KNİDOS II. TERAS: MEKANSAL BAĞLAM VE İŞLEVİ

Öz

Anadolu’nun güneybatı ucunda yer alan Knidos, teraslı kent planı ve çift liman sistemiyle dikkat çeker. Kentte kamusal yaşam geleneksel olarak Dionysos Terası ile ilişkilendirilmiştir. Ancak bu terasın hemen kuzeyinde yer alan II. Teras’ta son yıllarda yürütülen kazılar, kentsel organizasyonun yeniden değerlendirilmesini gerektiren yeni mimari ve mekânsal veriler sunmaktadır. II. Teras’ın batı kesiminde, merkezinde bir tholos bulunan, stylobat/portiko sistemi ve ilişkili mekânlardan oluşan bir kompleks ortaya çıkarılmıştır. Plan tipolojisi, mekânsal düzeni ve Anadolu’daki benzerleri dikkate alındığında, bu kompleks bir macellum olarak yorumlanabilir. İçe dönük planı, kontrollü erişimi ve kentin dolaşım ağıyla ilişkisi bu yorumu desteklemektedir. Ana ulaşım akslarının kesişiminde ve limanlara yakın konumlanan II. Teras, kentsel ve ticari yaşamda önemli bir düğüm noktasıdır. Bu çalışma, Knidos’un kamusal alanlarının tek merkezli değil, çok merkezli bir sistem içinde örgütlendiğini; II. Teras’ın bu sistemde ikincil bir ticari merkez olarak işlev gördüğünü önermektedir. Macellum, Roma etkilerinin mekânsal bir yansıması olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Knidos
• II.Teras
• Macellum
• Kent Planlaması.

Destekleyen Kurum

Selçuk Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü

Proje Numarası

25401063 - Knidos Teritoryumu: Emecik ve Çevresi Araştırmaları

Etik Beyan

Bu araştırma, etik kurul onayı gerektirmemektedir

Teşekkür

Bu çalışma, 01.06.2020 tarih ve 2587 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Selçuk Üniversitesi adına yürütülen Knidos–Burgaz–Emecik Apollon Kutsal Alanı Kazı ve Araştırmaları kapsamında hazırlanmıştır.

THE II TERRACE AT KNIDOS: SPATIAL CONTEXT AND FUNCTION

Öz

Located at the southwestern tip of Anatolia, Knidos is characterized by its terraced urban layout and dual-harbor system. Traditionally, the city’s public life has been associated with the Dionysos Terrace. However, recent excavations on the Second Terrace (II. Terrace), immediately north of it, have revealed new architectural and spatial data that call for a reassessment of Knidos’ urban organization. The western sector of the II. Terrace has yielded a complex centered on a tholos, surrounded by a stylobate/portico system and associated rooms. Based on its plan typology, spatial organization, and parallels from Anatolia, the complex can be plausibly interpreted as a macellum. Its enclosed layout, controlled access, and integration into the city’s circulation network support this interpretation. Located at the intersection of major routes and near both harbors, the II. Terrace appears to have functioned as a key node in the city’s commercial and public landscape. This study suggests that Knidos operated through a multi-centered system of public spaces, with the II. Terrace serving as a secondary commercial center. The macellum may also reflect the adoption of Roman urban practices shaped by local–Roman relations.

Anahtar Kelimeler

• Knidos
• II.Terrace
• Macellum
• Urbanisim.

Destekleyen Kurum

Selçuk Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü

Proje Numarası

25401063 - Knidos Teritoryumu: Emecik ve Çevresi Araştırmaları

Etik Beyan

This research does not require approval from an ethics committee.

Teşekkür

The present study was prepared within the scope of the Knidos–Burgaz–Emecik Apollo Sanctuary Excavation and Research Project, conducted on behalf of the Ministry of Culture and Tourism and Selçuk University under Presidential Decree No. 2587 dated 01.06.2020.

Kaynakça

1. Atik, S. (2002). Anadolu Macellumları Tipolojik Araştırması: Pamphylia ve Pisidia Macellumları Işığında Bir Tipoloji Denemesi. Unpublished PhD dissertation, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
2. Aydemir Samancıoğlu, D. (2024). Yazılı Belgeler Işığında Knidos’ta Dinsel İnanışlar. Unpublished MA thesis, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
3. Bankel, H. (1997). ‘Knidos. Der hellenistische Rundtempel und sein Altar’, Archäologischer Anzeiger (1997), 51–71. Bankel, H. (2004). ‘Knidos. Das Triopion. Zur Topographie des Stammesheiligtums der Dorischen Hexapolis’, in E. L. Schwandner & K. Rheidt (eds), Macht der Architektur – Architektur der Macht. Mainz: P. von Zabern. 100–113.
4. Bankel, H. (2009). ‘Versatzmarken am Propylon des Heiligtums für Apollon Karneios in Knidos’, Byzas 9, 323–341.
5. Berns, C. (2003). Untersuchungen zu den Grabbauten der frühen Kaiserzeit in Kleinasien. Asia Minor Studien 51, Bonn.
6. Bruns-Özgan, C. (2002). Knidos: A Guide to the Ancient Site. Konya.
7. Bruns-Özgan, C. (2009). ‘Eine Feine Familie: Theopompos von Knidos und seine Nachkommen’, Epigraphica Anatolica 42, 103–134.
8. Bruns-Özgan, C. (2013). Knidos: Ergebnisse der Ausgrabungen von 1996–2006. İstanbul: Ege Yayınları.

9. Büyüközer, A. (2012). Knidos Limanları. Unpublished PhD dissertation, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
10. Büyüközer, A. (2019). ‘Knidos Liman Duvarları’, Cedrus VII, 215–237.
11. Büyüközer, A. (2020). ‘Knidos Kent Surları: Kap Krio Savunma Sistemi ve 56 Numaralı Kule (?)’, OLBA XXVIII, 165–206.
12. Büyüközer, A. (2023). ‘Knidos ve Ionia Rönesansı’, TÜBA-AR 30, 65–90.
13. Cristilli, A. (2015). ‘Macellum and Imperium. The relationship between the Roman State and the market-building construction’, Analysis Archaeologica. An International Journal of Western Mediterranean Archaeology 1, 69–86.
14. Diodorus (= Diodorus Siculus, Bibliotheke Historike). (1947). Diodorus of Sicily. (Trans. R. M. Geer). London: Harvard University Press.
15. Doksanaltı, E. M., Karaoğlan, İ., Aslan, E., Mimiroğlu, İ. M., Erdoğan, L. U., Tozluca, D. O., & Ünver, G. (2019). ‘Knidos Kazı ve Araştırmaları: 2017’, 40. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 45–64.
16. Doksanaltı, E. M., & Gider-Büyüközer, Z. (2019). ‘The Harbor Street Heroon in Knidos’, Anodos. Studies of the Ancient World 13/2013, 109–129.
17. Doksanaltı, E. M., Karaoğlan, İ., & Tozluca, D. O. (2018). Knidos Denizlerin Buluştuğu Kent. Ankara: Bilgin Kültür Sanat.
18. Doksanaltı, E. M. (2024). ‘Knidos’, in O. C. Henry & A. Belgin-Henry (eds), Karialılar. Denizcilerden Kent Kuruculara, (2nd ed.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 378–381.
19. Ehrhardt, W. (2009). ‘Hellenistische Heiligtümer und Riten: Die westlichen Sakralbezirke in Knidos als Fallbeispiel’, in A. Matthaei & M. Zimmermann (eds), Stadtbilder im Hellenismus: Die hellenistische Polis als Lebensform: Urbane Strukturen und bürgerliche Identität zwischen Tradition und Wandel, 93–115.
20. Gider-Büyüközer, Z. (2013). Karia Bölgesi Dor Mimarisi. Unpublished PhD dissertation, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
21. Gider-Büyüközer, Z. (2020). ‘Knidos Dorik Stoa (Sostratos?): Stilistik Değerlendirme’, OLBA XXVIII, 131–164.
22. Hollinshead, M. B. (2015). Shaping Ceremony: Monumental Steps and Greek Architecture. Wisconsin: University of Wisconsin Press.
23. Love, I. C. (1970). ‘A Preliminary Report of the Excavations at Knidos, 1969’, American Journal of Archaeology 74(2), 149–155.
24. Love, I. C. (1972). ‘A Preliminary Report of the Excavations at Knidos, 1971’, American Journal of Archaeology 76(4), 393–405.
25. Love, I. C. (1978). ‘A Brief Summary of Excavations at Knidos 1967–1973’, in E. Akurgal (ed), The Proceedings of the Xth International Congress of Classical Archaeology, Vol. III, 1111–1133.
26. Mert, H. (2005). ‘Knidos Korinth Tapınağı’, in M. Şahin & H. Mert (eds), Ramazan Özgan’a Armağan, İstanbul: Ege Yayınları. 229–247.
27. Mert, H. (2015). Der “Korintische Tempel” von Knidos. Wiesbaden: Reichert Verlag.
28. Morris, I. (1987). Burial and Ancient Society. Cambridge.
29. Newton, C. T. (1863). A History of Discoveries at Halicarnassus, Cnidus and Branchidae, Vol. II, Part II. London: Cambridge University Press.
30. Özgan, R. (1990). ‘1989 Knidos Kazısı’, XII. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 57–69.
31. Özdizbay, A. (2008). Perge’nin MS 1.–2. Yüzyıllardaki Gelişimi. Unpublished PhD dissertation, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
32. Plutarch (1919). Plutarch’s Lives. (Trans. B. Perrin). Cambridge, MA / London: Harvard University Press; William Heinemann Ltd.
33. Polignac, F. (1984). La naissance de la cité grecque. Paris: La Découverte.
34. Richard, J. (2014). ‘Macellum/μάκελλον: “Roman” food markets in Asia Minor and the Levant’, Journal of Roman Archaeology 27, 255–274.
35. Rumscheid, F. (1994). Untersuchungen zur kleinasiatischen Bauornamentik des Hellenismus I–II. Mainz: Philipp von Zabern.
36. Şahin, M. (2005). ‘Terrakotten aus Knidos: Erste Ergebnisse. Die Kulte auf der Rundtempelterrasse’, Istanbuler Mitteilungen 55, 65–94.
37. Society of the Dilettanti (1840). Antiquities of Ionia III. London.
38. Sözel, S. (2024). ‘Knidos’un Anakara Bölümünde Ele Geçen Geç Roma C Kırmızı Astarlı Seramikleri’, Arkhaia Anatolika 7, 105–147.
39. Strabo (1917–1932). The geography of Strabo. (Trans. W. Heinemann). London: G. P. Putnam’s Sons. Survinou-Inwood, C. (1995). ‘Early Sanctuaries. The Eighth Century and Ritual Space’, in N. Marinatos & R. Hägg (eds), Greek Sanctuaries: New Approaches. London: Routledge. 1–12.
40. Tomlinson, R. A. (1976). Greek Sanctuaries. London.
41. Tozluca, D. O. (2023). ‘Knidos’tan Bir Grup Pişmiş Toprak Boğa Figürini’, PROPONTICA 1(2), 159–182.
42. Ünver, G. (2022). ‘New Dedicatory Inscriptions from Knidos’, OLBA XXX, 373–394.
43. Vitruvius (= De Architectura Libri Decem). (1990). Mimarlık Üzerine On Kitap. (Trans. S. Güven). Ankara: Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı.
44. Whycherley, R. E. (1993). Antik Çağda Kentler Nasıl Kuruldu?. (Trans. N. Nirven & N. Başgelen). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.