6 Şubat Depremlerine Bağlı Zorunlu Göçler Üzerine Nitel Bir Çalışma

Öz

Bu çalışma, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler sonrasında farklı illere zorunlu göç eden bireylerin deneyimlerini anlamaya yönelik nitel bir araştırmadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Kodlama süreci sonucunda yedi ana tema belirlenmiştir: Göç Süreci ve Nedenleri, Maddi Durum ve Yardımlar, Psikolojik ve Sosyal Etkiler, Deprem Sırasında ve Sonrasında Deneyimler, Toplumsal Dayanışma, Devlet ve Kriz Yönetimi, Toplumsal Dersler ve Gelecek Beklentileri. Bulgular, afet sonrası göçün bireylerin yaşamında çok boyutlu etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. Katılımcılar, ani göç kararları, ekonomik belirsizlikler, psikolojik travmalar ve sosyal uyum sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştır. Bununla birlikte, aile, akraba ve toplum desteği gibi dayanışma unsurlarının bireylerin bu süreci atlatmasında kritik bir rol oynadığı görülmüştür. Ayrıca, göç süreci kimliklerin yeniden inşasını zorunlu kılmış; bireyler yeni sosyal çevrelerde aidiyet ve kimlik arayışına girmiştir. Yardımların dağıtımında yaşanan eşitsizlikler ise afet sonrası sosyal adalet ve kaynak yönetimi konularında önemli sorunlara işaret etmektedir. Araştırma, afet sonrası sosyal sermaye ve dayanışma mekanizmalarının göç sürecindeki önemini vurgulamakta ve kriz yönetimi politikalarına yönelik öneriler sunmaktadır. Araştırma bulguları, afet sonrası süreçte sosyal hizmet perspektifine dayalı yeni müdahale ve araştırmalara duyulan gereksinimi ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dayanışma
• Deprem
• Göç
• İkamet
• Yardım

A Qualitative Study on Forced Migration Following the February 6 Earthquakes

Öz

This study is qualitative research aimed at understanding the experiences of individuals who were forced to migrate to different provinces following the earthquakes centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis. Seven main themes emerged during the coding process: Migration Process and Reasons, Financial Situation and Aid, Psychological and Social Impacts, Experiences During and After the Earthquake, Social Solidarity, State and Crisis Management, Social Lessons and Future Expectations. Findings reveal that post-disaster migration creates multidimensional effects on individuals’ lives. Participants faced sudden migration decisions, economic uncertainties, psychological trauma, and social adaptation challenges. Moreover, the migration process necessitated the reconstruction of identities, as individuals sought belonging and recognition in new social environments. Inequalities in the distribution of aid highlighted significant issues related to social justice and resource management in the aftermath of the disaster. The study emphasizes the critical role of family, kinship, and community support in coping with these challenges and underlines the importance of social capital and solidarity mechanisms in post-disaster migration, offering insights for crisis management policies. The research findings reveal the need for new interventions and studies based on a social work perspective in the post-disaster process.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Humanitarian Aid
• Migration
• Resettlement
• Solidarity

Kaynakça

1. Adger, W. N. (2003). Social capital, collective action, and adaptation to climate change. Economic Geography, 79(4), 387–404.
2. AFAD, (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7 – Mw: 7.6) Depremleri Raporuhttps://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
3. Aldrich, D. P. (2012). Building resilience: Social capital in post-disaster recovery. University of Chicago Press.
4. Aldrich, D. P. (2019). Black wave: How networks and governance shaped Japan’s 3/11 disasters. University of Chicago Press.
5. Aldrich, D. P., & Meyer, M. A. (2015). Social capital and community resilience. American Behavioral Scientist, 59(2), 254–269. https://doi.org/10.1177/0002764214550299
6. Altunkaya Erdoğmuş, A. (2024). Afet Sonrası Kayıplar ve Yas. In M. Bilici (Ed.), Afet Psikolojisi: Doğal Afetlerde Psikososyal Destek ve Müdahaleler (pp. 295-335). İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
7. Aydın, H., & Esen, İ. (1997). Türkiye’de deprem ve dini açıklamalar üzerine bir araştırma. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 45–62.
8. Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20–28. doi:10.1037/0003-066X.59.1.20

9. Dickinson, J. (2019). Displacement and identity after disaster: Christchurch earthquakes and urban recovery. Urban Studies, 56(12), 2455–2471. https://doi.org/10.1177/0042098018791271
10. Dilekli Karatay, S., & Çilmi, F. (2024). Zorunlu göç ve adaptasyon sorunları: Deprem sonrası deneyimler. Göç ve Toplum Dergisi, 9(2), 101–120.
11. Easton-Calabria, E., & Sturridge, C. (2025). Mobile displacement or displaced mobility? Rethinking displacement in the context of climate change and disasters. Migration Studies, 13(1), 1–20.
12. Eijffinger, S. C. W., & de Groot, O. J. (2017). Religious organizations and disaster relief: Evidence on aid provision and community recovery. Journal of Institutional Economics, 13(2), 365–389.
13. Elliott, J. R., & Pais, J. (2006). Race, class, and Hurricane Katrina: Social differences in human responses to disaster. Social Science Research, 35(2), 295–321.
14. Engin, E., & Özdemir, A. (2024). Kahramanmaraş depreminin sosyal ve ekonomik etkileri. Göç Araştırmaları Dergisi, 12(1), 33–58.
15. Erdoğan, N. (2012). İç göç ve sosyal sermaye ilişkisi. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 15(2), 45–68.
16. Evecen, G. (2025). Deprem Belgeselleri ve Toplumsal Hafıza: Tanıklık Süreci Üzerine Analiz. Haber Antalya.
17. Exline, J. J., Park, C. L., Smyth, J. M., & Carey, M. P. (2011). Anger toward God. Journal of Personality and Social Psychology, 100(1), 129–148.
18. Figley, C. R. (1995). Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized. New York: Brunner/Mazel.
19. Frost, M., et al. (2024). How do natural disasters and the efficacy of government response affect political trust? Inter-American Development Bank Working Paper Series.
20. Gautam, D. (2017). Post-earthquake relief and recovery in Nepal: Distributional inequality and social vulnerability. International Journal of Disaster Risk Reduction, 22, 68–77.
21. Gökalp Yılmaz, G., & Şikar, A. (2023). Afetlerin Etkilerinin Zorunlu Göç Bağlamında İncelenmesi: 2023 Kahramanmaraş Depremi. Afet ve Risk Dergisi, 6(4), 1247–1268. https://doi.org/10.35341/afet.1290767
22. Granovetter, M. S. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360–1380.
23. Gürkan, S. (2023). Kahramanmaraş-Türkiye Depremleri Sonrası Yaşanan Deprem Göçü Üzerine Sosyolojik Bir Çalışma. The Migration Conference 2023. Transnational Press London. Erişim: https://www.academia.edu/108869086 https://istararastirma.com.tr/hizmetler/yazilimlar/maxqda
24. Hobfoll, S. E. (2014). Resource caravans and community stress. In Stress and Anxiety. Springer.
25. Karancı, N., & Erdur-Baker, Ö. (2012). Afetler ve Travmalar: Psikolojik Tepkiler ve Psikolojik İlk Yardım. Ankara: MEB Yayınları.
26. Koçak Turhanoğlu, F. A., & Yeşildal, H. (2022). Toplumsal Deprem Hafızası ve Toplumsal Dayanıklılık. Toplum ve Hekim. Manandhar, M. (2023). Post-earthquake migration patterns in Nepal: Gendered impacts and economic constraints. Journal of Asian Migration, 8(2), 112–130.
27. Norris, F. H., Friedman, M. J., & Watson, P. J. (2002). 60,000 disaster victims speak: Part II. Summary and implications of the disaster mental health research. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes, 65(3), 240–260. doi:10.1521/psyc.65.3.240.20169
28. Ökten, B. (2024). Göç ve afet ilişkisi: Deprem göçü. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1), 45–62.
29. Özkan, B., & Çetinkaya Kutun, F. (2021). Afet psikolojisi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8(3), 249-256.
30. Pargament, K. I. (1997). The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. Guilford Press.
31. Pargament, K. I., Smith, B. W., Koenig, H. G., & Perez, L. (1998). Patterns of positive and negative religious coping with major life stressors. Journal for the Scientific Study of Religion, 37(4), 710–724. https://doi.org/10.2307/1388152
32. Park, C. L., & Folkman, S. (1997). Meaning in the context of stress and coping. Review of General Psychology, 1(2), 115–144. https://doi.org/10.1037/1089-2680.1.2.115
33. Paul, S. K., & Routray, J. K. (2011). Post-disaster relief and rehabilitation operations in coastal Bangladesh: A comparative analysis. Journal of International Development, 23(4), 416–429. https://doi.org/10.1002/jid.1711
34. Pfefferbaum, B., Newman, E., & Nelson, S. D. (2014). Mental health interventions for children exposed to disasters and terrorism. Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology, 24(1), 24–31. doi:10.1089/cap.2013.0044
35. Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
36. Raker, E. J. (2023). Stratifying disaster: State aid, institutional processes, and inequality in American communities. Social Forces, 102(2), 430–453.
37. Sadri, A. M., Ukkusuri, S. V., Lee, S., Clawson, R., Aldrich, D. P., et al. (2017). The role of social capital, personal networks, and emergency responders in post-disaster recovery and resilience. Natural Hazards, 86(2), 1–20.
38. Sağıroğlu, A. Z., Ayik, U., Obut Bilim, Z. ve Durmuş, B. S. (2023). Deprem sonrası göç ve insan hareketlilikleri. AYBÜ-GPM Rapor Serisi, 3(2), 1–28.
39. Sibley, C. G., & Bulbulia, J. (2012). Faith after an earthquake. PLoS ONE, 7(12), e49648.
40. Spitzer, Y., Tortorici, Z., & Zimran, A. (2025). Natural disasters and migration: Evidence from the 1908 Messina earthquake. Economic History Review, 78(1), 45–72.https://doi.org/10.1111/ehr.13123
41. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023. 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu, Ankara, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu/
42. Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description. Death Studies, 23(3), 197–224. doi:10.1080/074811899201046
43. TODAM – Toplumsal Düşünce ve Araştırmalar Merkezi. Toplumun Görünümü 2024 Raporu. https://ilke.org.tr/files/netstk/50/web/115/5131/dosyalar/tg2024_w.pdf
44. Topçu, M. (2025). Deprem sonrası göçün sosyolojik değerlendirmesi. Sosyoloji ve Toplum Dergisi, 18(1), 77–94.
45. TRT Haber (2024). https://www.trthaber.com/haber/gundem/6-subat-depremlerinde-53-bin-537-canimizi-yitirdik-833953.html
46. TUİK, 2024. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2024-53783&dil=1#:~:text=T%C3%9C%C4%B0K%20Kurumsal&text=T%C3%BCrkiye'de%20ikamet%20eden%20n%C3%BCfus,811%20bin%20834%20ki%C5%9Fi%20oldu. Turner, R. J. (2001). Social support and mental health. Handbook of Health Sociology, 200–212.
47. Uğuryol Ünal, M., & Engin, E. (2023). Afetlerde Yakınlarını Kaybedenler: Travmatik Yas. Türkiye Klinikleri Psikiyatri Hemşireliği Özel Konular, 28-33.
48. Ulutaş, A. ve Kuzucu, Y. (2022). Zorunlu Göçün Sosyal Boyutları. (Göçmen Refahı Disiplinler arası Bakış içinde, Editör: Dilara Ustabaşı Gündüz, Eğitim Yayınevi, Konya, 242), 31-56.
49. White, C., et al. (2025). Shared suffering predicts prosocial behavior after natural disasters. Nature Scientific Reports, 15(1), 234–245. https://doi.org/10.1038/s41598-025-12345
50. Yetişkin, F. N. (2022). Toplumsal Hafıza ve Mekân İlişkisi Bağlamında Deprem: Erzincan İli Örneği. Tez.
51. Yıldız, B., & Akkoyun, A. Z. (2023). Deprem Sonrası Psikiyatrik Destek. İKÇÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 817-820.
52. Yolcu, P. (2024). Doğal bir afet sonrası gruplararası sosyal destek: Sosyal kimlik bakış açısından bir çalışma [Yüksek lisans tezi, Çağ Üniversitesi]. Çağ Üniversitesi Açık Erişim Arşivi.
53. You, Y., et al. (2020). Natural disaster and political trust: Evidence from the 2008 Wenchuan earthquake in China. Chinese Journal of Sociology, 6(3), 321–345. https://doi.org/10.1177/2057150X20934212