İlkokul Öğretmenlerinin Çalıştıkları Okullara Yönelik Öğrenen Örgüt Algısı

Öz

Bu araştırmanın amacı, Peter Senge’nin öğrenen örgüt modeli temelinde ilkokul öğretmenlerinin kurumsal deneyimlerini incelemektir. Nitel yöntemle yürütülen çalışmada fenomenolojik desen kullanılmış; veriler, ölçüt ve kartopu örnekleme ile belirlenen öğretmenlerden yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Elde edilen veriler betimsel ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları; öğretmenlerin mesleki gelişim fırsatlarını yetersiz bulduğunu, yoğun iş ve evrak yükü nedeniyle zaman sıkıntısı yaşadıklarını göstermektedir. Okullarda ortak hedef belirleme çabalarına rağmen, vizyonun tam benimsenmediği ve iş birliğinin zayıf kaldığı tespit edilmiştir. Bazı öğretmenler fikirlerini özgürce ifade edebilse de meslektaş direnci ve yeniliklere karşı tutumlar bilgi paylaşımını sınırlamaktadır. Özellikle takım halinde öğrenme sürecindeki bireysel hareket etme eğilimi ve zayıf ortak çalışma kültürü, bilgi paylaşımının önündeki temel engellerdir. Ayrıca adaletsiz görevlendirmeler ve iletişim sorunları motivasyonu düşürerek "sistem düşüncesinin" yerleşmesini zorlaştırmaktadır. Bu doğrultuda; mesleki gelişim olanaklarının artırılması, adil yönetim anlayışının tesisi, ekip çalışmasının güçlendirilmesi ve motivasyon mekanizmalarının hayata geçirilmesi önerilmektedir. Bulgular, eğitim yöneticileri ve politika yapıcılar için öğrenen örgüt kültürünün geliştirilmesine yönelik stratejik veriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Öğrenen örgüt
• öğrenen okul
• örgütsel öğrenme.

Primary School Teachers’ Perceptions of Their Schools as Learning Organizations

Öz

This study aims to examine primary school teachers’ experiences within their institutions based on Peter Senge’s learning organization model. Adopting a qualitative research approach, the study employed a phenomenological design. Data were collected through semi-structured interviews with primary school teachers selected via purposive and snowball sampling methods and analyzed using descriptive and content analysis techniques. The results indicate that teachers find professional development opportunities insufficient and experience time constraints due to heavy workloads and administrative tasks. Despite efforts to establish common goals, the organizational vision has not been fully internalized and collaboration remains weak. While some teachers reported that they could express their opinions freely, resistance from colleagues and negative attitudes toward innovation limit knowledge sharing. Specifically, the tendency to act individually and a weak culture of collaboration within the team learning process serve as primary barriers to information exchange. Furthermore, unfair task distribution and communication barriers decrease motivation, hindering the institutionalization of systems thinking. In this regard, it is recommended to increase professional development opportunities, establish a fair management approach, strengthen teamwork, and implement motivation mechanisms. The findings provide strategic insights for educational administrators and policymakers regarding the development of a learning organization culture in primary schools.

Anahtar Kelimeler

• Learning school
• learning organizations
• organizational learning

Kaynakça

1. Argyris, C., & Schön, D. A. (1996). Organizational learning II: Theory, method, and practice. Addison-Wesley.
2. Babaoğlan, E., Nalbant, A., & Çelik, E. (2017). Okul başarısına okul yöneticisinin etkisine ilişkin öğretmen görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43, 93–109. https://doi.org/10.21764/efd.82932
3. Banoğlu, K., & Peker, S. (2012). Öğrenen örgüt olma yolunda ilköğretim okul yöneticilerinin algı durumu. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43, 71–82. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28. Biernacki, P., & Waldorf, D. (1981). Snowball sampling: Problems and techniques of chain referral sampling. Sociological Methods & Research, 10(2), 141–163.
4. Breda-Verduijn, H., & Heijboer, M. (2016). Learning culture, continuous learning, organizational learning anthropologist. Industrial and Commercial Training, 48(3), 123–128. https://doi.org/10.1108/ICT-11-2015-0074
5. Cansoy, R., & Parlar, H. (2017). Mesleki öğrenme toplulukları olarak okullar: Okullarda uygulanması ve geliştirilmesi. Turkish Studies, 12(17), 89–112.
6. Çelik, E. (2018). Modern toplumda serbest zamanın işlevi ve planlanması. Akademik Hassasiyetler, 5(9), 77–92.
7. Çelik, E. (2019). Modernleşme sürecinde toplumsal bilincin dönüşümü ve eğitim yönetimine yansımaları. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 9(2), 521–546.
8. Çelik, E. (2024). Toplumsal bozulmanın yönetsel parametreleri. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(1), 44–60.

9. Daşan, S. (2015). Öğrenen okul ile ilgili okul yöneticilerinin görüşleri üzerine nitel bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
10. Demir, M. K., & Arı, E. (2013). Öğretmen sorunları-Çanakkale ili örneği. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty, 32(1), 107–126. https://doi.org/10.7822/egt146
11. Doğan, S., & Yiğit, Y. (2014). Öğreten okulların tamamlayıcısı: Öğrenen okullar. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(53), 318–336.
12. Edmondson, A. C. (2012). Teaming: How organizations learn, innovate, and compete in the knowledge economy. John Wiley & Sons.
13. Eğriboyun, D. (2004). Orta öğretim kurumlarındaki yöneticilerin öğrenen örgüt uygulamaları [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
14. Fullan, M. (2007). The new meaning of educational change. Teachers College Press.
15. Fullan, M. (2012). Change forces: Probing the depths of educational reform. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203059005
16. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Communication and Technology Journal, 30(4), 233–252. https://doi.org/10.1007/BF02765185
17. Güzelgörür, F. (2017). Öğretmen ve yönetici görüşlerine göre ilkokul ve ortaokulların öğrenen örgüt özellikleri [Yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
18. Hargreaves, A., & Fullan, M. (2015). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press. Kalemkuş, J. (2021). Fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 63–87. https://doi.org/10.18039/ajesi.800552
19. Kalın, E. (2021). Doğum izni sonrası işe başlayan hemşire ve doktorların işe uyum deneyimleri: Bir fenomenoloji araştırması [Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
20. Karadağ, N., & Bellibaş, M. Ş. (2017). İlkokulların mesleki öğrenme toplulukları olma durumlarının değerlendirilmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 8(16), 24–42.
21. Kızıloğlu, A. (2023). Devlet ve özel okul yöneticilerinin öğrenen okul ile ilgili görüşleri [Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
22. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel Yayıncılık.
23. Öz, H., & Baloğlu, N. (2022). Kültürel öğelerin eğitim kurumlarına yansımaları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(2), 243–268.
24. Özdemir, S. (2022). Eğitimde örgütsel yenileşme. Pegem Akademi.
25. Santos Guerra, M. Á. (2020). La escuela que aprende. Ediciones Morata.
26. Senge, P. M. (1990). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization. Doubleday.
27. Senge, P. M., Cambron-McCabe, N., Lucas, T., Smith, B., & Dutton, J. (2012). Schools that learn (updated and revised): A fifth discipline fieldbook for educators, parents, and everyone who cares about education. Crown Currency.
28. Senge, P. M. (2014). Öğrenen okullar (M. Çetin, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık.
29. Sıcak, A., & Parmaksız, R. Ş. (2016). İlköğretim kurumlarındaki mesleki çalışmaların etkililiğinin değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 17–33.
30. Spann-Hite, T., Picklesimer, B. K., & Hamilton, G. J. (1999). Teacher attitudes toward an interdisciplinary approach to inclusion. Middle Tennessee State University.
31. Subaş, A. (2010). İlköğretim okullarında çalışan sınıf ve branş öğretmenlerinin öğrenen örgütü (okulu) algılamaları [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
32. Şentürk, İ. (2016). Yönetici ve öğretmenlerin öğrenen örgüt algısı ve karşılaştıkları engeller [Yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
33. Şık, F. F. (2022). Öğrenen okul ile ilgili özel okul öğretmenlerinin görüşleri üzerine nitel bir çalışma [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
34. Töremen, F. (1999). Devlet liselerinde ve özel liselerde örgütsel öğrenme ve engelleri [Doktora tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
35. Watkins, K. E., & Marsick, V. J. (1993). Sculpting the learning organization: Lessons in the art and science of systemic change. Jossey-Bass. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2006). Nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. Zederayko, G. E. (2000). Variables in schools becoming learning organizations [Yayımlanmamış doktora tezi]. University of Montana.