HIZLI TÜKETİM HARCAMALARININ MAKROEKONOMİK BELİRLEYİCİLERİ: TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİ ÜZERİNE AMPİRİK KANITLAR

Öz

Hızlı tüketim sektörü, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerde makroekonomik istikrarın önemli bir göstergesi ve tüketim eğilimlerinin kritik bir yansıması olarak küresel ekonomik dinamiklerin anlaşılmasında önemli bir role sahiptir. Bu çalışmada, 2005-2024 döneminde Türkiye ve seçilmiş Avrupa ülkelerini kapsayan panel veri seti kullanılarak, hızlı tüketim harcamalarının makroekonomik belirleyicileri ampirik olarak analiz edilmektedir. Modelde hızlı tüketim harcamaları, gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler ve tütün ile giyim ve ayakkabı harcamalarının toplamının GSYH’ye oranı olarak tanımlanmıştır. Bağımsız değişkenler olarak kişi başına düşen reel gelir, enflasyon ve istihdam oranı kullanılmıştır. Panel veri analizinde öncelikle yatay kesit bağımlılığı test edilmiş, ardından model seçim testleri (Chow F, Breusch-Pagan LM, Hausman) Sabit Etkiler modelini işaret etmiş, değişen varyans ve otokorelasyon sorunları ise White cross-section dirençli standart hataları ile giderilmiştir. Bulgular, teorik beklentilerle uyumlu olarak gelirin negatif, enflasyon ve istihdamın ise pozitif etkisini ortaya koymuştur. Çalışma, hızlı tüketim harcamalarının ekonomik dalgalanmalara karşı görece dayanıklı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hızlı Tüketim
• Sabit Etkiler Modeli
• Türkiye
• AB Ülkeleri

MACROECONOMIC DETERMINANTS OF FAST-MOVING CONSUMER EXPENDITURES: EMPIRICAL EVIDENCE FROM TÜRKİYE AND SELECTED EUROPEAN COUNTRIES

Öz

The fast-moving consumer goods (FMCG) sector plays an important role in understanding global economic dynamics, as it is a key indicator of macroeconomic stability and consumption trends in both developed and developing economies. This study empirically examines the macroeconomic determinants of FMCG expenditures using panel data for Türkiye and selected European countries over the period 2005-2024. FMCG expenditures are defined as the ratio of total spending on food and non-alcoholic beverages, alcoholic beverages and tobacco, and clothing and footwear to GDP. The independent variables are real income per capita, inflation, and the employment rate. The analysis first tests for cross-sectional dependence, and model selection tests (Chow F, Breusch-Pagan LM, and Hausman) indicate the Fixed Effects model. Heteroskedasticity and autocorrelation problems are corrected using White cross-section robust standard errors. The findings show that income has a negative effect, while inflation and employment have positive effects, consistent with theoretical expectations. Overall, FMCG expenditures exhibit a relatively resilient structure against economic fluctuations.

Anahtar Kelimeler

• Fast-Moving Consumer Goods
• Fixed Effects Model
• Türkiye
• European Countries.

Kaynakça

1. Altayligil, Y. B. & Çetrez, M. (2020). Macroeconomic, institutional and financial determinants of current account balances: A panel data assessment. Journal of Economic Structures, 9(1), 1-26.
2. Ardor, H. (1992). Tüketim Harcamaları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
3. Aren, S. (1992). İstihdam, para ve iktisadi politika. Ankara: Savaş Yayınları
4. Aykırı, M. (2008). Ekonomik Büyüme, Enflasyon, İşsizlik İlişkisi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi.
5. Balasubramanian, R. (2024). The impact of macroeconomic factors on the fast moving consumer goods sector. International Journal of Cultural Studies and Social Sciences, 20(1), 24-29.
6. Baltagi, B. H. (2008). Econometrics. Berlin: Springer Berlin Heidelberg.
7. Berg, W. (2008). Gesundheitstourismus und wellnesstourismus. Oldenbourg Verlag.
8. Blanchard, O. J. & Leigh, D. (2013). Growth forecast errors and fiscal multipliers. American Economic Review, 103(3), 117-120.

9. Blundell, R., Pistaferri, L. & Preston, I. (2008). Consumption inequality and partial insurance. American Economic Review, 98(5), 1887-1921.
10. Camerer, C. F. (1999). Behavioral economics: Reunifying psychology and economics. Proceedings of the National Academy of Sciences, 96(19), 10575-10577, Doi:10.1073/pnas.96.19.10575.
11. Çetin, K. (2018). Satın alma davranışlarında kadınların giysi markası tercihlerini etkileyen faktörler. Uluslararası Turizm, İşletme, Ekonomi Dergisi, 2(2), 354-366.
12. Deaton, A. (1992). Understanding consumption. Oxford University Press.
13. Deleersnyder, B., Dekimpe, M. G., Sarvary, M. & Parker, P. M. (2004). Weathering tight economic times: The sales evolution of consumer durables over the business cycle. Quantitative Marketing and Economics, 2(4), 347- 383.
14. Deniz, M. (2011). Markalı ürün tercihlerinin satın alma davranışları üzerindeki etkisi. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (61), 243-268.
15. Diacon, P. E. & Maha, L. G. (2015). The relationship between income, consumption and GDP: A time series, cross-country analysis. Procedia Economics and Finance, 23, 1535-1543.
16. Engel, E. (1857). Die productions-und consumtionsverhältnisse des königreichs sachsen. Zeitschrift des Statistischen Bureaus des Königlich Sächsischen Ministeriums des Innern, (8), 1-54.
17. European Central Bank. (2013). The great recession and consumption in Europe. ECB Publications
18. Friedman, M. (1957). A theory of the consumption function. New York: National Bureou of Economic Research.
19. Gergerlioğlu U. (2014). Tütünlü ürün ve alkollü içecek vergilerinin tutumlar üzerindeki etkilerinin eğitim faktörü perspektifinde ampirik analizi (İstanbul ili örneği). İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Ekonometri ve İstatistik Dergisi, (21), 47-68.
20. Gupta, K., Thanikella, V. R., Deol, O. S. & Gupta, K. (2022). Determinants of investment risk in the Indian consumer goods sector: The dynamic panel regression approach. Ekonomski Horizonti, 24(1), 35-55.
21. Gujarati, D.N. (2004). Basic econometrics. New York: The McGraw-Hill.
22. Güran, N. (1999). Makroekonomik analiz. İzmir: Anadolu Matbaacılık.
23. Hayrullahoğlu, B. (2015). Türkiye’de tütün mamulleri ve alkollü içkilerde özel tüketim vergisinin başarısı. Journal of Life Economics, 2(2), 89-112.
24. Keynes, J.M. (1936). The general theory of employment, interest and money. New York: Harcourt, Brace and Co.
25. Laumas, P.S. & Mohabbat, K. (1972). The permanent income hypothesis: Evidence from time- series data. American Economic Review, 62(4), 730-734.
26. Mian, A. & Sufi, A. (2015). House of debt: How they (and you) caused the Great Recession, and how we can prevent it from happening again. University of Chicago Press.
27. OECD. (2019). Household consumption and economic growth. OECD Publishing.
28. Pesaran, M.H., Ullah, & A. Yamagata, T. (2008). A biasadjusted LM test of error cross-section independence. The Econometrics Journal, 11(1), 105-127, Doi: 10.1111 /j.1368-423X.2007.00227.x Saraçoğlu, B. (2011). Ekonometriye giriş. Ankara: Efil Yayınevi.
29. Schooley, D. K. & Worden, D. D. (2010). Fueling the credit Crisis: Who uses consumer credit and what drives debt burden and quest. Business Economics, 45(4), 266-276.
30. Schroedel, S. (2024). Best business models for the fast-moving consumer goods sector: Patterns for innovation. Sustainability, 16(9), 1-31.
31. Türkmen, Ş. (1995). Tüketim Teorilerinin Karşılaştırılması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
32. United Nations (2018). Classification of individual consumption according to purpose (COICOP). Statistical Papers Series M, No. 99. https://unstats.un.org/unsd/classifications/unsdclassifications/COICOP_2018_pre_copy_edit_publication.pdf.
33. Veblen, T. (1899). The theory of leisure class. London: Macmillan & Co.
34. Yerdelen Tatoğlu, F. (2005). Sermaye Piyasası’nda Riskin Sınırlı Bağımlı Değişkenli Panel Veri Modelleri ile Analizi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi.