Kriz mi, Fırsat mı? Avrupa Birliği Güvenlik Politikalarının Rusya-Ukrayna Savaşı Ekseninde Değişen Dinamikleri

Öz

Avrupa Birliği, İkinci Dünya Savaşı’nın bitimiyle kurulan ve birçok alanda kıta devletleri arasında iş birliği sağlayan köklü bir örgüttür. Birlik üyesi devletler ekonomik, dış politika ve güvenlik olmak üzere üç temel alanda işbirliğine önem vermektedir. Kurulduğu günden bu yana üye sayısını artırarak sınırlarınI genişleten örgüt ekonomik ve dış politikasında ortak bir tavır sergilemiş; ancak güvenlik alanında aynı başarıyı gösterememiştir. Geçmişte birliğin güvenliğini sağlamak amacıyla Ortak Dış Politika ve Güvenlik Politikası (ODGP) ile Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası (AGSP) gibi girişimlerde bulunulmuştur fakat istenilen başarıya ulaşılamamıştır. Avrupa Birliği üyesi devletler kendi güvenliklerini elde etmek için bir örgüt kurmak yerine NATO şemsiyesi altında kalmayı tercih etmiştir. Ancak son yıllarda Avrupa Birliği’nin güvenlik politikasında geçmişteki tutumunu terk ettiği görülmektedir. Özellikle 2022 yılında Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Avrupa kıtasının ortasında kendini göstermesi bu değişimde önemli etkiye sahiptir. Bu çalışma, Avrupa Birliği’nin güvenlik politikasında yaşana değişim sürecini iç ve dış dinamikler olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel analiz yöntemlerinden doküman analizine başvurularak bilimsel makaleler, AB belgeleri ve raporları incelenmiştir. Bu doğrultuda AB güvenlik politikasının hangi yönde ilerlediği ve sürdürülebilirliği üzerine incelemelerde bulunulmuştur. Ayrıca çalışmada Avrupa’nın değişen güvenlik politikasının ardında yatan iç ve dış dinamikler üzerinde durulmuştur. İç dinamiklerin başında göç ve mülteci krizi ile Avrupa da yükselen sağ rejimler yer alırken dış dinamiklerde “Stratejik Özerklik”, “Rusya-Ukrayna Savaşı” ve “Trump Yönetimi” ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Avrupa Birliği
• Güvenlik
• Rusya-Ukrayna Savaşı
• NATO
• Trump Yönetimi

Kaynakça

1. Aggestam, L. & Hyde-Price, A. (2019). Double trouble: Trump, transatlantic relations and European strategic autonomy. JCMS: Journal of Common Market Studies, 57(S1), 114-127. https://doi.org/10.1111/jcms.12948.
2. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
3. Borrell, J. (2023). Europe in the interregnum: Our geopolitical awakening after Ukraine. Red, 5(1), 106-110.
4. Boyle, M. J. (2020). America and the illiberal order after Trump. Survival, 62(6), 51-76. https://doi.org/10.1080/00396338.2020.1851085.
5. Böller, F. (2020). A breakdown of trust: Trump, Europe and the transatlantic security community. M. T. Oswald (Ed.), Mobilization, representation, and responsiveness in the American democracy içinde (ss. 301-319). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-24792-8_16.
6. Clingendael Institute. (2020). The EU’s legacy and ambition in security and defence. https://www.clingendael.org/sites/default/files/2020-04/CSDP_Report_April_2020.pdf in 21.06.2025.
7. Council of the European Union. (2016). Implementation plan on security and defence. European Union. https://www.consilium.europa.eu/media/22460/eugs-implementation-plan-st14392en16.pdf in 21.06.2025.
8. Council of the European Union. (2017a, Aralık 11). Council decision (CFSP) 2017/2315 of 11 December 2017 establishing permanent structured cooperation (PESCO) and determining the list of participating member states. Official Journal of the European Union.Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32017D2315 in 08.06.2025.

9. Council of the European Union. (2017b, Aralık 11). COUNCIL DECISION (CFSP) 2017/2315—of 11 December 2017—establishing permanent structured cooperation (PESCO) and determining the list of participating member states. Official Journal of the European Union. Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32017D2315 in 08.06.2025.
10. Çayhan, B. E. (2002). Avrupa güvenlik ve savunma politikası ve Türkiye. Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(3), 42-55.
11. Çepni, S. (2010). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (5. Baskı). Trabzon: Celepler Matbaacılık.
12. Dorn, F. (2024). Defence spending for Europe’s security – How much is enough? Intereconomics, 59(4), 204-209. https://doi.org/10.2478/ie-2024-0042.
13. Efe, H. (2007). AB’nin gelişen “Avrupa güvenlik ve savunma politikası” ve Türkiye. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 127-145.
14. Efe, H. (2008). Avrupa Birliği’nin ortak dış ve güvenlik politikası. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 66-78.
15. Efe, H. (2010). Soğuk Savaş döneminde Avrupa’da ortak dış politika oluşturma çabaları. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 9(1), 37-62.
16. Emir, M. (2023). Avrupa Birliği’nin gelişen Libya politikası: Göç ve güvenlik. Ankara: Nobel Yayıncılık.
17. Emmanuelle, M. (2021). Europe’s evolving deterrence discourse (No. LLNL-TR--815694, ss. 51-65). https://doi.org/10.2172/1814089.
18. Erdemir, E. (2020). Avrupa Birliği’nin güvenlik ve savunma politikaları: Atlantikçi-Avrupacı ayrımını Fransa üzerinden değerlendirmek. İçinde R. S. S. Biçer & A. Yıldız (Eds.), New World Architecture of Economy and Security (ssharikas. 185–195). İstanbul: Tasam Yayınları.
19. European Commission. (2025a). The Ukraine facility—European Commission. Retrieved from https://commission.europa.eu/topics/eu-solidarity-ukraine/eu-assistance-ukraine/ukraine-facility_en in 27.05.2025.
20. European Commission. (2025b), European Defence Fund. Retrieved from https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/european-defence-fund-edf-official-webpage-european-commission_en in 27.05.2025.
21. European Union Institute for Security Studies, European Defence: Making it work. (2000). Chaillot Papers (p. 123). Retrieved from https://aei.pitt.edu/502/1/chai42e.pdf in 06.06.2025.
22. European External Action Service. (2017). Common security and defence policy of the European Union: Missions and operations – Annual report 2016. European External Action Service. Retrieved from https://www.eeas.europa.eu/delegations/türkiye/common-security-and-defence-policy-european-union-missions-and-operations_en in 15.06.2025.
23. European Parliament. (2025a). European peace facility – For Ukraine, but not only. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/772833/EPRS_BRI(2025)772833_EN.pdf in 05.05.2025.
24. European Parliament. (2025b). White paper on the future of European defence. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-10-2025-0034_EN.html in 09.06.2025.
25. European Union. (2012). Consolidated version of the Treaty on European Union. Official Journal of the European Union, C 326(15), 13-46.
26. European Union. (2016). Shared vision, common action: A stronger Europe. A global strategy for the European Union’s foreign and security policy (s. 60). European External Action Service. Retrieved from https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/eugs_review_web_0.pdf in 12.06.2025.
27. European Union External Action. (2016). Shared Vision, Common Action: A Stronger Europe–A Global Strategy for the European Union’s Foreign and Security Policy (ss. 1-60).
28. European Union External Action Service. (2022). A strategic compass for security and defence (s. 64). European Union External Action Service. Retrieved from https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/documents/strategic_compass_en3_web.pdf in 12. 06. 2025.
29. European Union External Action Service. (2024). 2024 progress report on the implementation of the strategic compass for security and defence (s. 32). European Union External Action Service. Retrieved from https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/documents/2024/StrategicCompass_2ndYear_Report_0 in 16. 06. 2025.
30. Ewers, &Peters, N. M. (2020). European External Action Service. The Routledge Handbook of EU-Africa Relations (1. bs, ss. 80-89). London: Routledge.
31. Fiott, D. (2018). Strategic autonomy: Towards ‘European sovereignty’ in defence? European Union Institute for Security Studies (EUISS), 8.
32. Fiott, D. (2022). The fog of war: Russia’s war on Ukraine, European defence spending and military capabilities. Intereconomics, 57(3), 152-156. https://doi.org/10.1007/s10272-022-1051-8.
33. Funcas Intelligence. (2025). EU defense spending and trade outlook. Funcas. Retrieved from https://www.funcas.es/wp-content/uploads/2025/02/2.-European-defense.pdf in 18.06.2025.
34. Gaddis, J. L. (2006). The Cold War: A New History. New York: Penguin Press.
35. Gençalp, E. (2011). Avrupa güvenlik ve savunma politikası (AGSP) ve Türkiye’nin Avrupa güvenliğindeki rolü. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 2, 765-776.
36. Howorth, J. (2019). Strategic autonomy: Why it’s not about Europe going it alone. European View, 18(2), 53. https://doi.org/10.1177/1781685819883195.
37. İlhan, Ş. K. (2022). Avrupa Birliği güvenlik perspektifinde terörizm ve Avrupa şüpheciliği. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 11(2), 79-88.
38. Kahraman, S. (2011). Avrupa Birliği’nin ortak güvenlik ve savunma politikası. Ç. Erhan ve D. Senemoğlu (Ed.), Avrupa Birliği politikaları içinde. Ankara: İmaj Yayınevi.
39. Kaplan, L. S. (2010). NATO and the UN: A peculiar relationship. Columbia: University of Missouri Press.
40. Kızıltan, A. ve Kaya, Y. (2005). Avrupa Birliği’nin ortak dışişleri ve güvenlik politikasına bir bakış. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(1), 201-225.
41. Kocamaz, S. (2010). Lizbon Antlaşması çerçevesinde Avrupa Birliği ortak güvenlik ve savunma politikasının geleceği. Ege Academic Review, 10(3).
42. Kocamaz, S. (2020). Donald Trump döneminde Avrupa Birliği-ABD ilişkileri: Liberal dünya düzeni, krizler ve ayrışan politikalar. Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Dergisi, 28(2), 221-253.
43. Müftüler-Baç, M. (2006). Türkiye ve Avrupa Birliği ilişkilerine güvenlik boyutundan bir bakış. İstanbul: TESEV Yayınları.
44. North Atlantic Treaty Organization, (2022) Madrid summit declaration issued by NATO heads of state and government. Retrieved from https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_196951.htm in 08.06.2025.
45. North Atlantic Treaty Organization. (2023) The North Atlantic Treaty. NATO. Retrieved from https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_17120.htm in 09.06.2025.
46. Ozan, Ö. (2025). AB’nin geleceği ne olacak? Daktilo 1984. https://daktilo1984.com/roportajlar/abnin-gelecegi-ne-olacak-ozan-ormeci-ab-ordusunun-olusturulmasi-kesinlikle-mumkundur/ adresinden 07.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
47. Özkatar, H. M. (2021). Avrupa Birliği ortak dış ve güvenlik politikası: Normatif gücün politika gelişimine etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
48. Parliament, E., and Union, C. of the E. (2016). Regulation (EU) 2016/794 of the European Parliament and of the Council of 11 May 2016 on the European Union Agency for Law Enforcement Cooperation (Europol) and Replacing and Repealing Council Decisions 2009/371/JHA, 2009/934/JHA, 2009/935/JHA, 2009/936/JHA and 2009/968/JHA. Official Journal of the European Union, 50.
49. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage publications.
50. Regulation (EU) 2019/881. (2019). Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/881/oj in 05.05.2024.
51. Sivertsen, J. (2024). Projecting geopolitical power and acting as one: The EU’s foreign policy in the Russian-Ukrainian conflict. Master’s Thesis, Norwegian University of Science and Technology, Norway.
52. Şahin, İ. (2022). Avrupa Birliği güvenlik politikalarının oluşturulmasında göç-güvenlik ilişkisi: Suriye mülteci krizi örneği, Doktora Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi, İstanbul.
53. Tangör, B. (2009). Avrupa Birliği güvenlik ve savunma politikasının gelişimi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
54. Trauner, F. (2016). Asylum policy: The EU’s ‘crises’ and the looming policy regime failure. Journal of European Integration, 38(3), 311-325. https://doi.org/10.1080/07036337.2016.1140756.
55. Treaty on European Union. (1992). Official Journal of the European Union. Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/teu/sign/eng in 20.06.2025.
56. Turan, A. P. (2010). Avrupa Birliği güvenlik aktörü olmaya ne kadar yakın? Bilge Strateji, 2(3), 29-57.
57. Turhan, E. (2019). Avrupa Birliği’nin ortak güvenlik ve savunma politikasının savunma boyutunun gelişiminde PESCO’nun rolü: Fırsatlar ve zorluklar. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 20(2), 347-374. https://doi.org/10.24889/ifede.627263.
58. UNHCR. (2025). Ukraine situation. UNHCR. Retrieved from https://data.unhcr.org/en/situations/ukraine in 02.05.2025.
59. United Nations High Commissioner for Refugees. (2025). Ukraine emergency: Three years on—2025 update. UNHCR Operational Data Portal.
60. Welfens, P. J. (2017). An accidental Brexit: New EU and transatlantic economic perspectives. Palgrave Macmillan: Springer International Publishing.
61. Yiğittepe, L. (2017). Avrupa Birliği güvenlik politikaları: Security policies of the European Union. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(7), 12-27.
62. Yılmaz Elmas, F. (2016). Avrupa Birliği göç-dış politika ilişkisinde paradigma değişimi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
63. Zandee, D. (2018). PESCO implementation: The next challenge (ss. 1-15). Clingendael Institute. Retrieved from https://www.clingendael.org/sites/default/files/2018-09/PB_Pesco_Sept2018.pdf in 04.06.2025 tarihinde erişilmiştir.