Örgütsel Kibirliliğin İşten Ayrılma Niyeti Üzerine Etkisinde Metanetin Aracı Rolü

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 222 - 239 , 31.03.2026

Ethem Merdan

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1754733

https://izlik.org/JA66NH67ZU

Öz

Kibir, bireyin kendisini diğerlerinden üstün görmesi, onları küçük görmesi ve kendini aşırı beğenmesi durumudur. Kibirli yöneticilerin çalışanları konusunda umursamaz ve düşüncesiz oldukları, olumsuz davranışlar sergiledikleri söylenebilir. Bu durum çalışanların kendilerini değersiz, mutsuz hissetmesine ve beraberinde işten ayrılma niyetlerine yol açabilir. Çünkü çalışan kendisine değer verilmediğini ve küçümsendiğini hissettiğinde, çok ciddi bir sebebi yok ise, o işten ve işyerinden uzaklaşmak ve yeni bir iş tercih etmek isteyebilir. İşten ayrılma niyetinden vazgeçme noktasında bireyin sabırlı olmasını sağlayan metanetin etkili olabileceği söylenebilir. Çalışmanın amacı, örgütsel kibirliliğin işten ayrılma niyetine etkisinde metanetin aracı rolünü tespit etmektir. Çalışmanın evreni, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi’ndeki akademik personel olarak belirlenmiştir. Çalışmanın örneklemini ise, bu üniversitedeki 371 akademik personel oluşturmaktadır. Araştırmada veriler online anket ile toplanmıştır. Elde edilen verilerin analiz edilmesi sonucunda örgütsel kibirlilik metaneti negatif; metanet işten ayrılma niyetini negatif; örgütsel kibirlilik ise işten ayrılma niyetini pozitif yönde etkilemektedir. Aracılık analizi sonucuna göre, metanet, örgütsel kibirliliğin işten ayrılma niyeti üzerine etkisinde aracılık rolüne sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Kibirlilik , İşten Ayrılma Niyeti , Metanet

The Mediating Role of Grit in the Effect of Organizational Arrogance on Intention to Leave

https://izlik.org/JA66NH67ZU

Öz

Arrogance refers to an individual's tendency to view themselves as superior to others, to belittle others, and to possess an exaggerated sense of self-importance. Arrogant managers are often perceived as indifferent and inconsiderate toward their employees, exhibiting negative behaviors that can lead employees to feel undervalued and unhappy. This emotional state may increase their intention to leave the organization, especially if they do not have a compelling reason to stay. In such cases, grit may play a critical role in helping individuals remain patient and committed, potentially reducing their intention to leave. The aim of this study is to examine the mediating role of grit in the relationship between organizational arrogance and intention to leave. The universe of the study was determined as academic staff at Kırşehir Ahi Evran University. The sample of the study consists of 371 academic staff at this university. Data were collected through an online questionnaire. The analysis of the data revealed that organizational arrogance negatively affects grit; grit negatively affects intention to leave; and organizational arrogance positively affects intention to leave. The mediation analysis showed that grit plays a mediating role in the relationship between organizational arrogance and intention to leave.

Anahtar Kelimeler

Organizational Arrogance , Intention to Leave , Grit

Kaynakça

• Akcan Tüfekci, A., Malkoç, S. ve Kızıltan, Ö. (2018). Akademisyenlere göre akademi ve akademik kültür. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 569-591.
• Alhadabi, A. & Karpinski, A. C. (2020). Grit, self-efficacy, achievement orientation goals, and academic performance in university students. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 519-535.
• Al-Shomrani, S., Mahran, S. M. and Felemban, O. (2024). The relationship between resilience and the intention to leave among staff nurses at governmental hospitals in the Al-Baha Region of Saudi Arabia. Cureus, 16(3), 1-18.
• Aparicio, M., Bacao, F. and Oliveira, T. (2017). Grit in the path to e-learning success. Computers in Human Behavior, 66, 388-399.
• Arco-Tirado, J. L., Fernández-Martín, F. D. and Hoyle, R. H. (2018). Development and validation of a Spanish version of the grit-s scale. Frontiers in Psychology, 9(96), 1-7.
• Arı, G. S., Bal, H. ve Bal, E. Ç. (2010). İşe bağlılığın tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti ilişkisindeki aracılık etkisi: Yatırım uzmanları üzerinde bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(3), 143-166.
• Arli, D., Tjiptono, F., Tkaczynski, A. and Bakpayev, M. (2021). Grit: the good, the bad and the ugly. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics, 33(5), 1270-1285.
• Avcı, N. ve Küçükusta, D. (2009). Konaklama işletmelerinde örgütsel öğrenme, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma eğilimi arasındaki ilişki. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 20(1), 33-44.
• Avcı, N. (2023). Çalışanların örgütsel kibirlilik ve kayırmacılık algı düzeylerinin örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki etkileri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 95-114.
• Aydemir, C. ve Akdoğan, A. A. (2019). Psikolojik performansın işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(4), 1625-1637.
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(1), 231-274.
• Bayarçelik, E. B. and Fındıklı, A. M. (2016). The mediating effect of job satisfaction on the relation between organizational justice perception and ıntention to leave, Procedia-Social and Behavioral Sciences, 235, 403-411.
• Bıyıkbeyi, T. ve Tatlı, H. S. (2025). Dinamik çevrelerde örgütsel miyopiden kurtulmak: Örgütsel öğrenme açisindan inceleme. Yönetim Bilimleri Dergisi, 23(55), 588-611.
• Borden, L., Levy, P. E. and Silverman, S. B. (2018). Leader arrogance and subordinate outcomes: The role of feedback processes. Journal of Business and Psychology, 33(3), 345-364.
• Bowman, N. A., Hill, P. L., Denson, N. and Bronkema, R. (2015). Keep on truckin’ or stay the course? Exploring grit dimensions as differential predictors of educational achievement, satisfaction, and intentions. Social Psychological and Personality Science, 6(6), 639-645.
• Bozacı, İ., Çiftçi, G. E. ve Gürer, A. (2018). Algılanan yönetici kibrinin, satış elemanlarının tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisine yönelik bir alan araştırması. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 205-226.
• Byrne, B. M. (2001). Structural equation modeling: Perspectives on the present and the future. International Journal of Testing, 1(3-4), 327-334.
• Burkhart, R. A., Tholey, R. M., Guinto, D., Yeo, C. J. and Chojnacki, K. A. (2014). Grit: A marker of residents at risk for attrition?. Surgery, 155(6), 1014-1022.
• Cohen, L., Manion, L. and Morrison, K. (2000). Research methods in education. Routledge Falmer: Taylor&Francis Group.
• Credé, M. (2018). What shall we do about grit? A critical review of what we know and what we don’t know. Educational Researcher, 47(9), 606–611.
• Çarıkçı, İ. H. ve Çelikkol, Ö. (2009). İş- aile çatışmasının örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyetine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 153-170.
• Çiftçi, D. Ö., Meriç, E. ve Meriç, A. (2015). Örgütsel sessizlik, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: Ordu ili özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde bir uygulama. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 996-1007.
• Demirbilek, M., Akpolat, T. ve Keser, S. (2024). Akademisyenlerin kibir yönelimi ölçeği (AKYÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (72), 464-488.
• Duckworth, A.L, Peterson, C., Matthews, M. D. and Kelly, D.R. (2007). Grit: Perseverance and passion for long-term goals. Journal of Personality and Social Psychology, 92(6), 1087-1101.
• Duckworth A. L. and Quinn, P. D. (2009). Development and validation of the short grit scale. Journal of Personality Assessment, 91(2), 166-174.
• Erkuş, A. (2017). Davranış bilimleri için bilimsel araştırma süreci. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Esen, Ü. B. (2020). Liderlikte kibir ve aşırı pozitiflik: Bir literatür incelemesi. İş ve İnsan Dergisi, 7(2), 295-309. Friedman, H. H. and Friedman, L. W. (2019). A treatise on the jackass in academe: How arroganceand self-centeredness destroy the credibility of higher education. Journal of Intercultural Management and Ethics, (2), 9-27.
• Fornell, C. and Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research, 18(1), 39-50.
• Haar, J. M. (2014). Challenge and hindrance stressors in New Zealand: exploring social exchange theory outcomes. The International Journal of Human Resource Management, 17(11), 1942-1950.
• Hagger, M. S. and Hamilton, K. (2019). Grit and self-discipline as predictors of effort and academic attainment. British Journal of Educational Psychology, 89, 324–342.
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. and Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis: A global perspective. Upper Saddle River: Pearson Education.
• Herbin III, C. V. (2018). Measuring organizational arrogance: Development and validation of a theory-based instrument (Doctoral Dissertation), School of Business & Leadership, Regent University, Virginia Beach.
• Hill, P. L., Burrow, A. L. and Bronk, K. C. (2016). Persevering with positivity and purpose: An examination of purpose commitment and positive affect as predictors of grit. Journal of Happiness Studies: An Interdisciplinary Forum on Subjective Well-Being, 17(1), 257–269.
• Holden, N. R. (1993). Profit-motivated policing: Seizure laws and police management. The Academy of Criminal Justice Sciences Annual Conference, Kansas City, Missouri, USA, March 16-20.
• Jeong, J. Y., Seo, Y. S., Choi, J. H., Kim, S. H., Lee, M. S., Hong, S. H., Choi, J. S. and Park, D. E. (2019). The Influence of grit on turnover intention of university hospital nurses: The mediating effect of job involvement. Journal of Korean Academy of Nursing, 49(2), 181-190.
• Jinyang, L. (2015). Knowledge sharing in virtual communities: A social exchange theory perspective. Journal of Industrial Engineering and Management (JIEM), 8(1), 170-183.
• Johnson, R. E., Silverman, S. B., Shyamsunder, A., Swee, H. Y., Rodopman, O. B., Cho, E. and Bauer, J. (2010). Acting superior but actually inferior?: Correlates and consequences of workplace arrogance. Human Performance, 23(5), 403-427.
• Jordan, S. L., Ferris, G. R., Hochwarter, W. A. and Wright, T. A. (2019). Toward a work motivation conceptualization of grit in organizations. Group & Organization Management, 44(2), 320-360.
• Kaçay, Z., Damar, A., Eskiler, E. ve Soyer, F. (2021). Örgütsel kibirliliğin küresel akademik performans üzerindeki etkisinin araştırılması. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(46), 1059-1071.
• Khajavy, G. H. and Aghaee, E. (2024). The contribution of grit, emotions and personal bests to foreign language learning, Journal of Multilingual and Multicultural Development, 45(6), 2300-2314.
• Kline, P. (2014). An easy guide to factor analysis. London: Routledge.
• Lucas, G. M., Gratch, J., Cheng, L. and Marsella, S. (2015). When the going gets tough: Grit predicts costly perseverance. Journal of Research in Personality, 59, 15–22.
• MacKenzie, S. B. and Podsakoff, P. M. (2012). Common method bias in marketing: Causes, mechanisms, and procedural remedies. Journal of retailing, 88(4), 542-555
• Mooradian, T., Matzler, K., Uzelac, B. and Bauer, F. (2016). Perspiration and inspiration: Grit and innovativeness as antecedents of entrepreneurial success. Journal of Economic Psychology, 56, 232–243.
• Müderrisoğlu, T. ve İşçi, E. (2023). The assessment of the relationship between organizational arrogance and conflict management tendency between the nurses working in private hospitals. Aurum Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(1), 21-27.
• Owen, D. and Davidson, J. (2009). Hubris syndrome: An acquired personality disorder? A study of us presidents and uk prime ministers over the last 100 years. Brain/A Journal of Neurology, 132(5), 1396-1406.
• Owen, L. D. (2006). Hubris and nemesis in heads of government. Journal of the Royal Society of Medicine, 99 (11), 548-551.
• Özgüzel, S. ve Taş, S. (2016). Hubris sendromuna yakalanan yöneticilerde çocukluktaki aile içi iletişimin etkisinin incelenmesi. 21.Yüzyılda Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(13), 119-132.
• Pate, A. N., Payakachat, N., Harrell, T. K., Pate, K. A., Caldwell, D. J. and Franks, A. M. (2017). Measurement of grit and correlation to student pharmacist academic performance. American Journal of Pharmaceutical Education, 81(6), 1-8.
• Reed, L. and Jeremiah, J. (2017). Student grit as an important ingredient for academic and personal success. Developments in Business Simulation and Experiential Learning, 44, 252-256.
• Roll, R. (1986). The hubris hypothesis of corporate takeovers. Journal of Business, 59, 197–216.
• Rusbult, C. E., Farrell, D., Rogers, G. and Mainous III, A. G. (1988). Impact of exchange variables on exit, voice, loyalty, and neglect: An integrative model of responses to declining job satisfaction. The Academy of Management Journal, 31(3), 599-627.
• Sayılarla Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi (2025). Sayılarla üniversitemiz. https://idari.ahievran.edu.tr/default/sayilarla , Erişim Tarihi: 28.05.2025
• Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H. and Müller, H. (2003). Yapısal eşitlik modellerinin uyumunun değerlendirilmesi: Önem testleri ve tanımlayıcı uyum iyiliği ölçüleri. Çevrimiçi Psikolojik Araştırma Yöntemleri, 8(2), 23-74.
• Schreiner, L. A. (2017). The privilege of grit. About Campus: Enriching the Student Learning Experience, 22(5), 11-20.
• Schumacker, R. E. and Lomax, R. G. (2004). A beginner's guide to structural equation modeling. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates
• Silverman, S. B., Johnson, R. E., Mc Connell, N. and Carr, A. (2012). Arrogance: A formula for leadership failure. The Industrial-Organizational Psychologist, 50(1), 21-28.
• Sundermeier, J. (2021). Toward a comprehensive perspective on hubristic leadership an aggregation of cross disciplinary evidence and roadmap for future research. European Management Journal, 40(30), 1-11.
• Tekingündüz, S. ve Kurtuldu, A. (2015). İşten ayrılma niyeti, iş tatmini, örgütsel bağlılık, liderlik ve iş stresi arasındaki ilişkilerin analizi: Bir hastane örneği. International Journal of Human Sciences, 12(1), 1501-1517.
• Telli, E., Ünsar, A. S. ve Oğuzhan, A. (2012). Liderlik davranış tarzlarının çalışanların örgütsel tükenmişlik ve işten ayrılma eğilimleri üzerine etkisi: Konuyla ilgili bir uygulama. Electronic Journal of Vocational Colleges, 2(2), 135-150.
• Tett, R. P. and Meyer, J. P. (1993). Job satisfaction, organizational commitment, turnover ıntention and turnover: Path analyes based on meta-analytic findings. Personnel Psychology, 46(2), 259-293.
• Toscano, R., Price, G. and Scheepers, C. (2018). The impact of CEO arrogance on top management team attitudes. European Business Review, 30(6), 630-644.
• Tutar, H., ve Erdem, A. T. (2022). Örnekleriyle bilimsel araştırma yöntemleri ve SPSS uygulamaları. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Walsh, J. P., Ashford, S. J. and Hill, T. E. (1985). Feedback obstruction: The influence of the information environment on employee turnover intentions. Human Relations, 38(1), 23–46.
• Yıldız, D. and Uzunsakal, E. (2018). Alan araştırmalarında güvenilirlik testlerinin karşılaştırılması ve tarımsal veriler üzerine bir uygulama. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 14–28.
• Yi, L., Chen, Z., Jiménez-Herrera, M. F., Gan, X., Ren, Y. and Tian, X. (2024). The impact of moral resilience on nurse turnover intentions: the mediating role of job burnout in a cross-sectional study. BMC Nursing, 23(687), 1-10.
• Zainun, N. F. H., Johari, J. and Adnan, Z. (2019). Technostress and commitment to change: The moderating role of internal communication. International Journal of Public Administration, 43(15), , 1327-1339.