Doğal Afet Sonrası Evli Kadınlarda Travma Düzeyleri ve Gebelikten Kaçınma Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

Doğal afetlerin kadınların psikolojik iyilik hâli ve üreme sağlığı üzerindeki etkileri önemli bir halk sağlığı sorunu olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırma, doğal afet sonrası evli kadınlarda travma düzeyleri ve gebelikten kaçınma düzeylerinin incelenmesi amacıyla, 6 Şubat 2023 merkez üssü Kahramanmaraş olan depremleri yaşayan illerden Adıyaman İl’ine bağlı bir Aile Sağlığı Merkezinde (ASM) yapıldı. Araştırma kapsamında 327 veri analiz edildi. Tanıtıcı bilgi formu, deprem sonrası travma düzeyini belirleme ölçeği (DSTDBÖ) ve gebelikten kaçınma isteği ölçeği (GKİÖ) veri toplama aracı olarak kullanıldı. Araştırma bulguları 24 yaş ve altı kadınlarda DSTDBÖ puan ortalamasının 63.84±15.14 olduğunu, gelir düzeyi düşük olan kadınlarda ise 67.50±16.65 yüksek olduğu saptandı (p <0.001). Araştırmada GKİÖ toplam puan ortalamasının 2.52±0.87 olduğu; DSTDBÖ ortalamasının 63.53±15.86 olduğu ve ölçek toplam puan ortalamaları arasında zayıf ve pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu saptandı (r= 0.168, p= 0.002); deprem sonrası travma düzeyi arttıkça gebelikten kaçınma isteği düzeylerinin de arttığı görüldü. Elde edilen bulgular deprem sonrası travmanın kadınların üreme ile ilgili kararlarını etkileyebileceğini göstermektedir. Sonuçlar yine, düşük gelirli kadınların ve deprem sonrası yakınlarını kaybeden veya maddi kayıp yaşayan kadınların daha yüksek travma düzeylerine sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca yaş, gelir düzeyi, doğum şekli, deprem sonrası yaşanan kayıplar gibi bazı sosyodemografik, obstetrik ve depremle ilgili bazı özelliklerin gebelikten kaçınma isteği üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Çalışmanın sonuçları gelecek çalışmalara ışık tutması amacıyla literatüre bulgularıyla tartışılmıştır. Sonuçlar, doğal afet sonrası birinci basamak sağlık hizmetlerinde kadınlara yönelik psikososyal destek ve üreme sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi gerekliliğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Deprem Sonrası Psikolojik Etki
• Doğal Afetler
• Gebelik Planlaması
• Kadın Sağlığı Travma Sonrası Stres

Investigation of Trauma Levels and Pregnancy Avoidance Levels Among Married Women After a Natural Disaster

Öz

The effects of natural disasters on women’s psychological well-being and reproductive health are considered a significant public health concern. This study was conducted to examine trauma levels and pregnancy avoidance intention among married women after a natural disaster in a Family Health Center affiliated with Adıyaman Province, one of the provinces affected by the Kahramanmaraş-centered earthquakes that occurred on February 6, 2023. A total of 327 datasets were analyzed. Data were collected using a Sociodemographic Information Form, the Post Earthquake Trauma Level Determination Scale (PETLDS), and the Pregnancy Avoidance Intention Scale (PAIS). The findings showed that the mean PETLDS score was 63.84 ± 15.14 among women aged 24 years and younger, while it was higher at 67.50 ± 16.65 among women with low income levels (p = 0.000). The mean total PAIS score was 2.52 ± 0.87, and the mean PETLDS score was 63.53 ± 15.86. A weak but statistically significant positive correlation was found between the total scores of the two scales (r = 0.168, p = 0.002), indicating that as post earthquake trauma levels increased, pregnancy avoidance intention also increased. The findings suggest that post earthquake trauma may influence women’s reproductive related decisions. The results also indicate that women with low income levels and those who experienced the loss of relatives or financial loss after the earthquake had higher trauma levels. In addition, certain sociodemographic, obstetric, and earthquake related characteristics such as age, income level, mode of delivery, and post earthquake losses were found to affect pregnancy avoidance intention. The results of the study were discussed in the literature to guide future research and indicate the need to strengthen psychosocial support and reproductive health services for women in primary health care settings after natural disasters.

Anahtar Kelimeler

• Natural Disasters
• Pregnancy Planning
• Post Earthquake Psychological Impact
• Post Traumatic Stress
• Women’s Health

Kaynakça

1. Adkoli A, Kumar S, Futterman ID, Clare CA. (2022) Access to Family Planning Services Following Natural Disasters and Pandemics: A Review of the English Literature. Cureus, 16;14(7):e26926. https:// 10.7759/cureus.26926.
2. Akay G, Oğuzhan H, Güdücü Tüfekçi F. (2024). Kahramanmaraş Depremi Sonrası Üniversite Öğrencilerinde Algılanan Stres Düzeyleri İle Öznel İyi Oluş Durumları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Journal of University Research, 7(1), 40-47. Doi: 10.32329/uad.1358958
3. Ali A. (2016). Relationship between unwanted pregnancy and health-related quality of life in pregnant women. J Coll Physicians Surg Pak, 26(6), 507-512.
4. Alkan R, Tandoğan Ö. (2023). Türkiye’deki Doğal Afetlerin Kadın Sağlığı Üzerine Etkileri: Doğal Afet ve Kadın Sağlığı. Balkan Sağlık Bil Derg, 2(3):121-30. https://doi.org/10.61830/balkansbd.1389064
5. Bahmanjanbeh F, Kohan S, (2016). Yarmohammadian. Evaluation of reproductive health indicators in women affected by East Azarbaijan earthquake on August 2012. Iran J Nurs Midwifery Res, 21(5), 504-509. doi: 10.4103/1735-9066.193414.
6. Bakır E, Dağlı E, Aktaş Reyhan F, Topkara N. (2024), Deprem bölgesinde yaşayan gebelerin yaşadıkları stresin, gebeliği algılama durumlarına etkisi. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1):1-11. https://doi.org/10.52369/togusagbilderg.1293554 Behrman JA, Weitzman A. (2016). Effects of the 2010 Haiti Earthquake on women's reproductive health. Stud Fam Plann, 47(1):3-17. doi: 10.1111/j.1728-4465.2016.00045.x.
7. Canlı D, Yılmaz F. (2024) Deprem sonrasında bireylerin deprem kaygısı, ölüm kaygısı ve psikolojik sağlamlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Bozok Tıp Dergisi, 14(1), 9-17.
8. Demirci K, Avcu T. (2021). Afet Süreçlerinde Kadın Bireylerin Yaşadığı Sorunlar ve Çözüm Önerileri: İzmir İli Örneği. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 11 (1).

9. Karabacak Çelik A. (2023). Deprem sonrası travma belirtileri, umut ve iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. TRT Akad, 8(18): 574-91. https://doi.org/10.37679/trta.1275268
10. Karakuş S, Karaaziz M. (2024). Examination Of The Relationship Between Earthquake Anxiety, Anxiety, Stress And Depression In Turkey From The Perspective Of Psycological Flexibility. ISPEC Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8 (2): 217. https://orcid.org/0009-0003-6847-5272
11. Karataş Okyay E, Güney E, Uçar T. (2023). Turkish adaptation of the desire to avoid pregnancy scale: A validity and reliability study . Journal of Midwifery and Health Sciences, 6(3), 128-134. https://doi.org/10.5152/JMHS.2023.22040
12. Keskin Töre F, Nacar G, Hatun B. (2024). Asrın Felaketinde Gebe Olmak: Deprem Sonrası Travma Düzeyinin Gebelik Yakınmaları ve Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi. SABD, 14(3):388-95. https://doi.org/10.33631/sabd.1396008
13. Köroğlu A. (2018). Doğal Afetler Sonrası Yaşanan Travmalar ve Örnek Bir Psikoeğitim Programı. Afet ve Risk Dergisi, 1(1), 39-52. https://doi.org/10.35341/afet.412005
14. Kukuoğlu A. (2018) Doğal Afetler Sonrası Yaşanan Travmalar ve Örnek Bir Psikoeğitim Programı. Afet ve Risk Dergisi, 1(1), 2018, (39-52).
15. Loewen S, Pinchoff J, Ngo TD, Hindin MJ. (2022). The impact of natural disasters and epidemics on sexual and reproductive health in low- and middle-income countries: A narrative synthesis. Obstet Gynecol Int J, 157(1), 11-18. doi: 10.1002/ijgo.13768.
16. Marengo E, Martino DJ, Igoa A, et al. (2015). Unplanned pregnancies and reproductive health among women with bipolar disorder. J Affect Disord, 178:201–5. doi: 10.1016/j.jad.2015.02.033.
17. Moeini M, Mokhtari N, Vafaei Z. (2019). Unwanted Pregnancy After Earthquake in Bam City, Iran. Pharmacophore an International Research Journal, (10)6 . 57-61.
18. URL 1. OpenEpi. Sample size calculator for proportions. Son erişim tarihi: 1 Ağustos 2023. https://www.openepi.com/SampleSize/SSPropor.htm
19. Özşahin Z. (2024). Determinants of the desire to avoid pregnancy after the disaster of the century in Türkiye. BMC Women's Health, 24:496 doi: 10.1186/s12905-024-03330-6.
20. Rahman A, Giyarsih SR, Murti B, Santosa SH. (2023). Desire to have children reviewed from reproductive health as the ımpact of natural disasters in Palu, Indonesia. Int J Sustainable Dev Plann, 18(8)23. https://doi.org/10.18280/ijsdp.180832
21. Selvi Ö, Aslan A. (2024). 6 Şubat 2023 Maraş Depreminde Görev Yapan Sağlık Çalışanlarının Travma Sonrası Stres ve Psikolojik Dayanıklılık İlişkilerinin Değerlendirilmesi. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 9(1), 1-18. https://doi.org/10.56202/mbsjcs.1488476
22. Sohrabizadeh S, Tourani S, Khankeh HR. (2016). Women and health consequences of natural disasters: Challenge or opportunity? Women Health, 56(8):977-93. doi: 10.1080/03630242.2016.1176101.
23. Suzanne King, KMS. (2021). Natural Disasters and Pregnancy: Population-Level Stressors and Interventions. Prenatal Stress and Child Development, 523–564. ISBN : 978-3-030-60158-4. https://doi.org/10.1007/978-3-030-60159-1_18
24. Tanhan F, Kayri M. (2013). Deprem Sonrası Travma Düzeyini Belirleme Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13/(2), 1013-1025.
25. Yönlü Ö, Karabacak V. (2023). Surface rupture history and 18 kyr long slip rate along the Pazarcık segment of the East Anatolian Fault, Journal of the Geological Society, 181(1). Doi: 10.1144/jgs2023-056
26. Zotti ME, Williams AM, Wako E. (2015). Post-disaster health indicators for pregnant and postpartum women and infants. Matern Child Health J, 19:1179–88. DOI: 10.1007/s10995-014-1643-4