Afetler Türkiye’nin Uluslararası Ticareti Üzerinde Etkili Olmuş Mudur? 2015Ç1-2025Ç2 Dönemi için Ampirik İnceleme

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 2015Ç1-2025Ç2 döneminde yaşanan büyük ölçekli afetlerin, özellikle COVID-19 pandemisi ile 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin uluslararası ticaret üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada Türkiye’nin çeyrek dönemlik ithalat ve ihracat verileri kullanılmış, afetlerin dış ticaret üzerindeki etkileri yapısal kırılma analizleri aracılığıyla test edilmiştir. Bu kapsamda öncelikle Perron (1989) ve Lee-Strazicich (2003) yapısal kırılmalı birim kök testleri, ardından Bai-Perron (2003) çoklu yapısal kırılma testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, COVID-19 pandemisinin dış ticaret üzerinde belirgin etkiler yarattığını göstermektedir. İhracat ve ithalat serilerinde 2020 yılının ikinci çeyreğinde anlamlı yapısal kırılmalar tespit edilmiştir. Bu durum, pandeminin ticaret hacmini kısa vadede olumsuz etkilediğini, sonraki dönemlerde ise belirgin bir toparlanma yaşandığını ortaya koymaktadır. Bai-Perron (2003) test sonuçları, ihracatta biri 2020 yılının ikinci çeyreğinde olmak üzere iki dönemde, ithalatta ise yine biri 2020 yılının ikinci çeyreğinde olmak üzere dört dönemde rejim değişikliği meydana geldiğini ve 2020Ç2’nin her iki seri için ortak kırılma dönemi olduğunu göstermiştir. Buna karşılık, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında ithalat ve ihracat serilerinde anlamlı bir yapısal kırılma tespit edilmemiştir. Sonuçlar, pandeminin dış ticaret üzerinde daha belirgin etkiler yarattığını, deprem etkisinin ise toplam dış ticaret verilerinde daha sınırlı göründüğünü ortaya koymaktadır.Çalışmada öncelikle Perron (1989) ve Lee-Strazicich (2003) birim kök testleri, ardından Bai-Perron (1998) çoklu yapısal kırılma testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, COVID-19 pandemisinin dış ticaret üzerinde belirgin etkiler yarattığını göstermektedir. İhracat ve ithalat serisinde 2020 yılının ikinci çeyreğinde anlamlı yapısal kırılmalar tespit edilmiştir. Bu durum, pandeminin ticaret hacmini kısa vadede olumsuz etkilediğini, ancak sonraki dönemlerde hızlı bir toparlanma yaşandığını ortaya koymaktadır. Bai-Perron (1998) test sonuçları, ihracatta birisi 2020 yılının ikinci çeyreği olmak üzere 2 dönemde; ithalatta ise birisi 2020Q yılının ikinci çeyreği olmak üzere 4 dönemde rejim değişikliğinin meydana geldiğini göstermiştir. Buna karşın 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında ithalat ve ihracat serilerinde anlamlı bir yapısal kırılma tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, Türkiye örneğinde pandeminin dış ticaret üzerinde rejim değişiklikleri yarattığı, buna karşın depremlerin kısa vadede sınırlı etkiler oluşturduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Deprem
• Pandemi
• Uluslararası ticaret
• Yapısal kırılma

Have Disasters Affected Turkey's International Trade? An Empirical Study for the Period 2015Q1-2025Q2

Öz

This study examines the effects of large-scale disasters in Türkiye during the 2015Q1-2025Q2 period, particularly the COVID-19 pandemic and the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes, on international trade. Quarterly import and export data for Türkiye are used, and the effects of these disasters on foreign trade are tested through structural break analyses. First, the Perron (1989) and Lee-Strazicich (2003) unit root tests with structural breaks are applied, followed by the Bai-Perron (2003) multiple structural break test. The findings indicate that the COVID-19 pandemic had a significant impact on foreign trade. Significant structural breaks are identified in both export and import series in the second quarter of 2020. This suggests that the pandemic negatively affected trade volume in the short run, followed by a marked recovery in subsequent periods. The Bai-Perron (2003) results show regime changes in two periods for exports and four periods for imports, and identify 2020Q2 as a common break period for both series. By contrast, no significant structural break is detected in the import and export series after the February 6, 2023 earthquakes. Overall, the pandemic had a more pronounced effect on foreign trade, while the earthquake effect appears more limited in aggregate trade data.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Earthquake
• International trade
• Pandemic
• Structural break

Kaynakça

1. Acar, G. (2021). COVID-19 önlemlerinin dış ticaret işlemlerine etkisinin değerlendirilmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(2), 506–539. https://doi.org/10.17130/ijmeb.813466
2. AFAD. (2018). Türkiye'de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.halksagligiokulu.org.tr/uploads/PublicationFiles/7c4458d2-4442-4239-afcc-f26ace9b9513.pdf
3. Albala-Bertrand, J. M. (1993). Natural disaster situations and growth: A macroeconomic model for sudden disaster impacts. World Development, 21(9), 1417-1434. https://doi.org/10.1016/0305-750X(93)90122-P
4. Al-Madhari, A. F., & Keller, A. Z. (1997). Review of disaster definitions. Prehospital and Disaster Medicine, 12(1), 17–21. https://doi.org/10.1017/S1049023X0003716X
5. Altay, N., Ramirez, A. (2010). Impact of disasters on firms in different sectors: implications for supply chains. Journal of Supply Chain Management, 46(4), 59-80. https://doi.org/10.1111/j.1745-493X.2010.03206.x
6. Ateş, E. (2021). Covid-19 salgınının Türkiye’nin dış ticaretine etkisi: Bir yapısal kırılma analizi. İzmir İktisat Dergisi, 36(3), 617-627. https://doi.org/10.24988/ije.202136308
7. Ateş, E. (2024). The effect of earthquakes on international trade: The example of the 6 February 2023 Kahramanmaras earthquakes. Turk Deprem Arastirma Dergisi, 6(1), 236-250. https://doi.org/10.46464/tdad.1454177
8. Banica, A., Kourtit, K., Nijkamp, P. (2020). Natural disasters as a development opportunity: a spatial economic resilience interpretation. Review of Regional Research, 40, 223-249. https://doi.org/10.1007/s10037-020-00141-8

9. Bai, J., Perron, P. (2003). Computation and analysis of multiple structural change models. Journal of Applied Econometrics, 18(1), 1-22. https://doi.org/10.1002/jae.659
10. Botzen, W. W., Deschenes, O., Sanders, M. (2019). The economic impacts of natural disasters: A review of models and empirical studies. Review of Environmental Economics and Policy, 13(2), 167-188. https://doi.org/10.1093/reep/rez004
11. Chhibber, A., Laajaj, R. (2007). Natural disasters and economic development impact, response and preparedness. Global Development Network, 1000, 1-57. https://www.academia.edu/download/70008563/Natural_Disasters_and_Economic_Developme20210920-30871-1ispw09.pdf
12. Crespo Cuaresma, J., Hlouskova, J., Obersteiner, M. (2008). Natural disasters as creative destruction? Evidence from developing countries. Economic Inquiry, 46(2), 214-226. https://doi.org/10.1111/j.1465-7295.2007.00063.x
13. Cvetković, V. M., Nikolić, N., Radovanović Nenadić, U., Öcal, A., Noji, E. K., Zečević, M. (2020). Preparedness and preventive behaviors for a pandemic disaster caused by COVID-19 in Serbia. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(11), 4124. https://doi.org/10.3390/ijerph17114124
14. Delice, B., Bayrakdar, S. (2023). Covid-19 Pandemisinin Türkiye’nin Dış Ticaret Performansı Üzerindeki Etkileri. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(1), 19-36. https://izlik.org/JA85KH37AP
15. Dündar, H. Ç. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinin iş dünyasına etkileri. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 2(4), 262-281. https://izlik.org/JA43SK48XS
16. Emirmahmutoğlu, F., Saraçoğlu, B., Güney, S. (2010). Türkiye'de enflasyon direngenliğinin Bai-Perron yöntemi ile incelenmesi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 1-26. https://izlik.org/JA63HF77XM
17. Felbermayr, G., Gröschl, J. (2014). Naturally negative: The growth effects of natural disasters. Journal of Development Economics, 111, 92-106. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2014.07.004
18. Gassebner, M., Keck, A., & Teh, R. (2010). Shaken, not stirred: The impact of disasters on international trade. Review of International Economics, 18(2), 351-368. https://doi.org/10.1111/j.1467-9396.2010.00868.x
19. Gözükızıl, C. A., Tezcan, S. (2023). Cumhuriyet’in yüzüncü yılında Türkiye’de afetler: 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri. Kent Akademisi Dergisi, 16 (Special Issue for the 100th Anniversary of the Republic of Turkey), 97-114. https://doi.org/10.35674/kent.1353445
20. Gruszczynski, L. (2020). The COVID-19 pandemic and international trade: Temporary turbulence or paradigm shift? European Journal of Risk Regulation, 11(2), 337-342. https://doi.org/10.1017/err.2020.29
21. Hamano, M., Vermeulen, W. N. (2020). Natural disasters and trade: The mitigating impact of port substitution. Journal of Economic Geography, 20(3), 809-856. https://doi.org/10.1093/jeg/lbz020
22. Hoeppe, P. (2016). Trends in weather related disasters - Consequences for insurers and society. Weather and Climate Extremes, 11, 70-79. https://doi.org/10.1016/j.wace.2015.10.002
23. Hood, M., Kamesaka, A., Nofsinger, J., Tamura, T. (2013). Investor response to a natural disaster: Evidence from Japan's 2011 earthquake. Pacific-Basin Finance Journal, 25, 240-252. https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2013.09.006
24. IMF. (2017). Seasonal adjustment. In Quarterly national accounts manual 2017 edition. International Monetary Fund. https://www.imf.org/external/pubs/ft/qna/pdf/2017/QNAManual2017text.pdf
25. IMF. (2021). World economic outlook: Recovery during a pandemic-health concerns, supply disruptions, price pressures. International Monetary Fund. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2021/10/12/world-economic-outlook-october-2021
26. INFORM. (2024). Inform report 2024. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/555548
27. International Trade Centre (ITC). (2025). Trade Map: Trade statistics for international business development [Database]. https://www.trademap.org
28. Jeremias, G., Martin, H. (2020). Bio-hazard disaster risk governance through multi-agency cooperation. https://www.unisdr.org/files/66058_fjeremiasmartinbiohazarddisasterris.pdf
29. Klomp, J. (2016). Economic development and natural disasters: A satellite data analysis. Global Environmental Change, 36, 67-88. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2015.11.001
30. Klomp, J., Valckx, K. (2014). Natural disasters and economic growth: A meta-analysis. Global Environmental Change, 26, 183-195. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2014.02.006
31. Lee, J., Strazicich, M. C. (2003). Minimum Lagrange multiplier unit root test with two structural breaks. The Review of Economics and Statistics, 85(4), 1082-1089. https://doi.org/10.1162/003465303772815961
32. Lindell, M. K. (2013). Disaster studies. Current Sociology, 61(5-6), 797-825. https://doi.org/10.1177/0011392113484456
33. Liu, F., Tawiah, V., Zakari, A., Alessa, N. (2023). The impact of climate disaster on international trade: Evidence from developed and developing countries. Journal of Environmental Management, 342, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2023.118308
34. Long, A. G. (2008). Bilateral trade in the shadow of armed conflict. International Studies Quarterly, 52(1), 81-101. https://doi.org/10.1111/j.1468-2478.2007.00492.x
35. Marangoz, M., İzci, Ç. (2023). Doğal afetlerin ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerinin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler bağlamında girişimciler açısından değerlendirilmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 24(52), 1-30. https://izlik.org/JA87HY87XX
36. McKibbin, W., Fernando, R. (2021). The global macroeconomic impacts of COVID-19: Seven scenarios. Asian economic papers, 20(2), 1-30. https://doi.org/10.1162/asep_a_00796
37. Mechler, R. (2004). Macroeconomic impacts of natural disasters. In K. Demeter, A. Guner, & N. E. Erkan (Eds.), The role of local governments in reducing the risk of disasters (pp. 35–47). World Bank Institute. https://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/7340
38. Mert, M., Çağlar, A. E. (2019). Eviews ve Gauss uygulamalı zaman serileri analizi. Detay Yayıncılık.
39. Monllor, J., Murphy, P. J. (2017). Natural disasters, entrepreneurship, and creation after destruction: A conceptual approach . International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 23(4), 618-637. https://doi.org/10.1108/IJEBR-02-2016-0050
40. Mukherjee, S., Hastak, M. (2018). A novel methodological approach to estimate the impact of natural hazard-induced disasters on country/region-level economic growth. Int J Disaster Risk Sci 9, 74-85. https://doi.org/10.1007/s13753-017-0156-3
41. Noy, I. (2009). The macroeconomic consequences of disasters. Journal of Development Economics, 88, 221-231. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2008.02.005
42. Oh, C. H. (2017). How do natural and man-made disasters affect international trade? A country-level and industry-level analysis. Journal of Risk Research, 20(2), 195-217. https://doi.org/10.1080/13669877.2015.1042496
43. Oh, C. H., Reuveny, R. (2010). Climatic natural disasters, political risk, and international trade. Global Environmental Change, 20, 243-254. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2009.11.005
44. Osberghaus, D. (2019). The effects of natural disasters and weather variations on international trade and financial flows: A review of the empirical literature. Economics of Disasters and Climate Change, 3, 305-325. https://doi.org/10.1007/s41885-019-00042-2
45. Özşahin, E. (2013). Türkiye'de yaşanmış (1970-2012) doğal afetler üzerine bir değerlendirme. 2. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, (s. 1-8). Hatay. https://www.tdmd.org.tr/pdf/TDMSK046.pdf
46. Perron, P. (1989). The great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Econometrica, 57(6), 1361-1401. https://doi.org/10.2307/1913712
47. Pınar, E., Taymaz, E., Yılmaz, K. (2025). Kahramanmaraş depremlerinin mikro veriye dayalı ekonomik etki analizi. Working Paper, No. 2501 Ekonomi-tek, 14(1). https://izlik.org/JA89HH86UF
48. Sağlık Bakanlığı. (2025, 08 19). COVID-19 Bilgilendirme Platformu. COVID-19 Bilgilendirme Platformu: https://covid19.saglik.gov.tr/tr-66935/genel-koronavirus-tablosu.html
49. SBB. (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu
50. Shaw, R., Sakurai, A., Oikawa, Y. (2021). New realization of disaster risk reduction education in the context of a global pandemic: Lessons from Japan. International Journal of Disaster Risk Science, 12(4), 568-580. https://doi.org/10.1007/s13753-021-00337-7
51. Sheek-Hussein, M., Abu-Zidan, F. M., Stip, E. (2021). Disaster management of the psychological impact of the COVID-19 pandemic. International Journal of Emergency Medicine, 14(19), 1-10. https://doi.org/10.1186/s12245-021-00342-z
52. Soylu, Ö. B. (2020). Türkiye ekonomisinde COVID-19'un sektörel etkileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(6), 169-185. https://izlik.org/JA64GR93YC
53. Sönmez Gün, A., Yıldız, F. (2023). Biyolojik afetler. P. Okyay, E. Öntaş içinde, Afetler ve Halk Sağlığı (s. 577-582). Hipokrat Yayınevi. https://www.istabip.org.tr/site_icerik/2023/EYL%C3%9CL/afetler.pdf
54. Şahin, İ., Kılınç, T. (2016). Türkiye’de 1980-2014 yılları arasında görülen depremlerin ekonomik etkileri. İktisadi Yenilik Dergisi, 4(1), 33-42. https://izlik.org/JA99LA68HJ
55. Tüfenk, M. B. (2024). Türkiye’de yaşanan 6 Şubat depremlerinin dış ticarete yansıması. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimleri Dergisi, 4(2), 131-145 https://doi.org/10.58620/fbujoss.1456292
56. Twigg, J. (2015). Disaster risk reduction. Overseas Development Institute. https://odi.org/en/publications/good-practice-review-on-disaster-risk-reduction
57. UNECE. (2020). Practical Guide to Seasonal Adjustment with JDemetra+: From Source Series to User Communication. United Nations. https://unece.org/info/publications/pub/21946
58. UNISDR. (2013). Global assessment report on disaster risk reduction. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/publication/global-assessment-report-disaster-risk-reduction-2013
59. Ünüvar, İ., Aktaş, H. (2022). Dünya’da ve Türkiye’de Covid-19 pandemisinin ekonomik etkileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 25(1), 124-140. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1017717
60. Verschuur, J., Koks, E. E., Li, S., Hall, J. W. (2023). Multi-hazard risk to global port infrastructure and resulting trade and logistics losses. Communications Earth & Environment, 4(5). https://doi.org/10.1038/s43247-022-00656-7
61. WEF. (2024). The global risks report 2024. World Economic Forum. https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2024