Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği

Ebru Caymaz; Atalay Bahar

Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği

Öz

Afet ve pandemi durumlarında kriz iletişimi, topluma yönelik zararı önlemek ve azaltmak için kriz yöne- timini desteklemeye odaklanır. Hızla yayılan spekülasyon, yalan haber, yanlış ve/veya manipüle edilmiş bilgi olarak tanımlanan infodemi bilhassa geniş çaplı afetlerde büyük sorunlara yol açmaktadır. 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri, sosyal medya uygulamaları üzerinden yapı- lan 150 milyonu aşkın paylaşımla kriz iletişimi ve infodemi bağlamında önemli sorunların yaşandığı en güncel örneklerdir. Bu çalışmanın evrenini Kahramanmaraş merkezli depremler sırasında Türkiye’de aktif olarak kullanılan sosyal medya uygulamalarında paylaşılan içerikler oluşturmaktadır. Bu bağlamda, pay- laşılan mesajların çokluğu nedeniyle X (eski adıyla Twitter) uygulaması çalışma örneklemi olarak seçilmiş olup depremlerin hemen ardından yapılan paylaşımlar sistematik olarak incelenmiştir. Çalışmanın zaman dilimi 6 ve 27 Şubat 2023 tarihleri arasında X uygulaması üzerinden yapılan paylaşımları kapsamaktadır. Bu çalışmanın amacı; afetlerde infodemi kökenli risklerden sakınım amacıyla uygulamaya konabilecek doğru ve etkin bir kriz iletişimi sürecinin temel esaslarını ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında kriz iletişimi için geliştirilmekte olan CERC modelinin Türkiye örneklemine uyarlanmasıyla, belirli kriz aşama- larına göre düzenlenmiş 25 iletişim görevi için sunulan 63 öz değerlendirme göstergesinin, yankı odalarının neden olduğu bilgi kirliliğinin etkilerini azaltarak, sosyal medya odaklı bir biçimde yeniden düzenlenmesi halinde afetlerde infodemiyle mücadeleye önemli katkı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acar, A., & Muraki, Y. (2011). Twitter for crisis communication: Lessons learned from Japan’s tsunami disaster. International Journal of Web Based Communities, 7(3), 392–402.
Adba Analytics. (2023). Deprem. https://www.adbaanalytics.com/online-dijital-tuketici-arastirmalari/ (E. T. 09.09.2024)
Alcott, H., & Gentzkow, M. (2017). Social media and fake news in the 2016 election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211-36.
Balakrishnan, V., Ng, W. Z., Soo, M. C., Han, G. J., Lee, & Jiat. C. (2022). Infodemic and fake news com- prehensive overview of its global magnitude during the COVID-19 pandemic in 2021: A scoping review. International Journal of Disaster Risk Reduction, 78, 103144.
Balta Peltekoğlu, F. 2012. Halkla ilişkiler nedir?. İstanbul: Beta Basım.
Barrows, H. H. (1923). Geography as human ecology. Annals of the Association of American Geographers, 13(1), 1-14.
BBC Türkçe (Fundanur Öztürk/07.02.2023). İskenderun sakinleri: ‘Çok geç kaldınız’. https://www.bbc. com/turkce/articles/cmmv145pmj9o (E. T. 10.09.2024)
Birleşmiş Milletler. (1989). International decade for natural disaster reduction. https://www.undrr.org/ ourwork/history#:~:text=1990%2D1999%3A%20The%20International%20Decade%20for%20Natu- ral%20Disaster%20Reduction&text=...%20%22The%20GA%20recognizes,in%20particular%20for%20 developing%20countries%3B (E. T. 01.09.2024)

Branick, L.; Agyei, D. (2015). Unpacking the impact of social media upon crisis communication and city evacuation. İçinde Preston, J., Binner, J. M. Branicki, L., Galla, T., Jones, N., King, J., Kolokitha, M. ve Smyrnakis, M.(eds), City Evacuations: An Interdisciplinary Approach. Berlin: Springer, Berlin.
Bruns, A., & Moe, X. (2014). Structural layers of communication on Twitter. İçinde Weller, K., Bruns, A., Burgess, J., Mahrt, M., & Puschmann, C.(eds), Twitter and Society. New York: Peter Lang.
Bruns, A., Burgess, J .E., Crawford, K., & Shaw, F. (2012). #qldfloods and @QPS media: Crisis commu- nication on Twitter in the 2011 South East Queensland floods, research report. Media Ecologies Project ARC Centre of Excellence for Creative Industries & Innovation (CCI), Queensland University of Techno- logy, 1–58.
Cannon, T. (2008). Vulnerability, “innocent” disasters and the imperative of cultural understanding. Di- saster Prevention and Management An International Journal, 17(3), 350-357.
Cardona, O. D. (2004). The need for rethinking the concepts of vulnerability and risk from a holistic pers- pective: A necessary review and criticism for effective risk management. İçinde G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst (eds.) Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People. London: Earthscan Publishers.
Chan-Olmsted, S. M., Cho, M., Lee, S. (2013). User perceptions of social media: A comparative study perceived characteristics and user profiles by social media. Online Journal of Communication and Media Technologies, 3(4), 149–178.
Chisty, M. A., Islam, M. A., Munia, T. A., Munia, T., Rahman, M. Md., Rahman, N., N., & Mohima, M. (2021). Risk perception and information-seeking behavior during emergency: An exploratory study on COVID-19 pandemic in Bangladesh. IJDRR, 65, 102580.
Coombs, W. T. (2010). The handbook of crisis communication. W. T. Coombs, S. J. Holladay (Eds.), Para- meters for Crisis Communication. Wiley-Blackwell, 17-54.
Coombs, W. T. (2015). Ongoing crisis communication: Planning, managing and responding (4th ed.). SAGE Publications.
Corinti, F., Pontillo, D., & Giansanti, D. (2020). COVID-19 and the infodemic: An overview of the role and impact of social media, the evolution of medical knowledge, and emerging problems. Healthcare, 10(4), 732-746.
Creswell, W. J. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed method approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Eiser, J. R., Bostrom, A., Burton, I., Johnston, M. D., McClure, J., Paton, D., Pligt, J., & White, P. M. (2012). Risk interpretation and action: A conceptual framework for responses to natural hazards. International Journal of Disaster Risk Reduction, 1, 5–16.
En Son Haber. (2011, 25 Ekim). Facebook ve Twitter kurtarma ekiplerini zora soktu. https://www.enson- haber.com/gundem/facebook-ve-twitter-kurtarma-ekiplerini-zora-soktu-2011-10-25 (E. T. 10.09.2024)
Erdoğan, E., Uyan Semerci, P., Eyolcu Kafalı, B., & Çaytaş, Ş. (2022). İnfodemi ve bilgi düzensizlikleri: Kavramlar, nedenler ve çözümler. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Erenel, F., &Caymaz, E. (2020). Acil durum ve afet yönetimine güncel bir bakış. Ankara: Nobel Akademik Yayınevi.Eriksson, M. (2012). Online strategic crisis communication: In search of a descriptive model approach. International Journal of Strategic Communication, 5(4), 309–327.
Eyüboğlu, E., & Kodak, D. (2023). İnfodemi ve dijital kamusal alan: Afet dönemi özelinde bir araştırma. TRT Akademi, 8(18), 528-550.
Farinosi, M., & Treré, E. (2014). Challenging mainstream media, documenting real life and sharing with the community: An analysis of the motivations for producing citizen journalism in a post-disaster city. Global Media and Communication, 10(1), 73-92.
Flew, T., Bruns, A., Burgess, J. E., Crawford, K., & Shaw, F. (2013) Social media and its impact on crisis communication: Case studies of Twitter use in emergency management in Australia and New Zealand. ICA Regional Conference: Communication and Social Transformation, 8–10th November 2013, Shanghai, China.
Fraustino, J. D., Liu, B., & Jin, Y. (2012). Social media use during disasters: A review of the knowledge base and gaps, final report to human factors. Behavioral Sciences Division, Science and Technology Directorate, U.S. Department of Homeland Security, START, College Park, MD
Gallotti, R., Valle, F., Castaldo, N., Sacco, P., & Domenico, D. M. (2020). Assessing the risks of ‘infodemics’ in response to COVID-19 epidemics. Nature Human Behavior, 4, 1285-1293.
Google Trends. (2023). https://trends.google.com/trends/explore?q=kahramanmara%C5%9F&geo=TR (E. T. 10.09.2024).
Houston, J. B., Pfefferbaum, B., & Rosenholtz, C. E. (2012). Disaster news: Framing and frame changing in coverage of major US natural disasters 2000–2010. Journalism & Mass Communication Quarterly, 89(4), 606-623.
Independent Türkçe (Lale Elmacıoğlu). 08.02.2023. Hatay’daki depremzedeler yalvarıyor https://www. indyturk.com/node/608481/haber/hataydaki-depremzedeler-yalvar%C4%B1yor-baz%C4%B1lar%- C4%B1n%C4%B1n-sesini-%C3%A7%C4%B1%C4%9Fl%C4%B1klar%C4%B1n%C4%B1-duyuyoruz (E. T. 10.09.2024)
ISDR. http://www.unisdr.org/we/inform/publications/657 (E. T. 02.09.2024)
Jin, X. (2020). Exploring crisis communication and information dissemination on social media: Social network of Hurricane Irma tweets. Journal of International Crisis and Risk Communication Research, 3(2), 179-210.
Kaigo, M. (2012). Social media usage during disasters and social capital:Twitter and the Great East Japan Earthquake. Keio Communication Review, 34, 19–35.
Kutugunta, S., & Ferrara, E. (2018). Deep neural networks for bot detection. Information Sciences, 467, 312-322.
Liu, B. F., Jin, Y., Briones, R., & Kuch, B. (2012). Managing turbulence in the blogosphere: Evaluating the blogmediated crisis communication model with the American Red Cross. Journal of Public Relations Research, 24(4), 353-370.
Macnamara, J. (2010). Public relations and the social: How practitioners are using, or abusing, social media. Asia Pacific Public Relations Journal, 11(1), 21–39.
Marcassoli, A., Leonardi, M., Passavanti, M., De Angelis, V., Bentivegna, E., Martelletti, P., & Raggi, A. (2023). Lessons learned from the lessons learned in public health during the first years of COVID-19 pandemic. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(3), 1785.
Naeem, B. S., & Boulos, M., N., K (2021). COVID-19 misinformation online and health literacy: A brief overview. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(15), 8091.
Nascimento, I. J. B., Pizarro, A. B., Almedia, M. J., Azzopardi-Muscat, N., Gonçalves, M. A., Björklund, M., & Novillo-Ortiz, D. (2022). Infodemics and health misinformation: A systematic review of reviews. Bulle- tin of the World Health Organization. https://cdn.who.int/media/docs/defaultsource/bulletin/onlinefirst/ blt.21.287654.pdf?sfvrsn=a92eabb23 (E. T. 02.09.2024)
Nohrstedt, S. A., & Admassu, T. (1993). Communication and crisis: An inventory of current research. Stockholm: National Board of Psychological Defence.
Nugent, T., Petroni, F., Raman, N., Carstens, L., & Leidner, L. J. (2017). A comparison of classification models for natural disaster and critical event detection from news. 2017 IEEE International Conference on Big Data, 3750-3759.
Özcan, F., & Işık, İ. (2023). Kahramanmaraş depremi çerçevesinde sosyal medya ve kriz yönetimi. Darı A. B. (eds), Dijital Çağda Halkla İlişkiler. Çanakkale: Paradigma Akademi.
Palttala, P., & Vos, M. (2012). Quality indicators for crisis communication to support emergency manage- ment by public authorities. Journal of Contingencies and Crisis Management, 20(1), 39–51.
Palttala, P., Boano, C., Lund, R., & Vos, M. (2012). Communication gaps in disaster management: Percep- tions by experts from governmental and non-governmental organizations. Journal of Contingencies and Crisis Management, 20(1), 2–12.
Pantti, M. K. (2018). Crisis and disaster coverage. The International Encyclopedia of Journalism Studies. doi.org/10.1002/9781118841570.iejs0202
Postman, J. (2009). Social corp: Social media goes corporate. New Riders: Berkeley, CA
Procter, R., Vis, F., & Voss, A. (2013). Reading the riots on Twitter: Methodological innovation for the analysis of big data. International Journal of Social Research Methodology, 16(3), 197–214.
Reynolds, B., & Seeger, W. M. (2005). Crisis and emergency risk communication as an integrative model. Journal of Health Communication, 10, 43–55.
Ruggiero, A., & Vos, M. (2014). Social media monitoring for crisis communication: Process, methods and trends in scientific literature. Online Journal of Communication and Media Technologies, 4, (1), 105–13.
SBB (Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı). 2023. Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanma- ras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf (E. T. 02.09.2024)
Schifferes, S., & Coulter, S. (2013). Downloading disaster: BBC news online coverage of the global finan- cial crisis. Journalism, 14(2), 228-252.
Stern, E. K. (2017). Unpacking and exploring the relationship between crisis management and social media in the era of smart devices. Homeland Security Affairs, 13(4).
Tangcharoensathien, V. vd. (2020). A framework for managing the COVID-19 infodemic: Methods and results of an online, crowdsourced WHO technical consultation. J. Med. Internet Res. https://doi. org/10.2196/19659
TRT Akademi (2020). TRT Akademi infodemi araştırması raporu. Ankara: TRT Akademi.
UNISDR. (2004). Living with risk: A global review of disaster reduction initiatives. Geneva: United Nations
Vardarlıer, P., & Zafer, C. (2020). Social media and crisis management: The case study of Cambridge Analytica. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18: 31-44.
Vicario, D. M., Vivaldo, G., Bessi, A., Zollo, F., Scala, A., Caldarelli, G., & Quattrociocchi, W. (2016). Echo chambers: Emotional contagion and group polarization on Facebook. Scientific Reports, 6: 1-12.
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). With research support from Anne Burns and Nic Dias, information fisorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Council of Europe. Eri- şim adresi: https://edoc.coe.int/en/media/7495-information-disorder-toward-an-interdisciplinary-fra- mework-for-research-and-policy-making.html (E. T. 02.10.2024).
Wendling, C., Radisch, J., & Jacobzone, S. (2013). The use of social media in risk and crisis communica- tion. OECD Working Papers on Public Governance 25, Paris: OECD
White, C. M. (2012). Social media, crisis communication, and emergency management: Leveraging web 2.0 technologies. Florida: Taylor & Francis.
World Health Organization (WHO). (2021). Erişim adresi: https://www.who.int/health-topics/infodemic (E. T. 01.09.2024)
Zarocostas, J. (2020). How to fight an infodemic. The Lancet, 396.
Zerfass, A., Vercic, D., Verhoeven, P., Moreno, A., & Tench, R. (2012). European communication monitor 2012. Challenges and competencies for strategic communication, results of an empirical Survey in 42 countries. EACD/EUPRERA, Brussels: Helios Media.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Strateji, Yönetim ve Örgütsel Davranış (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ebru Caymaz ^*
0000-0002-9119-7659
Türkiye

Atalay Bahar
0000-0002-3146-1833
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

26 Haziran 2025

Kabul Tarihi

22 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA48YF33LD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Caymaz, E., & Bahar, A. (2025). Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, 1(1), 10-29. https://izlik.org/JA48YF33LD

AMA

1.Caymaz E, Bahar A. Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği. AYD. 2025;1(1):10-29. https://izlik.org/JA48YF33LD

Chicago

Caymaz, Ebru, ve Atalay Bahar. 2025. “Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 (1): 10-29. https://izlik.org/JA48YF33LD.

EndNote

Caymaz E, Bahar A (01 Ağustos 2025) Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1 1 10–29.

IEEE

[1]E. Caymaz ve A. Bahar, “Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği”, AYD, c. 1, sy 1, ss. 10–29, Ağu. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48YF33LD

ISNAD

Caymaz, Ebru - Bahar, Atalay. “Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi 1/1 (01 Ağustos 2025): 10-29. https://izlik.org/JA48YF33LD.

JAMA

1.Caymaz E, Bahar A. Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği. AYD. 2025;1:10–29.

MLA

Caymaz, Ebru, ve Atalay Bahar. “Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği”. Bütünleşik Afet Yönetimi Dergisi, c. 1, sy 1, Ağustos 2025, ss. 10-29, https://izlik.org/JA48YF33LD.

Vancouver

1.Ebru Caymaz, Atalay Bahar. Afetlerde Kriz İletişimi ve İnfodemi Yönetimi: Kahramanmaraş Depremleri Örneği. AYD [Internet]. 01 Ağustos 2025;1(1):10-29. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48YF33LD