Araştırma Makalesi

CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi

Sayı: 23 15 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi

Öz

Bu çalışma, Alakır Çayı Havzası’ndaki hidrolojik süreçlerin ve havza yönetimine yönelik fiziksel altyapının anlaşılmasına katkı sağlamak amacıyla, havzanın morfometrik özelliklerini nicel verilerle ortaya koymayı hedeflemektedir. Analizler kapsamında, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve 5 m çözünürlüklü Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) verileri kullanılarak; çizgisel, alansal ve relief morfometrisi gruplarında toplam 22 parametre hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular; şekil faktörü (0.212), dairesellik oranı (0.143) ve uzama oranı (0.52) değerleri ile havzanın belirgin biçimde uzun, dar ve eliptik bir morfolojiye sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Drenaj yoğunluğu (1.64 km/km²) ve akarsu sıklığı (2.45 adet/km²) değerleri, yüzey akışının havza genelinde etkin bir şekilde organize olduğunu ve drenaj ağının alansal olarak iyi geliştiğini göstermektedir. Havza reliefi (2949 m), relief oranı (48.7 m/km) ve engebelilik değeri (4.84), topoğrafik enerjinin ve dikey gelişimin oldukça yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Hipsometrik integral değerinin (0.39) ve hipsometrik eğrinin genel formunun işaret ettiği "olgunluk" evresi, havzada flüvyal aşınım süreçlerinin aktif biçimde devam ettiğini ve topoğrafyanın denge profiline doğru ilerlediğini yansıtmaktadır. Sonuç olarak bu çalışmada elde edilen morfometrik göstergeler, Alakır Çayı Havzası’nın hidrolojik davranışının değerlendirilmesinde ve fiziksel çevreye dayalı havza planlama ile yönetim stratejilerinde kullanılabilecek güvenilir ve bütüncül bir veri seti sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir finansal destek almadan gerçekleştirilmiştir.

Proje Numarası

Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma herhangi bir insan veya hayvan deneyi içermemektedir. Çalışmada kullanılan tüm veriler açık kaynaklardan elde edilmiş ve etik kurallar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma sürecinde bilimsel ve etik kurallara uyulmuş, intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım gibi etik dışı herhangi bir eylemde bulunulmamıştır. Yazar, çalışmada kullanılan tüm kaynaklara uygun şekilde atıf yapıldığını ve etik ilkelere tamamen riayet edildiğini beyan eder.

Kaynakça

  1. Ali, S., ve Khan, N. (2013). Evaluation of morphometric parameters: A remote sensing and GIS based approach. Open Journal of Modern Hydrology, 3, 20–27. https://doi.org/10.4236/ojmh.2013.31004
  2. Farhan, Y., Anaba, O., ve Salim, A. (2016). Morphometric analysis and flash floods assessment for drainage basins of the Ras En Naqb area, South Jordan using GIS. Journal of Geoscience and Environment Protection, 4, 9-33. https://doi.org/10.4236/gep.2016.46002
  3. Gravelius, H. (1914). Grundriss der gesamten Gewässerkunde, Band 1: Fluss künde (Compendium of Hydrology, 1: Rivers, in German) (pp. 265-278). Göschen.
  4. Grimaldi, S., Petroselli, A., ve Serinaldi, F. (2012). Küçük ve ölçüm yapılmamış havzalarda tasarım hidrografı tahmini için sürekli bir simülasyon modeli. Hidrolojik Bilimler Dergisi,57(6),1035–1051. https://doi.org/10.1080/02626667.2012.702214
  5. Hızal, A. (1984). Havza fotoğrafları yorumlanmasının havza amenajmanı (Ova Deresi Havzası, Kocaeli) çalışmalarında uygulanma olanaklarının araştırılması. İ.Ü. Yayın No: 3144, O.F. Yayın No: 341.
  6. Horton, R. E. (1932). Drainage basin characteristics. Transactions of the American Geophysical Union, 13, 350-361. https://doi.org/10.1029/TR013i001p00350
  7. Horton, R. E. (1945). Erosional development of streams and their drainage basins; Hydrogeological approach to quantitative morphology. Geological Society of America Bulletin, 56, 275-370. https://doi.org/10.1130/0016-7606(1945)56[275:EDOSAT]2.0.CO;2
  8. Hoşgören, M. Y. (2001). Hidrografya’nın ana çizgileri I: Yeraltısuları-Kaynaklar-Akarsular. Çantay Kitabevi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Doğal Afetler, Fiziksel Coğrafya ve Çevre Jeolojisi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

5 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

6 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 23

Kaynak Göster

APA
Göral, N., & Özdemir, M. A. (2026). CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi. Afet ve Risk Dergisi, 23. https://doi.org/10.35341/afet.1758424
AMA
1.Göral N, Özdemir MA. CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi. Afet ve Risk Dergisi. 2026;(23). doi:10.35341/afet.1758424
Chicago
Göral, Nuran, ve Mehmet Ali Özdemir. 2026. “CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi”. Afet ve Risk Dergisi, sy 23. https://doi.org/10.35341/afet.1758424.
EndNote
Göral N, Özdemir MA (01 Ekim 2026) CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi. Afet ve Risk Dergisi 23
IEEE
[1]N. Göral ve M. A. Özdemir, “CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi”, Afet ve Risk Dergisi, sy 23, Eki. 2026, doi: 10.35341/afet.1758424.
ISNAD
Göral, Nuran - Özdemir, Mehmet Ali. “CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi”. Afet ve Risk Dergisi. 23 (01 Ekim 2026). https://doi.org/10.35341/afet.1758424.
JAMA
1.Göral N, Özdemir MA. CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi. Afet ve Risk Dergisi. 2026. doi:10.35341/afet.1758424.
MLA
Göral, Nuran, ve Mehmet Ali Özdemir. “CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi”. Afet ve Risk Dergisi, sy 23, Ekim 2026, doi:10.35341/afet.1758424.
Vancouver
1.Nuran Göral, Mehmet Ali Özdemir. CBS Yöntemleriyle Alakır Çayı Havzası’nın Morfometrik Özelliklerinin Analizi. Afet ve Risk Dergisi. 01 Ekim 2026;(23). doi:10.35341/afet.1758424