TEKSTİL TASARIM EĞİTİMİNDE BRİCOLAGE VE İLERİ DÖNÜŞÜM TEMELLİ ATÖLYE SÜRECİ

Öz

Ekolojik krizlerin küresel ölçekte belirginleştiği günümüzde, tekstil ve moda endüstrisinin çevresel etkileri sürdürülebilir tasarım yaklaşımlarını bir tercih olmaktan çıkarıp zorunlu hâle getirmiştir. Bu durum, tasarım eğitiminde yerleşik anlayışların yeniden düşünülmesini ve atığı yaratıcı bir tasarım girdisine dönüştürebilecek pedagojik modellerin geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu süreçte öne çıkan ileri dönüşüm (upcycling), yalnızca bir geri kazanım yöntemi olarak değil, tasarımcının malzemeyle kurduğu ilişkiyi yeniden tanımlayan bir üretim pratiği olarak önem kazanmaktadır. Elde bulunan malzemelerin yaratıcı biçimde yeniden kullanılmasına dayanan bricolage kavramı ise bu pratiğin kuramsal zeminini güçlendirmektedir. Bu çalışma, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Tekstil Ana Sanat Atölyesinde yürütülen ileri dönüşüm odaklı bir atölye uygulamasını incelemektedir. Dördüncü sınıf düzeyindeki yedi öğrencinin katıldığı örnek uygulamada, atıl tekstil yüzeyleri ile kullanılmış giysiler temel tasarım girdisi olarak ele alınmış; sökme, parçalama, yeniden birleştirme ve yeniden yapılandırma süreçleri üzerinden deneysel üretimler gerçekleştirilmiştir. Veriler, yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen yanıtların betimsel olarak çözümlenmesiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, malzeme odaklı üretim pratiklerinin öğrencilerin sürdürülebilir tasarım farkındalığını artırdığını, atık malzemeyi yeni bir tasarım kaynağı olarak görmelerini sağladığını ve tasarım kararlarını dönüştürdüğünü göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, bricolage yaklaşımının tekstil tasarım eğitiminde hem kavramsal hem de uygulamaya dayalı işlevsel bir çerçeve sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• : Bricolage
• İleri Dönüşüm
• Tekstil Tasarım Eğitimi
• Sürdürülebilir Tasarım
• Malzeme Odaklı Tasarım

BRICOLAGE AND UPCYCLING-BASED WORKSHOP PROCESS TEXTILE DESIGN EDUCATION

Öz

As ecological crises become global, sustainable design approaches were transformed in textile and fashion industries into a necessity. Consequently, waste transformation and remodeling in design education and development of suitable pedagogical models became widespread. Hence, upcycling gained prominence not merely as a method of material recovery, but as a production practice redefining the designer's relationship with material. The concept of bricolage, grounded in the creative reuse of available materials, reinforces the foundation of this practice. This study examines an upcycling-oriented workshop conducted at Textile Major Art Studio, Department of Fine Arts Education, Marmara University. In the case study involving seven fourth-grade students, discarded textile surfaces and used garments were treated as primary design inputs and experimental productions conducted through disassembly, fragmentation, reassembly and reconstruction. Data were evaluated through descriptive analysis of responses obtained through a structured interview form. Findings indicate that material-driven production practices enhance student awareness of sustainable design and enables the perception of waste material as a new design resource, resulting in a transformation in their design process. This study demonstrates how bricolage approach offers a functional framework for textile design education, both conceptually and practically.

Anahtar Kelimeler

• Bricolage
• Upcycling
• Textile Design Education
• Sustainable Design
• Material-Driven Design.

Kaynakça

1. Bak-Andersen, M. (2018). When matter leads to form: Material driven design for sustainability. Temes de Disseny, 34, 10–33.
2. Blankenship, B. (2020). Bricolage and student learning: A practice report. Student Success, 11(2), 122-126.
3. Burns, A. (2024). Upcycling classics—Sustainable design development through fabric manipulation techniques in fashion design education. International Journal of Art & Design Education, 43(2), 272–288. https://doi.org/10.1111/jade.12502
4. Evecen, A. (2019). Approaches on some meanings of torn appearances in clothes. Journal of Human Sciences, 16(4), 916–930.
5. Fletcher, K. (2008). Sustainable fashion and textiles: Design journeys. Earthscan.
6. Fletcher, K., & Grose, L. (2012). Fashion & sustainability: Design for change. Laurence King Publishing.
7. Ghent, S. (2017). Fashioning identity and the art of bricolage: Studio-based research methods and reflection-in-action in fashion design. Scope: Contemporary Research Topics (Art & Design), 15, 50–59.
8. Gwilt, A. (Ed.). (2014). Fashion design for living. Routledge.

9. Hasret, F., & Ağaç, S. (2021). A sustainable design example: Evaluation of pantyhose with bricolage and deconstruction method. Global Journal of Arts Education, 11(1), 71–88. https://doi.org/10.18844/gjae.v11i1.5726
10. Huopalainen, A. (2016). Doing Fashion: bricolage, mess, and multiplicity (Doctoral dissertation, Åbo Akademis förlag-Åbo Akademi University Press).
11. Karabıyık, H. E. (2022). Tasarım araştırmalarında brikolaj: Stüdyo pratiği üzerinden bir araştırma (Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
12. Karana, E., Barati, B., Rognoli, V., & Zeeuw Van Der Laan, A. (2015). Material driven design (MDD): A method to design for material experiences. International journal of design, 9(2), 35-54.
13. Kincheloe, J. L. (2001). Describing the bricolage: Conceptualizing a new rigor in qualitative research. Qualitative Inquiry, 7(6), 679–692. https://doi.org/10.1177/107780040100700601
14. Lévi-Strauss, C. (1966). The savage mind. University of Chicago Press.
15. Louridas, P. (1999). Design as bricolage: anthropology meets design thinking. Design Studies, 20(6), 517-535.
16. McDonough, W., & Braungart, M. (2002). Cradle to cradle: Remaking the way we make things. North Point Press.
17. Özkesek, E. K., & Ketizmen, G. (2023). Exploring the Elements of Bricolage as Creative Product. Journal of Architectural Research and Education, 5(2), 139-156.
18. Parung, C. A. P., & Enantiomery, G. V. A. (2022). Upcycling design process and classification of upcycling method as innovation to extend product lifecycle. In Proceedings of the International Conference on Industrial Engineering and Operations Management (pp. 58–68).
19. Polanyi, M. (1967). The tacit dimension. Anchor Books.
20. Reshmad’sa, L., & Vijayakumari, S. N. (2017). Effect of Kolb’s experiential learning strategy on enhancing pedagogical skills of pre-service teachers of secondary school level. Journal on School Educational Technology, 13(2), 1–6.
21. Stinchfield, B., & Nelson, R., & Wood, M. (2013). Learning From Levi‐Strauss' Legacy: Art, Craft, Engineering, Bricolage, and Brokerage in Entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice. 37. 10.1111/j.1540-6520.2012.00523.x.
22. Taştepe, Ç., & Horoz, H. (2018). Modada sürdürülebilirlik ve post-modernizm arakesitinde brikolaj tekniği kullanımı. The Journal of Academic Social Science, 6(75), 492–500. https://doi.org/10.16992/ASOS.13967
23. Vallgarda, A., & Fernaeus, Y. (2015). Interaction Design as Bricolage Practice. TEI'15: Ninth International Conference on Tangible, Embedded, and Embodied Interaction (pp. 173-180). Stanford: Association for Computing Machinery.
24. Vanevenhoven, J., Winkel, D., Malewicki, D., Dougan, W. L., & Bronson, J. (2011). Varieties of bricolage and the process of entrepreneurship. New England Journal of Entrepreneurship, 14(2), 53-66.
25. Vuletich, C. (2015). Transitional textiles: The craft-based journey of textile design practice towards new values and roles for a sustainable fashion industry (Doctoral dissertation). University of the Arts London, Chelsea College of Arts.