Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri

Nesime Kübra Terzioğlu; Sümeyye Aras; Hilal Kaplan; Nurcan Çakar

doi:10.31592/aeusbed.1581378

Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri

Öz

Bu araştırma, özel eğitim öğretmenliği bölümü öğrencilerinin erken okuryazarlık becerilerine ilişkin müfredat hakkındaki görüşlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Türkiye'nin Batı Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir üniversitenin özel eğitim öğretmenliği bölümünde öğrenim gören 17 öğrenciyle, fenomenoloji deseni kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, katılımcıların demografik özelliklerini inceleyen sorulara ek olarak, lisans programlarını erken okuryazarlık becerileri açısından değerlendirmeye yönelik altı açık uçlu sorudan oluşan bir yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmen adayları erken okuryazarlık becerilerinin özel gereksinimli öğrenciler için önemli olduğunu, bu becerilerin okuma yazmanın temeli olduğunu ve süreci kolaylaştırdığını ifade etmiştir. Ayrıca, müfredatlarının erken okuryazarlık becerilerine yönelik ders içeriklerinin yetersiz ve uygulamalı eğitimin eksik olduğu yönünde eleştirilerde bulunmuşlardır. Öğretmen adayları, meslek hayatlarında erken okuryazarlık becerilerini öğretirken öğrencilerden kaynaklanan dikkat ve motivasyon eksikliği gibi zorluklarla, kendilerinden kaynaklanan bilgi eksiklikleriyle karşılaşabileceklerini öngörmektedir. Araştırma bulgularına dayanarak, özel eğitim öğretmenliği lisans programına erken okuryazarlık becerilerine ilişkin derslerin eklenmesi önerilebilir. Ayrıca, ilerleyen çalışmalarda farklı üniversitelerdeki özel eğitim öğretmen adaylarıyla nitel ve nicel araştırmalar yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Adams, M. J. (1990). Beginning to read: Thinking and learning about print. New York, NY: Guilford Press.
Akmeşe, P., Sezgin, D. and Öğüt, F. (2019). Investigation of early literacy skills in preschool children with deaf and hard of hearing. International Electronic Journal of Elementary Education, 12(2), 137-143. https://doi.org/10.26822/iejee.2019257659
Algozzine, B., Marr, M. B., McClanahan, T. and Barnes, E. (2008). Strategies and lessons for improving basic early literacy skills. USA: Corwin Press.
Altınkaynak, Ş. Ö. (2019). Okul öncesi dönemde erken okuryazarlık becerilerinin gelişimi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 37-49.
Beck, I. L., McKeown, M. G. and Kucan, L. (2002). Bringing words to life: Robust vocabulary instruction. New York: Guilford Press.
Berninger, V. W. and McGuckin, V. (2013). The role of writing in learning to read. In Handbook of Writing Research. New York: Guilford Press.
Browder, D., Wakeman, S., Spooner, F., Ahlgrim‐Delzell, L. and Algozzinexya, B. (2006). Research on reading instruction for individuals with significant cognitive disabilities. Exceptional Children, 72(4), 392-408. https://doi.org/10.1177/001440290607200401
Costa, H. C., Perdry, H., Soria, C., Pulgar, S., Cusin, F. and Dellatolas, G. (2013). Emergent literacy skills, behavior problems and familial antecedents of reading difficulties: A follow-up study of reading achievement from kindergarten to fifth grade. Research in developmental disabilities, 34(3), 1018-1035.

Dickinson, D. K. and DeTemple, J. (1998). Putting parents in the picture: Maternal reports of preschoolers’ literacy as a predictor of early reading. Early Childhood Research Quarterly, 13(2), 241–261. https://doi.org/10.1016/S0885-2006(99)80037-4
Ergül, C., Karaman, G., Akoğlu, G., Tufan, M., Dolunay Sarıca, A. and Bahap Kudret, Z. (2014). Okul Öncesi Öğretmenlerinin" Erken Okuryazarlık" Kavramına İlişkin Bilgi Düzeyleri ve Sınıf Uygulamaları. Ilkogretim Online, 13(4).
Farstrup, A. E. and Samuels, S. J. (2002). What research has to say about reading instruction. USA: International Reading Association.
Forte, S. and Salamah, M. (2022). Importance of home in the literacy process of child. Asian Journal of Education and Social Studies, 36(1), 1-9. https://doi.org/10.9734/ajess/2022/v36i1766
Garrels, V. (2018). Student‐directed learning of literacy skills for students with intellectual disability. Journal of Research in Special Educational Needs, 19(3), 197-206. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12442
Gengeç, H., Güldenoğlu, B. and Kargın, T. (2022). Evaluation of teachers' early literacy proficiency and in-class literacy practices based on child outputs. Cukurova University Faculty of Education Journal, 51(3), 1610-1641. https://doi.org/10.14812/cufej.1072237
Goldstein, H. (2011). Knowing what to teach provides a roadmap for early literacy intervention. Journal of Early Intervention, 33(4), 268-280. https://doi.org/10.1177/1053815111429464
Goodman, K. S. (2006). The truth about DIBELS: What it is, what it does. Portsmouth, NH: Heinemann.
Gupta, M. S. (2009). Early childhood and education. New Delhi: Eastern Economy Edition
Hall, C., Welsh, J., Bierman, K. and Nix, R. (2016). Kindergarten social withdrawal and reading achievement: a cross-lagged path model for at-risk learners. Psychology in the Schools, 53(7), 751-759. https://doi.org/10.1002/pits.21939
Hanifah, I., Suseno, M. and Anwar, M. (2021, December, 2). Needs analysis of literacy teaching material at elementary schools. In UNISET 2021: Proceedings of the 2nd Universitas Kuningan International Conference on System, Engineering, and Technology.https://doi.org/10.4108/eai.2-12-2021.2320189
Hood, M., Conlon, E., & Andrews, G. (2008). Preschool home literacy practices and children's literacy development: A longitudinal analysis. Journal of Educational Psychology, 100(2), 252-271. https://doi.org/10.1037/0022-0663.100.2.252
Justice, L., Logan, J., Kaderavek, J., Schmitt, M., Tompkins, V. and Bartlett, C. (2013). Empirically based profiles of the early literacy skills of children with language impairment in early childhood special education. Journal of Learning Disabilities, 48(5), 482-494. https://doi.org/10.1177/0022219413510179
Kaminski, R., Powell‐Smith, K., Hommel, A., McMahon, R. and Aguayo, K. (2014). Development of a tier 3 curriculum to teach early literacy skills. Journal of Early Intervention, 36(4), 313-332. https://doi.org/10.1177/1053815115581210
Laçin, E. (2019). Erken çocukluk özel eğitiminde erken okuryazarlık ve okulöncesi öğretmenlerinin uygulamaları. Uluslararası Engelsiz Yaşam ve Toplum Dergisi, 3(1), 16-36. https://doi.org/10.29329/baflas.2019.265.2.
Laçin, E. and Güldenoğlu, B. (2022). Sınıflarında özel gereksinimli çocuk olan okulöncesi öğretmenlerinin erken okuryazarlık bilgi düzeylerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (55), 100-128. https://doi.org/10.9779/pauefd.975676
McIntyre, L., Munns, J. and Cavanagh, R. F. (2016). Social, emotional and behavioral outcomes finding in children’s reading. International Journal of Inclusive Education, 20(6), 641-658.
Metin, G. T. and Gökçay, G. (2014). Bebeklik ve erken çocukluk döneminde kitap okuma: Çocuk sağlığı izlemlerinde etkili bir gelişim önerisi. Journal of Child, 14(3), 89-94. https://doi.org/10.5222/j.child.2014.089
Nelson, P. A. (2005). Could you and your students use a poetry get away? The Reading Teacher, 58(8), 771-773. https://doi.org/10.1598/RT.58.8.7
Neuman, S. B. and Dickinson, D. K. (2001). Handbook of early literacy research. New York: Guilford Press.
Peng, P. and Kievit, R. (2020). The development of academic achievement and cognitive abilities: A bidirectional perspective. Child Development Perspectives, 14(1), 15-20. https://doi.org/10.1111/cdep.12352
Phillips, D. and Meloy, M. (2012). High-quality school-based pre-k can boost early learning for children with special needs. Exceptional Children, 78(4), 471-490. https://doi.org/10.1177/001440291207800405
Podhajski, B. and Nathan, J. (2005). Promoting early literacy through professional development for childcare providers. Early education and development, 16(1), 1-5. https://doi.org/10.1207/s15566935eed16012
Rashid, A., Abid, A. and Jamil, M. (2005). Role of parental involvement in literacy development among young children. Journal of Early Childhood Literacy, 5(3), 307-329.
Rohde, L. (2015). The comprehensive emergent literacy model: Early literacy in context. Sage Open, 5(1), 1-11. https://doi.org/10.1177/2158244015577664
Rose, P., Beeby, J. and Parker, D. (1995). Academic rigour in the lived experience of researchers using phenomenological methods in nursing. Journal of Advanced Nursing. 21(6), 1123-1129. https://doi.org/10.1046/j.1365- 2648.1995.21061123.x
Samuels, S., & Farstrup, A. E. (2006). What research has to say about fluency instruction. Newark, DE: International Reading Association.
Sarı, H., Gökdağ, H. and Kızılkaya, A. (2018). Evaluation of special education teachers' opinions about literacy textbooks, teaching individuals with intellectual disabilities. Journal of Modern Science, 38(3), 53-72. https://doi.org/10.13166/jms/95049
Scarborough, H. S. (1991). Early syntactic development of dyslexic children. Annals of Dyslexia, 41(1), 207–220.
Skwarchuk, S. L. and LeFevre, J. A. (2022). The home literacy environment and children's literacy outcomes: A multi-domain approach. Reading Psychology, 43(1), 1-25.
Spira, E. G., Bracken, S. S. and Fischel, E. J. (2005). Predicting improvement after first-grade reading difficulties: The effects of oral language, emergent literacy, and behavior skills. Developmental Psychology, 41(1), 225-234. https://doi.org/10.1037/0012-1649.41.1.225
Teale, W. H. (1987). Emergent literacy: Reading and writing development in early childhood. In J. E. Readence & R. S. Baldwin (Eds.), Research in literacy: Merging perspectives. Thirty-sixth yearbook of the National Reading Conference (pp. 45–74). Rochester, NY: National Reading Conference.
Teale, W. H. and Sulzby, E. (1987). Literacy acquisition in early childhood: The roles of access and mediation in storybook reading. In D. A. Wagner (Ed.), The future of literacy in a changing world. Comparative and international education series (pp. 111–130). Oxford, UK: Pergamon Press.
Vaughn S. and Briggs K. L. (2003). Reading in the classroom: Systems for the observation of teaching and learning. Baltimore: Brookes.
Wackerle‐Hollman, A., Durán, L. and Miranda, A. (2020). Early literacy skill growth in Spanish-speaking children with and at risk for disabilities in early childhood. Topics in Early Childhood Special Education, 40(1), 24-38. https://doi.org/10.1177/0271121420906469
Walker, D., Greenwood, C., Hart, B. and Carta, J. (1994). Prediction of school outcomes based on socioeconomic status and early language production. Child Development, 65(2), 606–621. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1994.tb00771.x
Wasik, B. A. and Hindman, A. H. (2010). Improving vocabulary and pre-literacy skills of at-risk preschoolers through teacher professional development. Journal of Educational Psychology, 102(2), 429-441. https://doi.org/10.1037/a0017677
Weinberger, J. (1996). A longitudinal study of children’s early literacy experiences at home and later literacy development at home and school. Journal of Research in Reading, 19(1), 14–24. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.1996.tb00083.x
Werner, E. E. and Smith, R. S. (1992). Overcoming the odds: High risk children from birth to adulthood. Cornell University Press.
Whitehurst, G. J. and Lonigan, C. (2001). Emergent literacy: Development from prereaders to readers. S. Neuman & D. Dickinson (Eds.), Handbook of early literacy research in (pp. 11–30). New York: Guilford.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Özel Eğitim ve Engelli Eğitimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nesime Kübra Terzioğlu ^*
0000-0002-2041-5049
Türkiye

Sümeyye Aras
0009-0009-8986-7834
Türkiye

Hilal Kaplan
0009-0006-9160-0010
Türkiye

Nurcan Çakar
0009-0005-0241-7592
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

8 Kasım 2024

Kabul Tarihi

18 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1581378

IZ

https://izlik.org/JA87NB33BW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Terzioğlu, N. K., Aras, S., Kaplan, H., & Çakar, N. (2025). Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 220-239. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1581378

AMA

1.Terzioğlu NK, Aras S, Kaplan H, Çakar N. Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;11(1):220-239. doi:10.31592/aeusbed.1581378

Chicago

Terzioğlu, Nesime Kübra, Sümeyye Aras, Hilal Kaplan, ve Nurcan Çakar. 2025. “Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (1): 220-39. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1581378.

EndNote

Terzioğlu NK, Aras S, Kaplan H, Çakar N (01 Mart 2025) Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 1 220–239.

IEEE

[1]N. K. Terzioğlu, S. Aras, H. Kaplan, ve N. Çakar, “Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 11, sy 1, ss. 220–239, Mar. 2025, doi: 10.31592/aeusbed.1581378.

ISNAD

Terzioğlu, Nesime Kübra - Aras, Sümeyye - Kaplan, Hilal - Çakar, Nurcan. “Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11/1 (01 Mart 2025): 220-239. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1581378.

JAMA

1.Terzioğlu NK, Aras S, Kaplan H, Çakar N. Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;11:220–239.

MLA

Terzioğlu, Nesime Kübra, vd. “Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 11, sy 1, Mart 2025, ss. 220-39, doi:10.31592/aeusbed.1581378.

Vancouver

1.Nesime Kübra Terzioğlu, Sümeyye Aras, Hilal Kaplan, Nurcan Çakar. Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programında Erken Okuryazarlık: Mevcut Durum Analizi ve İyileştirme Önerileri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Mart 2025;11(1):220-39. doi:10.31592/aeusbed.1581378