Kriz Yönetiminde Kadın Odaklı Mekânsal İhtiyaçlar: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Örneği

Öz

Afet ve acil durum sonrası etkin kriz yönetimi, farklı grupların ihtiyaçlarını karşılayan stratejilerle mümkündür. Kırılgan gruplar arasında sayılan kadınların iyileşme sürecinde, toplumsal cinsiyet merceğiyle ihtiyaç analizleri yapan ve mekânsal karşılık üreten insani yardım standartları kullanılmalıdır. Bu araştırma; afet sonrası kriz yönetiminde kadının yerini ve barınma alanındaki mekânsal ihtiyaçlarını, uluslararası standartlar ve 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri üzerinden incelemektedir. Çalışmanın ilk aşaması uluslararası insani yardım standartları ve barınma alanında kadının yerini; ikinci aşaması 6 Şubat depremi raporlarında kadın ihtiyaçlarının analizini; üçüncü aşaması ise medya platformları üzerinden 6 Şubat depremlerinde kadının görünürlük düzeyini ve temsil derinliğini okumayı amaçlamaktadır. Araştırma veri toplama yöntemleri olarak literatür taraması ve dijital etnografiyi benimsemiştir. Tematik frekans sayımı analizi ile deprem sonrası kadının kamusal görünürlük düzeyi ölçülmeye çalışılmış; içerik analizi ile acil durum ve barınma alanında kadının temsil derinliği ortaya konmak istenmiştir. Kamusal görünürlük düzeyinde kadın figürünün, sağlık ve hijyen bağlamında ön plana çıktığı görülmektedir. Bu durum; kadının medyada biyolojik gereksinimleri ile kodlandığı ve takibi kolay somut göstergelerin metinlerde daha sık vurgulandığı sonucunu doğurmaktadır. İçerik analizleri, yapılan yardımların temel gereksinimlerle sınırlı kaldığını ve kadın odaklı ihtiyaç analizlerinin geri planda olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Acil durumda barınma
• Afet ve toplumsal cinsiyet
• Dijital etnografi
• İnsani yardımda kadın
• Kriz yönetimi
• 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri

Women-Oriented Spatial Needs in Crisis Management: The Case of February 6, 2023 Kahramanmaraş Earthquakes

Öz

Effective crisis management following disasters and emergencies is only possible through comprehensive strategies that address the diverse needs of different groups. In the recovery process of women, who are identified as a vulnerable group, it is essential to utilize international humanitarian standards that perform detailed needs assessments through a gender lens and produce specific spatial responses. This research examines the critical role of women in post-disaster crisis management and their multifaceted spatial needs in temporary housing, based on international standards and the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes. The study first identifies the position of women within international standards and sheltering areas; then analyzes women's needs in earthquake reports; and finally explores their visibility and representation depth on digital media platforms. Adopting literature review and digital ethnography as primary methods, the study measures women's public visibility through thematic frequency analysis and reveals their representation depth via qualitative content analysis. Findings indicate that women primarily emerge in health and hygiene contexts, suggesting they are coded through biological requirements and easily tracked tangible indicators. Consequently, content analysis demonstrates that assistance remained limited to basic requirements, while gender-oriented spatial assessments and deeper needs were largely neglected in the process.

Anahtar Kelimeler

• Crisis management
• Digital ethnography
• Disaster and gender
• Shelter in emergencies
• Women in humanitarian aid
• 6 February 2023 Kahramanmaraş Earthquakes

Kaynakça

1. AFAD. (2015). Geçici barınma merkezlerinin kurulması, yönetimi ve işletilmesi hakkındaki yönerge. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/goc-afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/gecici-barinma-merkezlerinin-kurulmasi-yonetimi-ve-isletilmesi-hakkinda-yonerge.pdf
2. AFAD. (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7 – Mw: 7.6) depremleri raporu. T.C. İçişleri Bakanlığı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
3. AFAD. (2025). Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TASIP/23052025-TASIP.pdf
4. Akbuğa, F. (2025). F. Nesrin Yarar Aksoy, Dijital Etnografi: İlkeler,Yaklaşımlar,Teknikler, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2023, 194 s. Folklor/Edebiyat, 31(121), 271-276.
5. Aksu, O. (2018). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Netnografi: Ötekini Anlamanın Dijital Boyutu. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 4(2), 14-17.
6. CARE. (2016). Gender & Shelter Good Programming Guidelines. CARE International UK. https://www.humanitarianlibrary.org/resource/gender-shelter-good-programming-guidelines
7. Cutter, S. L., Boruff, B. J., Shirley, W. L. (2003). Social Vulnerability to Environmental Hazards. Social Science Quarterly, 84(2), 242–261. http://www.jstor.org/stable/42955868
8. Çarkoğlu, A., Yavuz, G. (2010). Press–party Parallelism in Turkey: An Individual Level Interpretation. Turkish Studies, 11(4), 613–624. https://doi.org/10.1080/14683849.2010.540116

9. ECHO. (2013). Gender: Different Needs, Adapted Assistance. European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations. https://ec.europa.eu/echo/files/policies/sectoral/gender_thematic_policy_document_en.pdf
10. Enarson, E. (1998). Through women's eyes: A gendered research agenda for disaster social science. Disasters, 22(2), 157–173. https://doi.org/10.1111/1467-7717.00083
11. Eroğlu, D., Gençay, H. (2024). Deprem Bölgesi Psikososyal Destek Çalışması Raporu: Adıyaman, Diyarbakır, Malatya. Kadının İnsan Hakları Derneği. https://kadinininsanhaklari.org/wp-content/uploads/2024/02/deprem-bolgesi-psikososyal-destek-raporu.pdf
12. EŞİK. (2023). 6 Şubat 2023 Depremleri Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bakış Açısından Geleceğe Notlar. Eşitlik için Kadın Platformu. https://esik.org.tr/s/2547/i/ESIK_DepremRaporu_TCE_BakisAcisindan_GelecegeNotlar.pdf
13. Fordham, M. H. (1998). Making women visible in disasters: Problematising the private domain. Disasters, 22(2), 126–143. https://doi.org/10.1111/1467-7717.00081
14. Fothergill, A. (1996). Gender, risk, and disaster. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 14(1), 33–56. Gaillard, J., Sanz, K., Balgos, B., Dalisay, S., Gorman‐Murray, A., Smith, F., & Toelupe, V. (2017). Beyond men and women: a critical perspective on gender and disaster. Disasters, 41(3), 429-447. https://doi.org/10.1111/disa.12209
15. IASC. (2006). Women, Girls, Boys and Men – Different needs, Equal Opportunities. Inter-Agency Standing Committee. https://resourcecentre.savethechildren.net/document/women-girls-boys-and-men-different-needs-equal-opportunities-iasc-gender-handbook-0
16. IASC. (2018). The Gender Handbook For Humanitarian Action. Inter-Agency Standin:g Committee. https://interagencystandingcommittee.org/sites/default/files/migrated/2019-02/2018-iasc_gender_handbook_for_humanitarian_action_eng_0.pdf
17. Kadın Koalisyonu ve Kadına Özgürlük ve Eşitlik Derneği. (2024). 6 Şubat Depremi Sonrasında Afet Bölgesinde Kadınlar – Kadın Koalisyonu Raporu. https://kadinkoalisyonu.org/wp-content/uploads/2024/02/6-Subat-Depremi-Sonrasinda-Afet-Bolgesinde-Kadinlar_Kadin-Koalisyonu-Raporu.pdf
18. Kaya, R., Çakmur, B. (2010). Politics and the Mass Media in Turkey. Turkish Studies, 11(4), 521–537. https://doi.org/10.1080/14683849.2010.540112
19. Kulluk, R. (2024). Sosyal Bilimlerin Araştırma Yaklaşımlarında Yeni Yönelimi: Dijital Etnografi Deseni. İletişim Çalışmaları Dergisi, 10(1), 95-115.
20. OCHA. (2023). OCHA on Message: Gender Equality in Humanitarian Action [Broşür]. https://www.unocha.org/publications/report/world/ocha-message-gender-equality-humanitarian-action-enar
21. Showalter, P. S. (1999). [Review of the book The gendered terrain of disaster: Through women's eyes, by E. Enarson & B. H. Morrow, Eds.]. Journal of Political Ecology, 6, 87-91.
22. Sphere Association. (2018). The Sphere Handbook: Humanitarian charter and minimum standards in humanitarian response (4th ed.). https://spherestandards.org/wp-content/uploads/Sphere-Handbook-2018-Turkish.pdf
23. UNFPA. (2024). Guidance on Women and Girls Friendly Spaces. United Nations Population Fund. https://somalia.unfpa.o:rg/en/publications/guidance-women-and-girls-friendly-spaces
24. UNHCR. (2007). Handbook for Emergencies. United Nations High Commissioner for Refugees. https://www.refworld.org/policy/opguidance/unhcr/2007/en/110283
25. UNHCR. (2008). UNHCR Handbook for the Protection of Women and Girls. United Nations High Commissioner for Refugees. https://www.humanitarianlibrary.org/resource/unhcr-handbook-protection-women-and-girls
26. WRC. (2025, Haziran). Crisis Response. Women’s Refugee Comission. https://www.womensrefugeecommission.org/crisis-response/