Hastanelerde Depreme Karşı Yapısal Olmayan Tehlikelerin Azaltılması: İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi Örneği

Öz

Türkiye, Alp-Himalaya deprem kuşağı üzerinde yer alması nedeniyle topraklarının %92’si, nüfusunun %95’i ve büyük sanayi merkezlerinin %98’i ile yüksek deprem riski altındadır. Depremler sonrasında hastaneler, yapısal açıdan hasar görmeseler bile, içerdiği tıbbi cihazlar, tesisat, mobilya ve mimari bileşenler gibi unsurlar nedeniyle yapısal olmayan tehlikeler açısından yüksek risk taşımaktadır. Olası bir afet sonrası sağlık hizmetlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi, yapısal olmayan tehlikelerin etkin biçimde azaltılmasına bağlıdır. Bu çalışmada, İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde “Yapısal Olmayan Tehlikelerin Azaltılması (YOTA)” uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın saha incelemeleri sırasında, AFAD ve Kandilli Rasathanesi gibi ulusal kurumların yayımladığı YOTA kılavuzları ile literatürde tanımlanan risk kontrol listeleri temel alınmıştır. Araştırma kapsamında, farklı fonksiyonel özelliklere sahip 12 bölümde saha incelemeleri yapılarak deprem anında risk oluşturabilecek toplam 110 yapısal olmayan unsur tespit edilmiştir. Bu riskler, 7 farklı düşük maliyetli ve pratik yöntem kullanılarak giderilmiştir. Bulgular, özellikle açık raflardaki malzemelerin düşmesini engelleme ve masaüstü cihazların sabitlenmesi gibi uygulamaların risk azaltmada yüksek oranda etkili olduğunu göstermektedir. Çalışma, hasta ve personel güvenliğinin artırılması, kritik hizmetlerin devamlılığının sağlanması ve hastanenin afet direncinin güçlendirilmesine katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Deprem
• Hastane Güvenliği
• Yapısal Olmayan Tehlikelerin Azaltılması

Reducing Non-Structural Hazards in Hospitals Against Earthquakes: The Case of Istanbul Kanuni Sultan Süleyman Training and Research Hospital

Öz

Due to its location on the Alpine-Himalayan earthquake belt, Turkey faces high earthquake risk, affecting 92% of its territory, 95% of its population, and 98% of its major industrial centers. Following earthquakes, even if hospitals do not sustain structural damage, they carry a high risk regarding non-structural hazards due to elements such as medical equipment, installations, furniture, and architectural components. The uninterrupted continuation of healthcare services following a potential disaster depends on the effective mitigation of non-structural hazards. In this study, "Non-Structural Mitigation" (YOTA) applications were implemented at Istanbul Kanuni Sultan Süleyman Training and Research Hospital. During the field inspections, YOTA guidelines published by national institutions such as AFAD and the Kandilli Observatory, as well as risk control lists defined in the literature, were taken as a basis. Within the scope of the research, field inspections were conducted in 12 departments with different functional characteristics, and a total of 110 non-structural elements capable of posing a risk during an earthquake were identified. These risks were mitigated using 7 different low-cost and practical methods. The findings indicate that interventions such as preventing materials from falling off open shelves and securing desktop devices are highly effective in risk reduction. The study contributes to increasing patient and staff safety, ensuring the continuity of critical services, and strengthening the disaster resilience of the hospital.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Disaster
• Hospital Safety
• Non-Structural Mitigation

Kaynakça

1. Büyükkaragoz, A., ve Cantürk, R. (2018). Sanayi Yapılarındaki Yapısal Olmayan Elemanların Deprem Etkisi Altındaki Davranışı. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 6(2), 426-435. https://izlik.org/JA22JL44TC
2. Canatan, H. (2020). Afetlerde Sürdürülebilir Sağlık Hizmetleri İçin Güvenli Hastane Kavramının Önemi Üzerine Bir Araştırma. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 7(1), 55-60. https://izlik.org/JA36TN82PL
3. Işık, Ö., Aydınlıoğlu, H. M., Koç, S., Gündoğdu, O., Korkmaz, G., ve Ay, A. (2012). Disaster Management and Disaster Oriented Health Services. European Archives of Medical Research, 28(2), 82-123. https://doi.org/10.5222/otd.supp2.2012.082
4. Özmen, P., Türk, Y. Z., ve Çetin, M. (2013). Afetlerde Güvenli Hastaneler. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(4), 547-561. https://izlik.org/JA54YS87RX
5. Perrone, D., Calvi, P. M., Nascimbene, R., Fischer, E. C., ve Magliulo, G. (2019). Seismic Performance Of Non-Structural Elements During The 2016 Central Italy Earthquake. Bulletin of Earthquake Engineering, 17(10), 5655-5677. https://doi.org/10.1007/s10518-018-0361-5
6. Sarık, M. E., ve Cengiz, S. (2022). Hastane Afet ve Acil Durum Planı Eğitim, Hazırlık Düzeyi ve Çalışanların Bilgi Seviyelerinin Tespit Edilmesi: Antalya İli Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 122-132. https://izlik.org/JA36AY69PD
7. Solak, H. İ., ve Gezgin, C. (2025). Seismic Hazard Evaluation and Strain Dynamics in the Simav Fault Zone: A Comprehensive Analysis of Earthquake Recurrence and Energy Release Patterns. Applied Sciences, 15(6), 3039. https://doi.org/10.3390/app15063039
8. Tanrısever, A. M., Şahin, D., Arıkol, N., ve Karaca, Ö. (2008). Deprem Eğitimi El Kitabı (G. Arıkol, Ed.). AKUT Arama Kurtarma Derneği.

9. Uğur, S., ve Yılmaz, L. (2024). Türkiye’de Doğal Afetlerin Sosyoekonomik Açıdan Değerlendirilmesi: 6 Şubat 2023 Depremleri. International Journal of Innovative Approaches in Social Sciences, 8(1), 1-35. https://doi.org/10.29329/ijiasos.2024.658.1
10. Zayas, V., Mokha, A., ve Low, S. (2023). Constructing Hospitals for Functionality after Earthquakes: Saves Lives and Costs! Buildings, 13(11), 2741. https://doi.org/10.3390/buildings13112741