ANA DİLİ ARAPÇA OLAN SURİYELİ GEÇ İKİ DİLLİ VE ANA DİLİ TÜRKÇE OLAN TEK DİLLİ ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNİN KONUŞMALARINDA BİÇİMBİLİMSEL HATALAR: KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME

Öz

Günümüzde toplumsal yapılar giderek çok kültürlü ve çok dilli bir hâl almaktadır. Küreselleşme, savaşlar, göç hareketliliği, eğitim ve daha iyi yaşam koşulları gibi unsurlar, bireylerin birden fazla dili edinmelerine ve kullanmalarına neden olabilmektedir. Avrupa Konseyi Modern Diller Merkezi (ECML) ve UNESCO'nun verilerine göre dünya nüfusunun yarısından fazlası iki dilli (bilingual) veya çok dilli (multilingual) bireylerden oluşmaktadır. Bu durum, iki dillilik olgusunun hem bireysel hem toplumsal düzeyde önem kazanmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda, 2011 yılında başlayan iç savaşın ardından Türkiye’ye göç eden Suriyelilerin Türkçe konuşma becerilerinin incelenmesi, günümüzde kapsamlı ve önem arz eden bir araştırma alanı olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, ana dili Arapça olup ikinci dili Türkçe olan Suriyeli geç iki dilli ortaokul öğrencileri ve ana dili Türkçe olan tek dilli ortaokul öğrencilerinin Türkçe konuşmalarındaki biçimbilimsel hataları karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada, nitel araştırma yönteminin bir deseni olan durum çalışması deseninin bütüncül çoklu durum modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, Adana ili Yüreğir ilçesindeki bir devlet ortaokulunda 5. sınıf kademesinde öğrenim gören toplam 10 öğrenciden oluşmaktadır. Katılımcılardan, yazısız ve tamamen resimli bir hikâye kitabı (sessiz kitap) olan “Frog, Where Are You?” (Kurbağa Neredesin?) adlı kitabı Türkçe olarak sesli bir şekilde anlatmaları istenmiştir. Anlatılar ses kaydına alınmış, ardından yazıya aktarılmış ve biçimbilimsel açıdan analiz edilmiştir. Katılımcıların yapmış olduğu biçimbilimsel hatalar belirli kategorilere ayrılmış ve bu kategoriler doğrultusunda değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde, ana dili Arapça olan Suriyeli geç iki dilli ortaokul öğrencilerinin Türkçe konuşmalarındaki biçimbilimsel hatalar ile ana dili Türkçe olan tek dilli ortaokul öğrencilerinin konuşmalarındaki biçimbilimsel hatalar karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Analizler sonucunda, her iki grubun en fazla yapmış olduğu biçimbilimsel hata türünün “hâl eki hataları” olduğu ve bu hata türünün, yapılan biçimbilimsel hataların yarısından fazlasını oluşturduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın bulguları doğrultusunda, en sık rastlanan diğer biçimbilimsel hata türlerinin sırasıyla “yeterlik fiili hataları”, “iyelik eki hataları”, “şahıs eki hataları” ve “fiilimsi eki hataları” olduğu tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar neticesinde araştırmacı ve öğreticilere yönelik çeşitli öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Biçimbilimsel hatalar
• geç iki dillilik
• hata türleri
• iki dillilik türleri
• konuşma becerisi

Morphological Errors in the Speech of Late Bilingual Syrian Middle School Students Whose Native Language Is Arabic and Monolingual Middle School Students Whose Native Language Is Turkish: A Comparative Study

Öz

Today, social structures are increasingly becoming multicultural and multilingual. Factors such as globalization, wars, migration movements, education, and the pursuit of better living conditions can lead individuals to acquire and use more than one language. According to data from the European Centre for Modern Languages (ECML) of the Council of Europe and UNESCO, more than half of the world’s population consists of bilingual or multilingual individuals. This situation has led the phenomenon of bilingualism to gain importance at both individual and societal levels. In this context, examining the Turkish speaking skills of Syrians who migrated to Türkiye following the civil war that began in 2011 has emerged as a comprehensive and significant area of research. This study aims to comparatively examine the morphological errors in the Turkish speech of late bilingual Syrian middle school students whose native language is Arabic and monolingual middle school students whose native language is Turkish. In this study, the holistic multiple case design, which is a pattern of the case study design within qualitative research methods, was used. In determining the study group, criterion sampling, one of the purposive sampling methods, was preferred. The study group consists of a total of 10 students studying at the 5th grade level in a public middle school in the Yüreğir district of Adana province. The participants were asked to narrate in Turkish a wordless, fully illustrated storybook (a silent book) titled “Frog, Where Are You?”. The narratives were audio-recorded, then transcribed and analyzed in terms of morphology. The morphological errors made by the participants were categorized and evaluated according to these categories. During the analysis process, the morphological errors in the Turkish speech of late bilingual Syrian middle school students whose native language is Arabic and those of monolingual middle school students whose native language is Turkish were examined comparatively. As a result of the analyses, it was determined that the most frequent type of morphological error made by both groups was “case marker errors,” and this error type constituted more than half of all morphological errors. Based on the findings of the study, the other most frequently encountered morphological error types were identified, respectively, as “ability verb errors,” “possessive suffix errors,” “personal suffix errors,” and “gerundial suffix errors.” In line with the results obtained from the study, various suggestions were proposed for researchers and educators.

Anahtar Kelimeler

• Morphological errors
• late bilingualism
• error types
• types of bilingualism
• speaking skill

Kaynakça

1. Ak Başoğul, D. & Can, F. S. (2014). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen Balkanlı öğrencilerin yazılı anlatımda yaptıkları hatalar üzerine tespitler. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 10, 100-119.
2. Atalan, G. (2017). Yabancı dil olarak Türkçede yazılı anlatımlarda yanlış analizi [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
3. Beardsmore, H. B. (1986). Bilingualism: Basic principles. Multilingual Matters.
4. Bloomfield, L. (1933). Language. H. Holt and Company.
5. Bölükbaş Kaya, F., Hançer, F. B. & Golynskaia, A. (2019). İki dillilik: Tanımı ve türleri üzerine kuramsal tartışmalar. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 7 (2), 98-113.
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
7. Gani, B. N. (2022). Suriyeli mülteci çocukların Türkçe ifade edici dil becerilerinin dil bilimsel açıdan incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
8. Grosjean, F. (1997). The bilingual individual. Interpreting, 2(1-2), 163-187.

9. Günaydın, Y. (2020). İki dillilik ile ilgili yayımlanan makalelerin incelenmesi (2010-2020). International Journal of Language Academy, 8 (5), 353-365.
10. Gürler, M. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen Suriyeli öğrencilerin yazılı anlatımlarında hata çözümlemesi [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
11. Güven, E. (2007). Yabancıların Türkçe öğrenirken ad durum eklerinde yaptıkları hataların çözümlenmesi ve bu hataların giderilmesine yönelik öneriler [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
12. Kara, Ö. T. & Şıhanlıoğlu, Ö. (2019). Türkiye’de görülen süreç odaklı iki dillilik modelleri. Uluslararası Diller Kongresi (INCOL-2019), 09-11 Ekim 2019, Çukurova Üniversitesi, Bildiri Tam Metin Kitabı, Çanakkale: Rating Academy Yayınları, 247-258
13. Kara, Ö. T. & Şıhanlıoğlu, Ö. (2021). İki dillilik, çok dillilik ve türleri. Karabulut, A. & Tunagür, M. (Ed.), İki dilli Türk çocuklarına Türkçe öğretimi. Akademisyen Kitabevi.
14. Kielhöfer, B. & Jonekeit, S. (1983). Zweisprachige kindererziehung. Stauffenburg Verlag.
15. Korkmaz, Z. (2019). Türkiye Türkçesi grameri: Şekil bilgisi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Köseoğlu, N. & Çerçi, A. (2025). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin sözlü anlatımlarına yönelik yanlış çözümlemesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21 (1), 333-349.
17. Mayer, M. (2003). Frog, where are you?. Dial Books.
18. McLaughlin, B. (1984). Second-language acquisition in childhood: Volume 1 preschool children.
19. Merriam, S. B. (2015). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. S. Turan (Çev. Ed.) Nobel Akademi Yayıncılık.
20. Ovu, B. F. & Anyanwu, Q. E. (2019). Bilingualism problems in Nigeria: Implications for ESL pedagogy. Journal of Languages, Linguistics and Literary Studies (JOLLS), 8, 13-21.
21. Özdamar, A. (2019). Suriyeli öğrencilerin hâl eklerini kullanım durumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
22. Seçer, İ. (2021). İki dillilik ve görev değiştirme becerileri: Deneysel desen araştırmaların ihtiyacı. Türk Psikoloji Yazıları, 24 (48), 32-45.
23. Süverdem, F. B. & Ertek, B. (2020). İki dillilik ve iki kültürlülük: Göç, kimlik ve aidiyet. The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 6 (2), 183-207.
24. Şahin, E. Y. (2013). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin yazılı anlatımlarındaki ek yanlışları. Tarih Okulu Dergisi, 6, 433-449.
25. Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
26. Wei, L. (2000). The bilingualism reader. Routlenge.
27. Yılmaz Atagül, Y. & Yahşi Cevher, Ö. (2015). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde hâl eki sorunsalı (Sakarya Üniversitesi örneği). TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 3 (5), 294-332.
28. Yin, R. K. (2009). Case study research: Desing and methods (4th ed.). Sage Publications.