Akademisyen Annelerin Doğum İzni Sonrası İşe Dönüş Deneyimleri Üzerine Bir Çalışma

Öz

Doğum, kadınların hem fiziksel hem de ruhsal değişimler yaşayarak anneliğe adım attığı önemli bir geçiş sürecini içermektedir. Çalışan kadınlar bu süreçte işlerinden bir süre uzaklaşmakta ve annelik rolüyle birlikte değişen yeni yaşamlarına adapte olmaya çalışmaktadır. Bu geçiş süreçlerinde pek çok zorlukla karşılaşan annelerin en çok zorlandığı dönemlerden biri de doğum izni sonrasında işe dönüş olmaktadır. İşe yeniden dönen anneler hem çocuklarının bakımları ile ilgilenmekte hem de ara verdikleri işlerinde performans göstermeye gayret etmektedirler. Sorumluluk artışının yanısıra anne olmak kadınların duygusal dünyasını da farklılaştırmakta ve bu durum çalışma hayatı üzerinde de etkili olmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı akademisyen olarak çalışan kadınların doğum sonrası işe dönüşte yaşadıkları deneyimleri derinlemesine inceleyerek bu süreçte neler deneyimlediklerini araştırmaktır. Nitel araştırma şeklinde tasarlanan çalışmada fenomenoloji deseni kullanılmış olup 12 akademisyen anne ile yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerden elde edilen veriler MAXQDA 20 programından yararlanılarak içerik analizine tabi tutulmuş ve belirlenen tema-kategori-kodlar aktarılarak akademisyen annelerin deneyimlerine ilişkin sonuçlar yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Doğum İzni Sonrası İşe Dönüş
• Akademisyen Anne
• Kadın Çalışanlar
• Nitel Araştırma

A Study on Academic Mother’s Experiences of Returning to Work After Maternity Leave

Öz

Childbirth involves an important transition process in which women step into motherhood by experiencing both physical and psychological changes. During this process, working women take a break from their jobs for a while and try to adapt to their new lives that change with the role of motherhood. One of the most difficult periods for mothers who face many difficulties during this transition process is returning to work after maternity leave. Mothers who return to work, both take care of their children and try to perform in their jobs that they took a break from. In addition to increased responsibility, becoming a mother also changes emotional world of women, and this situation also affects their working life. In this context, the aim of the study is to deeply examine the experiences of women working as academicians when returning to work after childbirth and to investigate what they experience during this process. The study, designed as a qualitative research, used a phenomenological design and semi-structured interviews were conducted with 12 academician mothers. The data obtained from these interviews were subjected to content analysis using the MAXQDA 20 program, and the results regarding the experiences of academician mothers were interpreted by transferring the determined themes-categories-codes.

Anahtar Kelimeler

• Returning to Work After Maternity Leave
• Academic Mother
• Women Worker
• Qualitative Research.

Kaynakça

1. Acar Savran, G. ve Demiryontan, N. (2012). Kadının görünmeyen emeği (2. Basım). İstanbul: Yordam Kitap.
2. Aldemir, Ç. (2016). Kadının görünmeyen emeğinin görünür kılınması: ev içi emeğin ücretlendirilmesi Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
3. Allen, T. D. (2001). Family-supportive work environments: The role of organizational perceptions. Journal of Vocational Behavior, 58(3), 414–435.
4. Aysan, Ü. (2022). Hiç bitmeyen mesai: Covid-19 pandemisinde anne akademisyenlerin iş yaşam dengesi. A. Erkilet, Z. Şerefoğlu Danış ve S. Can Kaya (Ed.), Pandemi ve kadın içinde (ss. 103-135). İstanbul: Kadem Yayınları.
5. Bayar Türkoğlu, H. T. (2023). Kadın akademisyenlerin akademik yükselme kriterlerinde annelik deneyimleri. Bayram, A. T., Agarwal, N. ve Raza, A. (Ed.), Sosyal bilimlerde kadın araştırmaları I içinde (ss. 77-116). Gaziantep: Özgür Yayınları.
6. Belkıs, Ö. (2016). Anneliğin akademik kariyer gelişimine etkileri üzerine nitel bir araştırma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 250-263.
7. Booth, S. M. and Matthews, R. A. (2012). Family supportive organization perceptions: Validation of an abbreviated measure and theory extension. Journal of Occupational Health Psychology, 17(1), 41–51.
8. Brough, P., O’Driscoll, M. and Kalliath, T. J. (2009). The ability of family-friendly organizational resources to predict work-family conflict and job and family satisfaction. Stress and Health, 21(2), 223–234.

9. Byron, K. (2005). A meta-analytic review of work-family conflict and its antecedents. Journal of Vocational Behavior, 67, 169–198.
10. Coulson, M., Skouteris, H., Milgrom, J., Noblet, A. and Dissanayake, C. (2010). Factors influencing the planning undertaken by women during pregnancy for their return to work after maternity leave. The Australian and New Zealand Journal of Organisational Psychology, 3, 1–12.
11. Creswell, J. W. and Creswell, J. D. (2017). Research design: qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
12. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitapevi.
13. Çakmak Otluoğlu, K. Ö., Kurt Yılmaz, B. ve Sürgevil Dalkılıç, O. (2021). Covid-19 döneminde akademisyen annelerin iş-yaşam deneyimlerini anlamak: Nitel bir araştırma. Kadem Kadın Araştırmaları Dergisi, 7(1), 13-52.
14. Değirmenci, B. (2018). Toplumsal cinsiyet algısının meslek seçimine etkisi üzerine bir uygulama, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elâzığ.
15. Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F. and Schaufeli, W. B. (2001). The job demands-resources model of burnout. Journal of Applied Psychology, 86(3), 499–512.
16. Di Leo, R., Epifanio, M., Scotto, T. J. and Troeger, V. E. (2025). Motherhood in academia: A novel dataset of UK academic women with an application to maternity leave uptake. Social Policy & Administration, 59(3), 454–469.
17. Dudu Karaman, E. ve Doğan, N. (2018). Annelik rolü üzerine: Kadının “annelik” kimliği üzerinden tahakküm altına alınması. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 1475-1496.
18. Feldman, R., Sussman, A. L. and Zigler, E. (2004). Parental leave and work adaptation at the transition to parenthood: Individual, marital, and social correlates. Applied Developmental Psychology, 25, 459–479.
19. Fidan, Z. D. (2024). Kadın akademisyenlerin görünmeyen emeği üzerine bir araştırma: Munzur Üniversitesi örneği. Yüksek Lisans Tezi, Munzur Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tunceli.
20. Fisher, G. G., Valley, M. A., Toppinen-Tanner, S., Mattingly, V. P. (2016). Parental leave and return to work. C. Spitzmueller and R. A. Matthews (Ed.), Research perspectives on work and the transition to motherhood in (pp. 129–148). Springer International Publishing/Springer Nature.
21. Fontana, A. and Frey, J. H. (1994). Interviewing: The art of science. N. K. Denzin ve Y. S. Lincoln (Ed.), Handbook of qualitative research in (pp. 361–376). Sage Publications, Inc.
22. Gelegen, D. G. (2001). Çalışma yaşamında kadın olmak. Türk Tabipler Birliği Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 2(5), 27-30.
23. Gözener, E. (2012). Ülkemizdeki kadın işgücü istihdamının Dünya ve Avrupa ülkeleriyle karşılaştırılması: istihdam edilmiş kadın işgücüne ilişkin bir araştırma, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İstanbul.
24. Greer, T. W. and Morgan, W. B. (2016). Employed mother stereotypes and linkages to work-family conflict and enrichment. C. Spitzmueller and R. A. Matthews (Ed.), Research perspectives on work and the transition to motherhood in (pp. 199–216). Springer International Publishing/Springer Nature.
25. Greenhaus, J. H. and Beutell, N. J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. The Academy of Management Review, 10, 76–88.
26. Grether, T. and Wiese B. S. (2016). Stay at home or go back to work? Antecedents and consequences of mothers’ return to work after childbirth. Spitzmueller, C., Matthews, R. (Ed.) Research perspectives on work and the transition to motherhood in (pp. 105-128). Springer, Cham.
27. Gökalp Yılmaz, G. (2020). Covid-19 pandemisinde eşitsizliklerin yeniden üretilmesi bağlamında akademisyen anne olmak. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 18(72), 60-93.
28. Hammer, L. B., Kossek, E. E., Anger, W. K., Bodner, T. and Zimmerman, K. L. (2011). Clarifying work–family intervention processes: The roles of work–family conflict and family-supportive supervisor behaviors. Journal of Applied Psychology, 96(1), 134.
29. İntepe, A. S. ve Öztürk, Y. (2024). Türkiye'de 0-3 yaş arası çocuğu olan kadınların işgücüne katılımda karşılaştıkları zorluklar. KAİDE Dergisi (ASBÜ Uluslararası Aile Araştırmaları Dergisi), 2(2), 177-21.
30. Jones, K. P., Botsford Morgan, W., Walker, S. S. and King, E. B. (2013). Bias in promoting employed mothers. M. Paludi (Ed.), The Psychology for Business Success in Westport, CT: Praeger.
31. Jones, K., and Floyd, A. (2023). Women Academics Experiences of Maternity Leave in the Neoliberal University: Unmasking Governmentality. Gender, Work & Organization, 31(1), 92–114.
32. Kahn, R., Wolfe, D., Quinn, R., Snoek, J. D. and Rosenthal, R. (1964). Organizational stress: Studies in role conflict and ambiguity. New York: Wiley.
33. Kalın, E. (2021). Doğum izni sonrası işe başlayan hemşire ve doktorların işe uyum deneyimleri: Bir fenomenoloji araştırması, Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Samsun.
34. Katz, D. and Kahn, R. L. (1978). The social psychology of organizations (2nd Ed.). New York: John Wiley & Sons.
35. Kelly, E. L., Ammons, S. K., Chermack, K. and Moen, P. (2010). Gendered challenge, gendered response: Confronting the ideal worker norm in a white-collar organization. Gender and Society, 24, 281–303. doi:10.1177/0891243210372073
36. Knox, D. and Schacht, C. (2012). Choices in relationships: An introduction to marriage and the family. USA: Nelson Education.
37. Laney, E. K., Hall, M.E.L., Anderson, T. L. and Willingham, M. M. (2015). Becoming a mother: The influence of motherhood on women’s identity development. Identity, 15(2), 126-145.
38. McKinsey-Company (2024). Women in the workplace 2024: The 10th-anniversary report. Retrieved from https://www.mckinsey.com/featured-insights/diversity-and-inclusion/women-in-the workplace#/ in 18.09.2025.
39. Maxwell N., Connolly L. and Ní Laoire C. (2019). Informality, emotion and gendered career paths: The hidden toll of maternity leave on female academics and researchers. Gender Work Organ. 26, 140–157.
40. Memiş Doğan, M. ve Temiz Arslan, K. (2023). Akademisyenlik ve annelik: fenomenolojik bir araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 629-656.
41. Miles, M. B. and Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expveed sourcebook (2nd Ed.). California: SAGE Publications.
42. Patton, M.Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem Akademi.
43. Spitzmueller, C. and Matthews, R. A. (2016). Work and the transition to motherhood: introduction. Spitzmueller, C., Matthews, R. (Ed.) Research perspectives on work and the transition to motherhood in (pp. 1-8) Springer, Cham.
44. Spiteri, G. and Xuereb, R. B. (2012). Going back to work after childbirth: women’s lived experiences, Journal of Reproductive and Infant Psychology, 30(2), 201-216. doi: 10.1080/02646838.2012.693153
45. Smith, JA, Flowers, P. and Larkin M. (2009). Interpretative phenomenological analysis: theory, method and research. London: SAGE.
46. Tekin Epik, M. ve Umutlu, S. (2019). Çalışma yaşamında ayrımcılığa maruz kalan anneler: Isparta banka çalışanları üzerine bir uygulama. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 11(1), 32-46.
47. Türk, N. (2025). Görünmeyen emek bağlamında kadınların ev içi emeği ile istihdam arasındaki ilişki: nitel bir çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
48. Türkiye İstatistik Kurumu, (2025). İşgücü İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Istihdam,-Issizlik-ve-Ucret-108 adresinden 18.08.2025 tarihinde erişilmiştir.
49. World Bank. (2012). Gender and Development: World Development Report. Washington, DC: World Bank.
50. Yılmaz, E. ve Özdemir, G. (2012). Türkiye’de kadın akademisyen ve araştırmacıların karşılaştıkları sorunlar ve tarıma bakış açıları. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(2), 50-56.
51. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
52. Yiğit, D., Açıkgöz, A. ve Dulay, S. (2021). Hemşirelikte akademisyen anne olmak: Nitel bir çalışma. Eskisehir Medical Journal, 2(2), 89-102. doi:10.48176/esmj.2021.23.