocam, iyi çalışmalar diliyorum

A LİNGUİSTİC ANALYSİS OF PARVİN EʿTESAMİ’S POEM “MAST O HOSHYĀR” WİTHİN THE FRAMEWORK OF JAKOBSON’S THEORY OF COMMUNİCATİON

Öz

The term language function is generally used to denote the role of language in human life and the possibilities it offers. In this context, language is regarded as a fundamental prerequisite for human socialization; beyond enabling communication, it also encompasses functions such as supporting cognitive processes, reflecting reality, constructing the cultural world, and organizing, transmitting, and preserving knowledge. With his decisive influence on many linguists, including Claude Lévi-Strauss and Roland Barthes, Jakobson contributed to the adaptation of structural analysis to fields beyond linguistics—most notably anthropology, psychology, and philosophy. At the same time, through his effort to explain language in relation to various dimensions and activities of human existence, Jakobson paved the way for interdisciplinary studies in numerous areas of cultural research, such as literature, psychology, semiotics, information theory, and communication theory. This study examines the role of language in humanity’s comprehension of the universe and the contribution of poetic language to this process within the framework of Roman Jakobson’s theory of communication. Based on Jakobson’s six-function model of language, Parvin Eʿtesami’s poem “Mast o Hoshyār” is analyzed at structural, semantic, and functional levels. The study aims to demonstrate how linguistic oppositions, metaphorical depth, and critical consciousness emerge in the poem, and how poetic language integrates with communicative dimensions. The findings reveal that Eʿtesami’s use of language generates both aesthetic expression and social critique. Consequently, through the language of the drunkard, the poet relocates power from the domain of law to the realm of meaning. This demonstrates that language, when deprived of love, functions merely as an instrument of threat and control; however, when combined with love and awareness, it is transformed into a vehicle of truth and awakening.

Anahtar Kelimeler

• Language
• Jakobson
• Parvin Eʿtesami
• Poetic Language
• Communication Theory
• Mast o Hoshyār.

Destekleyen Kurum

There is no supporting institution.

Etik Beyan

No ethics statement.

Teşekkür

Dear Professor, my best regards

Kaynakça

1. Aşuri, D. (1973). Şiir ve Düşünce, Tahran: Merkez Yayınları.
2. Ajend, Y. (1363). Edebiyyât-i Novîn-i Îrân, Tahran.
3. Alevî, B. (1386). Târîh-i Edebiyyât-i Muâsir-i Îrân (Çev. Said Firuzabadî), Tahran.
4. Ekşi, H. (2002, Mayıs). Etkili karakter eğitimi müfredatı için stratejiler. 2000′li Yıllarda 1. Öğrenme ve Öğretme Sempozyumunda sunulan poster bildiri, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, İstanbul.
5. Hadot, P. (2011). Wittgenstein ve Dilin Sınırları (M. Erşen, Çev.). Ankara: Doğubatı Yayınları.
6. Hanleri, P. (2012). Fars Dili Tarihi, Tahran: Farhang Neşr-i Nov Yayınları.
7. Humboldt, W. (1990). On Language. Peter Heath (Çev). Cambridge: Cambridge University Press.
8. Harputi, A. (1914). Tarih-i ilm-i kelam. İstanbul: Necm-i İstikbal Matbaası.

9. Hutchby, Ian (1991). “The Organization of Talk on Talk Radio.” Broadcast Talk. (Der.) Paddy Schannel. London: Sage. 154-178.
10. Jakobson, R. (1960). Closing Statement: Linguistics And Poetics, Cambridge: Harvard University Press.
11. Jakobson, R. (1971a). Language in Relation to Other Communication Systems. in Word and Language, (Volume Iı, 697-708). Berlin-New York: De Gruyter Mouton. Https://Doi.Org/10.1515/9783110873269.697.
12. Jakobson, R. (1987a). Linguistics And Poetics, In K.Pomorska & S. Rudy (Ed.), Language in Literature (62-94). Cambridge-London: Belknap Press Of Harvard Unıversity Press.
13. Kocadaş, B. (2025). Suçun sosyolojisi. İkinci Baskı. Ankara: Anı yayınları.
14. Kodish, B.I. (2003). What we do with language-waht it does with us. ETC: A review of general semantics, 60(1), 383-384. 06 Ocak 2008 tarihinde EBSCOhost veritabanından alınmıştır.
15. Nesterova Coşkun, S. (2023). Roman Jakobson’da Dilin İşlevleri ve İşleyiş Mekanizması, Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (36), 326-339. DOI: 10.29000/Rumelide. 1372353.
16. Odman, A. E. (2003), “Karşılaştırmalı Ekonomi-Politik: Meksika’da Popülizm ve Türkiye’de Devletçilik”, 8.Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi, 3-5 Aralık, Ankara.
17. Purcevâdî, N. (1376). Zebân-i Hâl Der İrfân ve Edebiyyât-i Fârsî, s. 389-390.
18. Şâh Hüseynî, (1374). Mihrî, Zenân-i Şâir-i Îrân, Tahran, s. 114-126.
19. Şekîba, P. (1373), Şir-i Fârsî Ez Ağâz Tâ İmrûz, Tahran.
20. Wittgenstein, L. (2000). Felsefi Soruşturmalar (D. Kanıt, Çev.). İstanbul: Küyerel Yayınları.
21. Yıldırım, N. (2019). Pervîn-î İtisamî ve Şiiri. Doğu Esintileri (11), 1-60.
22. Zerrinkûb, A. (1985). Serr-i Ney: Şiir ve Tasavvuf Üzerine, Tahran: Sokhan Yayınları.