A Study on Empowering Families and Women through Cooperatives in Turkey

Öz

The family is considered a multifaceted concept that forms the fundamental structure of society and encompasses legal, economic, and social elements. It is a highly significant value, as it generally consists of a mother, father, and children, or as it incorporates cultural elements bound together by love and principles of responsibility. It is desirable and expected that the family should be integrated and protected through traditional structures, religious commitments, and, in particular, legal guarantees. The adoption of a number of multifaceted supports and measures to protect and strengthen the family in Turkey, from past to present, explains the widespread situation. The fact that TÜİK (Turkish Statistical Institute) has determined the population's self-renewal rate to be 2.10%, while this rate is 1.51% in Turkey, constitutes an important starting point for Turkey. The Vision Document for the Protection and Strengthening of the Family, covering the period 2024-2028, was considered a significant development and outlined the general framework for the steps to be taken in this direction. While the lack of direct reference to cooperatives in this multifaceted document is a shortcoming, it is also a scientific fact that cooperative principles such as democratic governance and equality are highly suitable for women through entrepreneurship. The full and effective participation of women in economic and social life through Women's Entrepreneurship Cooperatives is considered a breakthrough in protecting and empowering the family and women in Turkey, with both economic and social aspects. This study examines various aspects of protecting the family and women in Turkey, emphasizing that this can be achieved more effectively and lastingly through cooperatives.

Türkiye’de Aile ve Kadının Kooperatifler Yoluyla Güçlendirilmesi Üzerine Bir İnceleme

Öz

Aile toplumun temel yapısını oluşturan ve hukuksal, ekonomik ve soyal öğeleri de içinde barındıran çok yönlü bir kavram olarak değerlendirlmekt edir. Genel olarak ailenin anne, baba ve çocuklardan oluşması veya biribirine sevgi bağıyla, sorumluluk ilkeleri çerçevesinde bağlı olan kültürel öğeleride içinde barındırması bakımından oldukça önemli bir değerdir. Ailenin bir bütünlük arzetmesi ve onun korunması yönünde geleneksel yapı, dinsel bağlılık ve özellikle hukuksal bir teminatın da oluşturulması istenen ve beklenen bir durumdur. Türkiye’de ailenin korunması ve güçlendirlmesi yönünde geçmişten günümüze kadar çok yönlü bir takım desteklemeler ve önlemlerin alınması oldukça yaygın bir durumu izah etmektedir. Ailenin korunması ve güçlendirilmesi yönünde TÜİK’in nüfusun kendini yenileme düzeyini %2.10 olarak belirlemesi ancak bu oranın Türkiye’de %1.51 olarak gerçekleşmesi Türkiye için önemli bir başlangıç noktasını oluşturmuştur. Bu yönde 2024-2028 yıllarını kapsayan Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi önemli bir gelişme olarak kabul edilmiş ve bu yönde atılacak adımların da genel çerçevesi çizilmiştir. Çok yönlü olan bu belgede doğrudan kooperatiflere atıf yapılmaması bir eksiklik olsa da kooperatiflerin demokratik yönetim ve eşitlik gibi ilkelerinin girişimcilik yoluyla kadınlar içinde oldukça uygun olduğununda bilimsel bir gerçekliliktir. Kadın Girişimci Kooperatifleri yoluyla kadının ekonomik ve sosyal yaşama tam ve etkin katılımı Türkiye’de aile ve kadının korunması ve güçlendirilmesinde ekonomik olduğu kadar sosyal yönü de olan bir atılım olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada Türkiye’de ailenin ve kadının korunması çeşitli yönleri ile incelenmiş ve özellikle kooperatifler yolu ile bunun daha etkin ve kalıcı bir değere kavuşabileceğinin altı çizlmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Aile
• Kadın
• Kadın Girişimci Kooperatifi Kooperatif

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, (2025). Ailenin korunması ve güçlendirilmesi vizyon belgesi ve eylem planı. https://ulusaleylem.aile.gov.tr/media/m1garif1/ailenin-korunmasi-ve-gu-c-lendirilmesi-vizyon-belgesi-ve-eylem-plani.pdf adresinden 02.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
2. Akaev, A., Sadovnichy, V. and Korotayev, A. (2012). On the dynamics of the world demographic transition and financial-economic crises forecasts. The European Physical Journal Special Topics, 205(1), 355-373.
3. Ansay, S. Ş. (1952). Aile Hukuku. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2-3), 20-32.
4. Arslan, Ş. (2018, 17-19 Kasım). Türk hukukunda aile birleşimi. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Bilimler Sempozyumu, İstanbul. https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/58085657/International-Conference-on-Management-and-Social-Sciences_2018 adresinden 07.02.2026 tarihinde erişilmiştir.
5. Aslan, N. (2019). Türklerde aile anlayışı ve çocuk. Türk Dünyası Araştırmaları, 121(239), 457-464.
6. Aydın, A. G. V. (1998). 1982 Anayasası çerçevesinde özel hayatın gizliliğinin korunması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(3),185-198.
7. Balo, Y. S. (2003). Ailenin korunmasına dair kanun ve uygulanması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 6(6), 1-4.
8. Başpınar, V. (2003). Türk Medeni Kanunu ile aile hukukunda yapılan değişiklikler ve bu konuda bazı önerilerimiz. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 52(3), 79-101.

9. Bayer, A. (2013). Değişen toplumsal yapıda aile. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(8), 101-129.
10. Bharti, N. (2021). Role of cooperatives in economic empowerment of women: A review of Indian experiences. World Journal of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development, 17(4), 617-631.
11. Bilgin, N. ve Tanıyıcı, Ş. (2008). Türkiye’de kooperatif ve devlet ilişkilerinin tarihi gelişimi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2008(2), 136-159.
12. Carrasco Monteagudo, I. and Buendía-Martínez, I. (2020). Political activism as driver of cooperative sector. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 31(3), 601-613.
13. Curl, J. (2010). The cooperative movement in century 21. Affinities: A Journal of Radical Theory, Culture, and Action, 4(1), 12-29.
14. Çalışkan, M. (2017). Aile işlevselliğinin evlilik doyumuyla incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 17(39), 59-74.
15. Çamurcu, H. (2005). Dünya nüfus artışı ve getirdiği sorunlar. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(13), 87-105.
16. Çelik, Ş. ve Edanur, Ç. A. K. (2021). COVID-19 pandemi sürecinin aile üzerine etkisi. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 6(11), 43-49.
17. Deller, S., Hoyt, A., Hueth, B. and Sundaram-Stukel, R. (2009). Research on the economic impact of cooperatives. University of Wisconsin Center for Cooperatives, 231(2209), 232-3.
18. Demir, Z. (2021). Değişen toplumlarda ailenin değişmeyen özellikleri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 21(2), 770-791.
19. Demirkan, S. (2006). Türk ailesinin korunması ve güçlendirilmesinde sivil toplum kuruluşları ile işbirliğinin önemi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 9(9), 91-96.
20. Dogarawa, A. B. (2010). The role of cooperative societies in economic development. Retrieved from https://mpra.ub.uni-muenchen.de/23161/ in 07.02.2026.
21. Dursun, A. (2022). Aile kavramı, İslam hukukunda ve Türk hukukunda ailenin tanımı ve kapsamı. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7(13), 407-448.
22. EC, (2025). Europea statistics. Retrieved from https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.tureand_ageing in 03.09.2025.
23. Fineman, M. A. (1999). The family in civil society. Chicaco-Kent Law Rewie., (75), 531-537.
24. Fisher, J., Languilaire, J. C., Lawthom, R., Nieuwenhuis, R., Petts, R. J., Runswick-Cole, K. and Yerkes, M. A. (2020). Vommunity, work, and family in times of COVID-19. Community, Work and Family, 23(3), 247-252.
25. Foster JR, H. H. and Freed, D. J. (1966). Unequal protection: poverty and family law. Indian Law Journal, (42), 192-198. Guzman, C., Santos, F. J. and Barroso, M. D. L. O. (2020). Analysing the links between cooperative principles, entrepreneurial orientation and performance. Small Business Economics, 55(4), 1075-1089.
26. Günbegi, F. (2025). Ekonomik birim olarak aile kurumunun sürdürülebilir kalkınma hedefleri çerçevesinde değerlendirilmesi. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 8(2), 179-191.
27. Güreşci, E. ve Sulubulut, M. (2024). Tarım satış kooperatif ürünlerine yönelik imajın tüketici memnuniyeti ve satın alma davranışı üzerine etkisi: Kırşehir örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(3), 1701-1724.
28. Güreşci, E. ve Gönç, M. (2017). Türkiye’de kooperatiflerin temel sorunları ve çözüm önerileri üzerine düşünceler. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 52 (Özel Sayı), 219-229.
29. Hallaç, S. ve Öz, F. (2014). Aile kavramına kuramsal bir bakış. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(2), 142-153.
30. ICA, (2025a). Uluslararası kooperatifçilik verileri. https://ica.coop/en/world-co-operative-monitor-2 adresinden 05.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
31. ICA, (2025b). Uluslararası kooperatifçilik verileri. https://ica.coop/en/newsroom/news/world-cooperative-monitor-ranking-released-focus-cooperative-member adresinden 04.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
32. Irmaklıoğlu, T. ve Irk, E. (2022). Türkiye’de kooperatifçiliğin tarihsel gelişimi. Yönetim ve Örgüt Tarihi Dergisi, 1(2), 102-115.
33. Kaan, E. O. (2022). Ailenin kurulması ve korunmasında toplum ve kurum sorumlulukları. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 8(1), 132-152.
34. Kabadayı, C. (2019). Neşet Ertaş türkülerinde bir metafor olarak kadın. Karadeniz Araştırmaları, (61), 142-153.
35. Kadın Girişimci, (2025). Kadın girişimcileri verileri. https://kadingirisimci.gov.tr/%C4%B1statistikler/ adresinden 05.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
36. Kılıç, F. ve Kılıç, Ü. (2023). Türk aile hukukunda ailenin korunması. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(2), 482-491.
37. Kılıç, S. ve Aydoğan, E. (2022). Türkiye’de kooperatifçilik ve toplumsal kalkınmadaki rolü. Atatürk Dergisi, 11(2), 45-50.
38. Kır, İ. (2011). Toplumsal bir kurum olarak ailenin işlevleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(36), 381-404.
39. Kiliçoğlu, E. A. ve Aral, N. (2018, 04-06 Eylül). Aile bütünlüğünü etkileyen etmenler: Çok kültürlü yaşamlar. VI. International Multidisciplinary Congress of Eurasia, Roma, Italy. https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/59404841/IMCROMETAM20190526-35301-sxdijh.pdf?1738384 adresinden 07.02.2026 tarihinde erişilmiştir.
40. KOOP-DES, (2025). Kooperatifleri destekleme projeleri. https://ticaret.gov.tr/kooperatifcilik/koop-des adresinden 01.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
41. Kutay, T. (2022). Kırsal kalkınmada kadın kooperatiflerinin önemi: Türkiye özelinde bir değerlendirme. Politik Ekonomik Kuram, 6(1), 119-150.
42. Mandıracıoğlu, A. (2010). Dünyada ve Türkiye’de yaşlıların demografik özellikleri. Ege Tıp Dergisi, 49(3), 39-45.
43. Mülayim, Z. (1995). Kooperatif kuruluşlarda üst örgütlenmenin önemi ve Türkiye’de sorunları. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (40), 33-42.
44. Nautz, J., Ginsborg, P. and Nijhuis, T. (2013). The golden chain: family, civil society and the state. https://www.berghahnbooks.com/title/NautzGolden adresinden 06.02.2026 tarihinde erişilmiştir.
45. Nicholson, A. (1997). The changing concept of family: the significance of recognition and protection. Gay and Lesbian Law Journal, (6), 13-29.
46. Northway, R. (2015). The importance of family. Journal of Intellectual Disabilities, 19(4), 309-310.
47. Nuhoğlu, E. ve Hamamcı, E. D. E. (2025). Kadın kooperatiflerinin yerel ekonomik kalkınmadaki rolü. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(2), 1377-1403.
48. Özkök, Y. ve Köse, Z. (2021). Kooperatifçilik ve bölgesel kalkınma ilişkisi: Türkiye üzerine bir inceleme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 56(4), 2647-2664.
49. Ratner, C. (2012). Historical roots of contemporary cooperatives. Retrieved from https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4614-5825-8_4 in 06.02.2026.
50. Sefer, B. K. (2024). Kırsal kalkınmada kadın emeği, sivil toplum kuruluşları ve kadın kooperatifleri. Çalışma ve Toplum, 1(80), 93-126.
51. Serinikli, N. (2017). Kooperatifçilik ve ahi birlikleri. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 680-689.
52. Sivil Toplum Geliştirme Merkezi, (2025). Kadın girişimci kooperatifleri verileri. https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2022-09/turkiyede-kadinlarin-kooperatifler-yoluyla-guclenmesi.pdf adresinden 05.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
53. Şanlıoğlu, Ö. (2016). Sosyal refah devletinin krizi ve sürdürülebilirliği üzerine bir değerlendirme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 6(2), 12-17.
54. Tekin, H. H. (2015). Devlet ve birey arasında bir güç alanı olarak kooperatifler. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 50(2), 135-151.
55. Ticaret Bakanlığı, (2025a). Kooperatif bülteni verileri. https://esnafkoop.ticaret.gov.tr/data/67 adresinden 02.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
56. Ticaret Bakanlığı, (2025b). Kooperatif bülteni Ağustos. https://esnafkoop.ticaret.gov.tr adresinden 05.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
57. Topaloğlu, E. Ö. ve Sönmez, R. (2023). Cumhuriyetin 100. yılında Türk kooperatifçiliğinin tarihsel gelişimi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(49-1), 289-301.
58. Turğut, F. (2017). Tarihsel süreçte aile kurumunun dönüşümü ve geleceğine yönelik çıkarımlar. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 1(1), 93-117.
59. TÜİK, (2025). TÜİK’in nüfus ve domografik verileri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategorifus-ve-Demogra adresinden 03.09.2025 tarihinde erişilmiştir.
60. Weber, N. and Duguid, F. (2016). Gender equality and women’s empowerment in co-operatives: A literature review. Retrieved from https://genderequality.coop/sites/default/files/2021-11/ Women%26amp%3BCoops%20Literature%20Review.pdf in 21.05.2025.
61. Woodin, T. (2023). The uses of Robert Owen in co-operative education, 1844-1939. Journal of Co-operative Studies, 56(3), 38-49.
62. Zorlu, Y. (2025). Sosyal ve dijital medyanın aile içi iletişim üzerindeki olumsuz etkileri ve sosyal sonuçları. Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 599-620.