Türkiye’de Zihinsel Yetersizliği Olan Bireylerin Eğitsel Tanılama ve Eğitsel Değerlendirme Süreçlerine İlişkin Yapılan Araştırmaların İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de zihinsel yetersizliği olan bireylerin tanılama ve eğitsel değerlendirme süreçlerine ilişkin araştırmaları sistematik olarak incelemektedir. 1976–2025 yılları arasında yayımlanan ve ölçütleri karşılayan 25 çalışma; yöntemsel özellikler, katılımcı profilleri, veri toplama araçları ve temel bulgular açısından analiz edilmiştir. Bulgular, erken dönem araştırmaların ağırlıklı olarak grup zekâ testlerine dayandığını ve uzman personel ile ölçme araçlarındaki yetersizliklerin süreci sınırladığını göstermektedir. 2000’li yıllardan itibaren çalışmalar daha kapsamlı, bağlama duyarlı ve katılımcı odaklı bir nitelik kazanmış; uzman ve ebeveyn görüşleriyle desteklenmiş ve sistemsel sorunlara odaklanmıştır. Son dönem araştırmalarında göçmen çocukların tanılanması, kültürel farklılıkların değerlendirmeye etkisi ve tıbbi-eğitsel tanı farklılıkları ön plana çıkmaktadır. Uyumsal davranış ölçümlerinin sınırlı kullanımı, kurumlar arası iş birliği eksiklikleri ve ailelerin yaşadığı duygusal zorluklar da öne çıkan temalardır. Bulgular, tanılama ve değerlendirme süreçlerinin disiplinler arası, kültürel açıdan duyarlı ve aile merkezli bir anlayışla yeniden yapılandırılması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, yaklaşık yarım yüzyıllık araştırma birikimini bütüncül biçimde sentezleyerek alana özgün katkılar sunmakta ve kapsayıcı, nitelikli özel eğitim uygulamalarına yönelik gelecekteki araştırmalar için temel oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Zihin yetersizliği
• tanılama
• eğitsel değerlendirme
• sistematik derleme

A Review of Research on Educational Diagnosis and Assessment Processes for Individuals with Intellectual Disabilities in Türkiye

Öz

This study systematically examines research on the assessment and educational evaluation processes of individuals with intellectual disabilities in Turkey. Twenty-five studies published between 1976 and 2025 that met the inclusion criteria were analyzed in terms of methodological features, participant profiles, data collection tools, and key findings. Early studies primarily relied on group intelligence tests, highlighting limitations in both specialized personnel and assessment tools. From the 2000s onward, research became more comprehensive, context-sensitive and participant-centered, incorporating expert and parental perspectives and focusing on systemic issues. Recent studies emphasize the assessment of migrant children, the impact of cultural differences on evaluations and variations in medical-educational diagnoses. Limited use of adaptive behavior measures, insufficient inter-institutional collaboration and families’ emotional challenges were recurrent themes. Findings suggest that assessment processes in Turkey should be restructured with an interdisciplinary, culturally sensitive and family-centered approach. By synthesizing nearly fifty years of research, this study provides foundation for inclusive, high-quality special education practices and future research in the field.

Anahtar Kelimeler

• Intellectual disability
• assessment
• educational evaluation
• systematic review

Kaynakça

1. Abedi, J. (2004). The No Child Left Behind Act and English language learners: Assessment and accountability issues. Educational Researcher, 33(1), 4-14. http://doi.org/10.3102/0013189X033001004
2. Adler, B. A., Minshawi, N. F. and Erickson, C. A. (2014). Evolution of autism: From Kanner to the DSM-V. [Editör(ler)] (Ed.), Handbook of early intervention for autism spectrum disorders: Research, policy, and practice içinde (pp. 3-19). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4939-0401-3_1
3. Akdal, D. (2024). Türkiye’de zihinsel yetersizlik alanına ilişkin son yönelimler: Sistematik derleme. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(3), 839-854. http://doi.org/10.31592/aeusbed.153968
4. Akoğlu, G. (2016). Özel gereksinimli çocuklarda tanı ve değerlendirme. Ç. Dinçer (Ed.), Gelişimsel tanı ve değerlendirme yöntemleri içinde (ss. 60-98). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
5. Aksoy, F. ve Yıldırım Parlak, Ş. (2023). Erken çocukluk döneminde özel gereksinime yönelik değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin yürütülmüş araştırmaların incelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(2), 505-562. http://doi.org/10.7822/omuefd.1220291
6. Aksoy, V. & Alp, Z. A. (2022). OSB değerlendirme: dil ve iletişimin değerlendirilmesi. V. Aksoy (Ed.), Otizm spektrum bozukluğunda değerlendirme içinde (ss. 171-214). Ankara: Vize Akademik.
7. Aksoy, V. ve Çakmak, Z. (2020). Özel eğitime gereksinimi olan öğrencileri değerlendirme. İ. H. Diken (Ed.), Özel eğitim ve kaynaştırma içinde (ss. 144-169). Ankara: Pegem Akademi.
8. Aksoy, V. ve Şahin, Ş. (2020). Otizm spektrum bozukluğu (OSB): Tarama, tanılama ve değerlendirme. İ. H. Diken ve H. Bakkaloğlu (Ed.), Zihin yetersizliği ve otizm spektrum bozukluğu içinde (ss. 230-263). Ankara: Pegem Akademi.

9. Aktaş, Y. ve Alaboudi, M. (2025). Özel gereksinimli bireylerin eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinin RAM çalışanlarının görüşlerine göre değerlendirilmesi (İstanbul örneği). Eğitimde Kuram ve Uygulama, 21(1), 119-146.
10. American Association on Intellectual and Developmental Disabilities. (2002). Mental retardation: Definition, classification, and systems of supports (11th ed.). https://books.google.com.tr/books?id=i7tG2lD4vCwC&printsec=frontcover&hl=tr#v=onepage&q&f=false adresinden 04.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
11. American Association on Intellectual and Developmental Disabilities. (2010). Definition of intellectual disability. http://www.aaidd.org adresinden 12.03.2025 tarihinde erişilmiştir.
12. American Association on Intellectual and Developmental Disabilities. (2021). FAQs and resources. http://www.aaidd.org adresinden 12.03.2025 tarihinde erişilmiştir.
13. American Psychology Association. (2013). DSM-5 tanı ölçütleri: Başvuru elkitabı (E. Köroğlu, Çev.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
14. Armatas, V. (2009). Mental retardation: Definitions, etiology, epidemiology and diagnosis. Journal of Sport and Health Research, 1(2), 112-122.
15. Ataman, A. (2012). Özel eğitimin temelleri. A. Ataman (Ed.), Temel eğitim öğretmenleri için kaynaştırma uygulamaları ve özel eğitim içinde (ss. 3-53). Ankara: Vize Yayıncılık.
16. Avcıoğlu, H. (2012). Rehberlik ve araştırma merkez (RAM) müdürlerinin tanılama, yerleştirme-izleme, bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) geliştirme ve kaynaştırma uygulamasında karşılaşılan sorunlara ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(3), 2009-2031.
17. Avcıoğlu, H. (2013). Özel gereksinimi olan bireylerin değerlendirilmesi. Ankara: Vize Basın Yayın.
18. Avcıoğlu, H. ve Bengisoy, A. (2012). Özel gereksinimi olan çocukların tanılama sürecinde ailelerin rolüne ilişkin görüşlerinin belirlenmesi (KKTC örneği). Turkish International Journal of Special Education and Guidance & Counseling, 1(2), 74-84.
19. Barutçu, G. (2010). Rehberlik araştırma merkezleri tarafından yapılan tanılama ve yönlendirmenin normal zekâ kapasitesi tanısı alan öğrenciler açısından sonuçları: Fatsa örneği. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
20. Baykoç-Dönmez, N. ve Şahin, S. (2011). Özel gereksinimli çocuklarda tanı ve değerlendirme. N. Baykoç-Dönmez (Ed.), Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim içinde (ss. 51-68). Ankara: Ertem Matbaası.
21. Börkan, B., Öztemür, G., Yılmaz, O., Çetintaş, Ş., Gülcan, B. ve Özcan, M. (2017). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde psikolojik test uygulama süreçleri. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 7(48), 161-185.
22. Bozkurt, F. (2009). Zihinsel yetersiz tanısı alan çocukların tanılama süreçlerinin betimlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
23. Boström, P. K. and Broberg, M. (2013). Openness and avoidance: A longitudinal study of fathers of children with intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 58(9), 810-821.
24. Camadan, F., Özer, R. ve Şen, G. (2011). Zihinsel engelli öğrencilerin aldıkları eğitimlerin değerlendirilmesi (Rize ili örneği). Bayburt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 9-20.
25. Chuthapisith, J. and Ruangdaraganon, N. (2011). Early detection of autism spectrum disorders. S. Deutsch (Ed.), Autism spectrum disorders – From genes to environment içinde (pp. [56-98]). [Yer]: InTech. http://doi.org/10.5772/17482.
26. Clemett, V. J., & Raleigh, M. (2021). The validity and reliability of clinical judgement and decision-making skills assessment in nursing: A systematic literature review. Nurse Education Today, 105, 104885. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2021.104885
27. Crane, J. L. and Winsler, A. (2008). Early autism detection: Implications for pediatric practice and public policy. Journal of Disability Policy Studies, 18(4), 245-253. http://doi.org/10.1177/1044207307311527
28. Çağlar, D. (1976). Örgün eğitimimizde geri zekâlı çocukların teşhisi sorunları konulu bir araştırma üzerine. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(1), 445-485.
29. Çakmak, Z. (2017). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin öğrenme güçlüğü olan bireylerin değerlendirilme süreçlerine ilişkin görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
30. Çayır, A. (2021). Hafif düzeyde zihin yetersizliği tanılı çocuğa sahip ailelerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
31. Çiftci-Çiçek, M. (2015). Özel gereksinimli bireylerin eğitsel tanılama sürecinde RAM’da yönlendirme, yerleştirme ve izleme çalışmalarına yönelik çalışanların görüşlerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
32. Çok, R., Sezer, S. ve Aydın, Y. E. (2022). Özel gereksinimli bireylerin ebeveynlerinin RAM, okul psikolojik danışmanı ve özel eğitim öğretmeni kavramlarına ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 2(3), 281-318.
33. Çuhadar, S. (2017). Sınıf öğretmenlerinin eğitsel değerlendirme sürecine ilişkin görüşleri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 526-549.
34. Dikili, G. (2010). Zihin yetersizliği tanılı çocuğa sahip ailelerin bakış açısından uzmanların aileler ile etkileşimlerinin değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
35. Doğan, Z. ve Türkkal, A. (2019). Matematik becerilerinde yetersizlik görülen ilkokul öğrencilerinin rehberlik ve araştırma merkezindeki eğitsel tanılama süreçlerinin incelenmesi. Turkish Studies, 12(3), 1391-1410.
36. Eripek, S. (1978). Eğitilebilir geri zekâlı çocukların alt özel sınıflara seçimlerinde izlenen yöntem ve bu sınıfları bitiren çocukların durumlarının saptanması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 11(1), 269-291.
37. Eripek, S. (1998). Zihin engelliler. S. Eripek (Ed.), Özel eğitim içinde (Yayın No: 1018, ss. 39-51). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
38. Eripek, S. (2012). Zihin yetersizliğine giriş. S. Eripek (Ed.), Zihin yetersizliği olan bireyler ve eğitimleri içinde (ss. 1-98). Ankara: Eğiten Kitap.
39. Göksoy, S. ve Öksüz, K. (2019). Eğitsel tanılama sürecinde rehberlik ve araştırma merkezinde çalışan öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Diyalektolog Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 10(20), 65-80.
40. Graungaard, A. H. and Skov, L. (2007). Why do we need a diagnosis? A qualitative study of parents’ experiences, coping and needs when the newborn child is severely disabled. Child: Care, Health and Development, 33(3), 296-307.
41. Güller, B. ve Yaylacı, F. (2021). Çocuklar için özel gereksinim raporuna geçiş sonrası bir yıllık sağlık kurulu verilerinin değerlendirilmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 24(2), 207-216.
42. Güsel, O. (2021). Özel eğitimde değerlendirme. İ. H. Diken (Ed.), Özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler ve özel eğitimiçinde (ss. 29-58). Ankara: Pegem Akademi.
43. Hadders-Algra, M. (2021). Early Diagnostics and Early Intervention in Neurodevelopmental Disorders—Age-Dependent Challenges and Opportunities. Journal of Clinical Medicine, 10(4), 861. https://doi.org/10.3390/jcm10040861
44. Hallahan, D. P. and Kauffman, J. M. (Eds.). (2011). Handbook of special education. Prentice-Hall.
45. Harry, B. and Klingner, J. K. (2014). Why are so many minority students in special education?: Understanding race and disability in schools (2nd ed.). Teachers College Press.
46. Heckman, J., Pinto, R. and Savelyev, P. (2013). Understanding the mechanisms through which an influential early childhood program boosted adult outcomes. American Economic Review, 103(6), 2052-2086.
47. Işıkdoğan-Uğurlu, N. ve Kayhan, N. (2018). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel değerlendirme süreçlerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 626-669.
48. İlbilge-Çelebi, Z. (2019). Özel gereksinimli çocukların tıbbi tanılama ve yönlendirme aşamalarında ailelere yapılan bilgilendirmenin özel eğitim hizmetlerine geçişe yansımaları. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
49. Kalkan, S. (2019). Özel eğitimde tarama ve tanılama amaçlı değerlendirme. V. Aksoy (Ed.), Özel gereksinimli öğrencilerin eğitiminde değerlendirme içinde (ss. 27-55). Ankara: Maya Akademi.
50. Karaçam, Z. (2014). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/753523
51. Kargın, T. (2007). Baş makale: Eğitsel değerlendirme ve bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama süreci. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 1-13.
52. Kırbıyık, M. E. (2011). Özel eğitim değerlendirme kurulunda görevli rehber öğretmenlerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.
53. Kocaoğlu, A. and Güner, N. (2025). Being a parent of a Syrian migrant child with special needs living in a temporary accommodation centre. Disability & Society, 1-26. http://doi.org/10.1080/09687599.2025.2505856
54. Kot, M., Sönmez, S. ve Eratay, E. (2018). Özel gereksinimli bireylere sahip ailelerin yaşadıkları zorluklar. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (37), 85-96.
55. Landa, R. J. (2008). Diagnosis of autism spectrum disorders in the first 3 years of life. Nature Clinical Practice Neurology, 4(3), 138-147. http://dx.doi.org/10.1038/ncpneuro0731
56. Makela, N. L., Birch, P. H., Friedman, J. M. and Marra, C. A. (2009). Parental perceived value of a diagnosis for intellectual disability (ID): A qualitative comparison of families with and without a diagnosis for their child’s ID. American Journal of Medical Genetics Part A, 149A(11), 2393-2402.
57. Maraklı, Ö. (2016). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde çalışan özel eğitim öğretmenlerinin eğitsel değerlendirme ve yerleştirmeye bağlı olarak kullanılan modül programlarının uygulanması hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
58. Marsh, L., Brown, M. and McCann, E. (2020). The views and experiences of fathers regarding their young child’s intellectual and developmental disability diagnosis: Findings from a qualitative study. Journal of Clinical Nursing, 29, [17-18]. http://dx.doi.org/10.1111/jocn.15368.
59. Marsh, L., Warren, P. L. and Savage, E. (2018). “Something was wrong”: A narrative inquiry of becoming a father of a child with an intellectual disability in Ireland. British Journal of Learning Disabilities, 46(2), [1-9].
60. Melekoğlu, M., Kırıcı, E., Kartal, H. ve Tekin, H. A. (2018). Özel gereksinimli çocuğu olan ailelerin yaşadıkları deneyimlere göre geçmişten günümüze çocuğu değerlendirme süreci. M. A. Melekoğlu (Ed.), 28. Ulusal Özel Eğitim Kongresi tam metin bildiri kitabı içinde (ss. 65-76).
61. Metin, E. N. ve Işıtan, S. (2011). Zihinsel engelli çocuklar ve eğitimleri. N. Baykoç-Dönmez (Ed.), Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim içinde (ss. 157-184). Ankara: Erdem Matbaası.
62. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_06/24163215_ozel_eYitim_yonetmeliYi_son_hali.pdf adresinden 23.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
63. Moeschler, J. B. and Shevell, M. (2014). Comprehensive evaluation of the child with intellectual disability or global developmental delays. Pediatrics, 134(3), e903-e918. http://dx.doi.org/10.1542/peds.2014-1839
64. Mohamad, D., Kjørholt, A. T., Pesonen, H. V., & Tateo, L. (2024). Inclusion of Syrian students in need of special support in Norwegian schools - a qualitative study with students and parents. European Journal of Special Needs Education, 1–16. https://doi.org/10.1080/08856257.2024.2354606
65. Moula, P. and Goodman, M. (2009). Nursing research. London: SAGE Publication Ltd.
66. Oliver, C., & Singal, N. (2017). Migration, disability and education: reflections from a special school in the east of England. British Journal of Sociology of Education, 38(8), 1217–1229. https://www.jstor.org/stable/26783444
67. Osterling, J. A., Dawson, G. and Munson, J. A. (2002). Early recognition of 1-year-old infants with autism spectrum disorder versus mental retardation. Development and Psychopathology, 14(2), 239-251. http://doi.org/10.1017/S0954579402002031
68. Özak, H., Vural, M. ve Avcıoğlu, H. (2008). Rehberlik ve araştırma merkezi müdürlerinin gönderme, tanılama, yerleştirme, izleme ve değerlendirmeye ilişkin görüş ve önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 189-206.
69. Pamir, T. (1979). Alt özel sınıf öğrencilerinde görme ve işitme özürlerinin tanılamaya etkileri. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Fizyoterapi-Rehabilitasyon Bölümü, Ankara.
70. Pavri, S. (2001). Developmental Delay or Cultural Difference?: Developing Effective Child Find Practices for Young Children From Culturally and Linguistically Diverse Families: Developing Effective Child Find Practices for Young Children From Culturally and Linguistically Diverse Families. Young Exceptional Children, 4(4), 2-9. https://doi.org/10.1177/109625060100400401
71. Patton, J. R., Polloway, E. A. and Smith, T. E. C. (2000). Educating students with mild mental retardation. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 15(2), 80-89.
72. Schalock, R. L., Luckasson, R. and Tassé, M. J. (2021). An overview of intellectual disability: Definition, diagnosis, classification, and systems of supports (12th ed.). American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 126(6), 439-442. http://doi.org/10.1352/1944-7558-126.6.439
73. Simonoff, E., Pickles, A., Chadwick, O., Gringras, P., Wood, N., Higgins, S., Maney, J. A., Karia, N., Iqbal, H. and Moore, A. (2006). The Croydon assessment of learning study: Prevalence and educational identification of mild mental retardation. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 47(8), 828-839.
74. Sinkkonen, H. M., & Kyttälä, M. (2014). Experiences of Finnish teachers working with immigrant students. European Journal of Special Needs Education, 29(2), 167–183. https://doi.org/10.1080/08856257.2014.891719
75. Sucuoğlu, N. B. (2010). Zihin engeli tanımları, sınıflandırma ve yaygınlık. N. B. Sucuoğlu (Ed.), Zihin engelliler ve eğitimleri içinde (ss. 48-84). Ankara: Kök Yayıncılık.
76. Tekinarslan, İ. Ç. (2021). Zihinsel yetersizliği olan öğrenciler. İ. H. Diken (Ed.), Özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler ve özel eğitim içinde (ss. 137-165). Ankara: Pegem Akademi.
77. Tiryakioğlu, Ö. ve Avcıoğlu, H. (2013). Rehberlik ve araştırma merkezi müdürlerinin özel eğitim bölümünün sorunlarını algılamaları. Turkish International Journal of Special Education and Guidance & Counseling, 2(1), 13-29.
78. Ünay, E., Erdem, R., ve Günal, Y. (2021). Geçici koruma statüsündeki özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel tanılama süreci. Millî Eğitim Dergisi, 50(1), 661-982.
79. Walker, W. O. and Johnson, C. P. (2006). Mental retardation: Overview and diagnosis. Pediatrics in Review, 27(6), 204-212.
80. Washington-Nortey, M., Ohayagha, C., & Serpell, Z. (2025). Parental expectations for their children with developmental disabilities: A systematic scoping review. Journal of Child and Family Studies, 34, 1114–1134. https://doi.org/10.1007/s10826-025-03043-w World Health Organization. (2023). Mental disorders. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders adresinden 29.01.2025 tarihinde erişilmiştir.
81. Yaylacı, F. ve Güller, B. (2022). Rehberlik araştırma merkezleri tarafından bir ön değerlendirme raporu ile yönlendirilen olgularda tanısal tutarlılığın değerlendirmesi. Turk J Child Adolesc Ment Health, 29(1), 35-40.
82. Yazıcı, D. N., Akman, B. ve Usta, M. B. (2020). Otizmli çocukları tarama, tanılama, değerlendirmede kullanılan psikometrik araçlar. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 29(4), 267-275. http://doi.org/10.17827/aktd.855705
83. Yılmaz, N. (2024). Fırsat öğretiminin zihin yetersizliği olan öğrencilerin teşekkür etme becerisine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
84. Yiğitoğlu, E. ve Odluyurt, S. (2021). Otizm spektrum bozukluğu tanısı koyan doktorların tıbbi tanılama sürecine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(1), 1-29.
85. Yurtsever, Ş. (2013). Eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecinde görev alan rehberlik ve araştırma merkezi personelinin karşılaştığı sorunların belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
86. Zengin-Akkuş, P., Bahtiyar Saygan, B., İlter Bahadur, E., Çak, T. ve Özmert, E. (2020). Otizm spektrum bozukluğu tanısı ile yaşamak: Ailelerin deneyimleri. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi, 15(4), 272-279.