Boşanmış Bireylerin Yeniden Evliliğe İlişkin Düşünceleri Üzerine Fenomenolojik Bir Araştırma

Öz

Bu araştırmanın amacı, boşanmış bireylerin yeniden evliliğe ilişkin düşüncelerini sosyolojik bir bakış açısıyla incelemek ve aile kurumunun günümüzdeki dönüşümünü görünür kılmaktır. Çalışma, Türkiye’de 2025 yılının “Aile Yılı” ilan edilmiş olması bağlamında, boşanma sonrası evlilik algılarındaki değişimlere ışık tutarak aile sosyolojisi literatürüne katkı sunmayı hedeflemektedir. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış, fenomenolojik desen tercih edilmiştir. Veri toplama süreci 2025 yılının Ocak–Haziran ayları arasında gerçekleştirilmiş; Sivas ilinde yaşayan 5 kadın ve 5 erkek olmak üzere toplam 10 boşanmış bireyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA 2024 programı aracılığıyla tematik analize tabi tutulmuştur. Analizler sonucunda “Evlilikte Olması Gereken Vasıflar” ve “Yeniden Evliliğe İlişkin Düşünceler” olmak üzere iki ana tema ortaya çıkmıştır. Katılımcılar evlilikte sevgi, saygı, sadakat, güven ve dayanışma gibi değerlerin önemine dikkat çekmiş; yeniden evliliğe ilişkin olarak ise ilk evlilik deneyimlerinden ders çıkarma, ideal evlilik arayışı, çocuk sahibi olma isteği veya yeniden evlenmeyi reddetme gibi farklı tutumlar sergilemişlerdir. Bulgular, bireylerin yeniden evlilik kararlarını yalnızca kişisel tercihlerin değil, aynı zamanda sosyodemografik özelliklerin (yaş, eğitim, meslek, çocuk sahibi olma durumu) ve toplumsal normların şekillendirdiğini göstermektedir. Bu doğrultuda araştırma, boşanma ve yeniden evlenme süreçlerinin aile kurumunun sürekliliği ve toplumsal istikrar açısından kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• aile
• boşanma
• evlilik
• yeniden evlilik

A Phenomenological Research on Divorced Individuals Views Regarding Remarriage

Öz

The aim of this study is to examine divorced individuals’ perspectives on remarriage from a sociological standpoint and to highlight the transformation of the family institution in contemporary society. Conducted within the framework of 2025 being declared the “Year of the Family” in Turkey, the research seeks to contribute to the sociology of family literature by shedding light on how perceptions of marriage evolve after divorce. A qualitative methodology was employed using a phenomenological design. Data were collected between January and June 2025 through semi-structured interviews with 10 divorced individuals (5 women and 5 men) residing in Sivas. The data were analyzed thematically with the aid of MAXQDA 2024 software. The analysis revealed two main themes: “Qualities Needed in Marriage” and “Perspectives on Remarriage.” Participants emphasized the importance of values such as love, respect, loyalty, trust, and solidarity in marriage, while their views on remarriage varied, including learning from past mistakes, seeking an ideal marriage, the desire to have children, or rejecting remarriage altogether. The findings indicate that remarriage decisions are shaped not only by personal preferences but also by sociodemographic characteristics (age, education, occupation, number of children) and prevailing social norms. In this regard, the study underscores that divorce and remarriage processes play a crucial role in the continuity of the family institution and in maintaining social stability.

Kaynakça

1. Arpacı, F. ve Tokyürek, Ş. (2012). Boşanmış bireylerin yeniden evlilik konusundaki görüşlerinin incelenmesi. Akademik Bakış Dergisi, 31, 1-15.
2. Aydın, M. (2011). Güncel kültürde temel kavramlar. İstanbul: Açılım Kitap.
3. Bauman, Z. (2023). Akışkan aşk: İnsan ilişkilerinin dayanaksızlığı. I. Ergüden (Çev.), İstanbul: Alfa Yayınları.
4. Beck, U. (2014). Risk toplumu: Başka bir modernliğe doğru. K. Özdoğan ve B. Doğan (Çev.), İstanbul: İthaki Yayınları.
5. Beck, U. ve Beck-Gernsheim, E. (2012). Aşkın normal kaosu. N. Ermiş (Çev.), İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları.
6. Berger, P. L. and Kellner, H. (1964). Marriage and the construction of reality: An exercise in the microsociology of knowledge. Diogenes, 12(46), 1-24.
7. Berger, P. L. ve Luckmann, T. (2018). Gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi. V. S. Öğütle (Çev.), Ankara: Atıf Yayınları.
8. Cherlin, A. J. (2009). The marriage-go-round: The state of marriage and the family in America today. New York: Knopf.

9. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. M. Bütün ve S. B. Demir (Çev.), Ankara: Siyasal Kitabevi.
10. Çobanoğlu, A. ve Tek, S. (2021). Türkiye’de yeniden evlenme olgusu: Cinsiyet ve psikososyal değişkenler bağlamında bir değerlendirme. OPUS International Journal of Society Researches, 18(44), 8092-8118. https://doi.org/10.26466/opus.935681.
11. De Graaf, P. M. and Kalmijn, M. (2003). Alternative routes in the remarriage market: Competing-risk analyses of union formation after divorce. Social Forces, 81(4), 1459-1498.
12. Demirci, M. S. (2015). Toplumsal cinsiyet açısından yeniden evlenmeler: Kadın ve erkekler gözünden niteliksel bir inceleme. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
13. Durkheim, E. (2023). Toplumsal işbölümü. Ö. Ozankaya (Çev.), İstanbul: Cem Yayınevi.
14. Elmas, Ç. ve Adak, N. (2023). Türkiye’de boşanma nedenlerinin toplumsal kökenleri ve boşanma sonrası deneyimler. İstanbul University Journal of Sociology, 43(1), 84-97. https://doi.org/10.26650/SJ.2023.43.1.0030B.
15. Erikson, E. H. (1968). Identity, youth, and crisis. New York: W. W. Norton and Company.
16. Giddens, A. (2010). Mahremiyetin dönüşümü: Modern toplumlarda cinsellik, aşk ve erotizm. İ. Şahin (Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
17. Giddens, A. (2014). Modernite ve bireysel kimlik: Geç modern çağda benlik ve toplum. Ü. Tatlıcan (Çev.), İstanbul: Say Yayınları.
18. Kalkan, M. (2002). Evlilik ilişkisini geliştirme programının, programa katılan eşlerin evlilik uyumu üzerindeki etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun.
19. Locke, H. J. and Wallace, K. M. (1959). Short marital-adjustment and prediction tests: Their reliability and validity. Marriage and Family Living, 21, 251-255.
20. Luhmann, N. (1979). Trust and power: Two works by Niklas Luhmann. New York: John Wiley and Sons.
21. Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. California: Sage Publications.
22. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. M. Bütün ve S. B. Demir (Çev.), İstanbul: Pegem Akademi.
23. Poloma, M. (1993). Çağdaş sosyoloji kuramları. H. Erbaş (Çev.), Ankara: Gündoğan Yayınları.
24. Poortman, A. R. and Kalmijn, M. (2002). Women’s labour market position and divorce in the Netherlands: Evaluating economic interpretations of the work effect. European Journal of Population, 18, 175-202.
25. Sayın, Ö. (2020). Aile sosyolojisi. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
26. Sweeney, M. M. (2002). Remarriage and the nature of divorce: Does it matter which spouse chose to leave? Journal of Family Issues, 23, 410-440. https://doi.org/10.1177/0192513X02023003005.
27. Tarhan, N. (2019). Mutlu evlilik psikolojisi: Öncesi ve sonrasıyla evlilik. İstanbul: Timaş Yayınları.
28. Timurturkan, M. (2022). Aile birliğinin bozulması: Boşanma ve yeniden evlenme. N. Adak (Ed.), Değişen toplumda değişen aile: Sosyolojik tartışmalar içinde (ss. 201-218). Ankara: Siyasal Kitabevi.
29. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Evlenme ve boşanma istatistikleri 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194 adresinden 10.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
30. Uğur, S. B. (2014). Günümüzde kadının boşanma deneyimleri: Akademisyen kadınlar üzerine bir araştırma. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 4(2), 293-326.
31. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
32. Yıldırım, E. (2011). Aile ve evlilik türleri. K. Canatan ve E. Yıldırım (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (ss. 65-80). İstanbul: Açılım Kitap.
33. Yüksel-Kaptanoğlu, İ., Eryurt, M. A. ve Koç, İ. (2012). Kadınların evlilik döngüsü: Evliliğin sonlanması ve yeniden evlenme. Kadın/Woman 2000, 13(1), 63-96.
34. Zeybekoğlu Akbaş, Ö. (2012). Değişen ve değiş(e)meyen yönleriyle aile: Yapısı, türleri, işlevleri. N. Adak (Ed.), Değişen toplumda değişen aile: Sosyolojik tartışmalar içinde (ss. 39-64). Ankara: Siyasal Kitabevi.